इरानसँगको युद्धबारे महत्वपूर्ण निर्णयका लागि ट्रम्पले सप्ताहन्तको बिदा रद्द गरी ह्वाइट हाउसमा फर्किए

संक्षिप्त समाचारसहित सम्पादकीय समीक्षा प्रस्तुत छ। अमेरिकी राष्ट्रपतिज्यू डोनाल्ड ट्रम्पले आफ्नो सप्ताहन्तको बिदा रद्द गरी ह्वाइट हाउसमा फर्किएका छन् र इरानविरुद्ध सैन्य हमलाको तयारी गरिरहेको हुनसक्ने संकेतहरू आउँदैछन्। इरानी सेना शत्रुको कुनै पनि मूर्खतापूर्ण कदमको कडा जवाफ दिन पूर्ण रूपमा तयार रहेको बताएका छन् भने खाड़ीका केही देशहरूले युद्धको सट्टा कूटनीतिक उपाय अपनाउन आग्रह गरेका छन्। ट्रम्प प्रशासनले इरानसँगको वार्तामा इजरायललाई लगभग बाहिर राखेको छ र इरानले सन् २०१५ को सम्झौतासँग मेल खाने सर्तसहित परमाणु कार्यक्रममा सम्झौता गर्न तयार भएको जनाएको छ। ९ जेठ, काठमाडौं। अमेरिकी राष्ट्रपतिज्यू डोनाल्ड ट्रम्पले आफ्नो सप्ताहन्तको बिदा बिगारेर गल्फ खेल्ने योजना रद्द गरी ह्वाइट हाउस फर्किएका छन्। यसैसँगै अमेरिका र इरानबीच सैन्य तनाव र सम्भावित आक्रमणबारे अड्कलबाजी तीव्र बनेको छ। अमेरिकी सेना र जासुसी निकायहरूले पनि ‘मेमोरियल डे विकेन्ड’ को छुट्टी रद्द गरेका छन्। सीबीएस न्युजको रिपोर्टअनुसार ट्रम्प प्रशासनले इरानविरुद्ध नयाँ सैन्य आक्रमणको योजना बनाइरहेको हुनसक्ने र अधिकारीहरूलाई सतर्क रहन निर्देशन दिएको छ, यद्यपि निर्णय अहिलेसम्म अन्तिम भएको छैन। अर्कोतर्फ, इरानी सेनाले अवस्था प्रति सतर्कता बढाएको छ। इरानको सरकारी समाचार एजेन्सी तस्निमका अनुसार, इरानी सेना शत्रुको कुनै पनि मूर्खतापूर्ण कदमको कडा जवाफ दिन पूर्ण रूपमा तयार छ। खाड़ी देशहरूले सङ्घर्षको सट्टा कूटनीतिक समाधानको आग्रह गरेका छन्। साउदी अरब, यूएई र कतारले ट्रम्पलाई इरानमाथि आक्रमण नगर्न र समस्याका कूटनीतिक उपाय अपनाउन निर्देशन दिएका छन्। युद्ध अन्त्य र विवाद समाधानका लागि मध्यस्थताका प्रयास स्वरूप कतारी टोली र पाकिस्तानका सेना प्रमुख असिम मुनिर शुक्रबार तेहरान पुगेका छन्। यस्तै, फ्रान्सले होर्मुज स्ट्रेटमा अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री सुरक्षा मिशन तैनाथ गर्न संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदमा नयाँ प्रस्ताव पेस गरेको छ। यूरोपेली संघले (ईयू) होर्मुज स्ट्रेट बन्द गराउने आरोपमा इरानी अधिकारी र निकायहरूमाथि नयाँ प्रतिबन्ध लगाउने तयारी गरिरहेको छ। इरानको पक्षबाट के भनियो? इरानी नौसेनाले पछिल्लो २४ घण्टामा होर्मुज जलसन्धिबाट २५ वटा जहाज सुरक्षित रूपमा पार गरेको दाबी गरेको छ। सामान्य अवस्थामा यहाँ दैनिक १०० भन्दा बढी जहाज आवतजावत गर्थे। ट्रम्प-इरान वार्तामा इजरायललाई किनारामा राखियोः न्युयोर्क टाइम्सको रिपोर्ट अनुसार, ट्रम्प प्रशासनले इरानसँग भइरहेको युद्धविराम र परमाणु सम्झौतासम्बन्धी वार्तामा इजरायललाई लगभग बाहिर राखेको छ। इजरायली अधिकारीहरूले वासिङ्टनबाट सिधा जानकारी पाउन सक्दैनन् र अन्य क्षेत्रीय नेताहरू वा गुप्तचर निकायहरूमा भर पर्नुपर्छ। यो इजरायलका प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहुको लागि राजनीतिक झटका मानिएको छ, जो ट्रम्पको सबैभन्दा नजिकको मित मानिन्थे। ट्रम्प सरकार अहिले इरानको परमाणु गतिविधिमा सीमित समयका लागि मात्रै रोक लगाउने सर्तसहित सम्झौतामा विचार गरिरहेको छ, जसले सन् २०१५ को सम्झौतासँग मिल्दोजुल्दो छ। इजरायलको मुख्य चिन्ता इरानको ब्यालेस्टिक मिसाइल कार्यक्रमलाई वार्तामा समावेश नगरिनु र आर्थिक प्रतिबन्ध हट्दा इरानले ठूलो रकम प्राप्त गरी हेजबल्लाहजस्ता समूहहरूलाई बलियो बनाउन सक्ने हो भन्ने छ। इरान परमाणु सम्झौताका लागि तयार, सर्तसहित: तेहरान विश्वविद्यालयका प्राध्यापक फोआद इजादीका अनुसार, इरान आफ्नो परमाणु कार्यक्रमसम्बन्धी सम्झौताका लागि तयार छ, तर केही महत्वपूर्ण सर्तहरू सहित। इरानले सन् २०१५ को सम्झौताजस्तै युरेनियम संवर्धनको सीमा ३.६७ प्रतिशतसम्म राख्न सक्नेछ, जुन हतियार निर्माणका लागि अपर्याप्त मानिन्छ। इरानका रक्षा मन्त्रालयका प्रवक्ता रेजा तलाई-निकले अमेरिकाले इरानी जनताको माग र अधिकारको सम्मान नगर्नु भएमा ट्रम्पलाई थप गम्भीर परिणाम भोग्नुपर्ने चेतावनी दिएका छन्। नाटोमा अमेरिका र युरोपबीच मतभेद: स्वीडेनमा सम्पन्न नाटो सदस्य राष्ट्रका विदेश मन्त्रीहरूको बैठकमा होर्मुज जलसन्धि र इरानबारे छलफल भएको छ। नाटो महासचिव मार्क रुटेले इरानले होर्मुज जलसन्धि बन्द गरेर विश्वव्यापी अर्थतन्त्रमाथि दबाब बढाउने प्रयास गरेको आरोप लगाएका छन्। तर अमेरिकी विदेश मन्त्री मार्को रुबियोले ट्रम्प प्रशासनको कारबाहीमा केही युरोपेली राष्ट्रहरूले मात्र खुलेर समर्थन गरेकामा असन्तुष्टि व्यक्त गरेका छन्। (एजेन्सीहरूको सहयोगमा)