२० जेठ, काठमाडौं । पछिल्ला दुई दिनदेखि लेबनान र इजरायलका प्रतिनिधिहरूबीच वासिङ्टन डीसीस्थित अमेरिकी विदेश मन्त्रालयमा वार्ता भइरहेको छ। यो वार्ता इजरायल र लेबनानबीच जारी युद्धलाई अन्त्य गर्ने उद्देश्यले भइरहेको हो। लेबनानी वार्ताकारहरूले यस वार्ताले आफ्नो देशमा भइरहेको आक्रमण रोक्ने आशा राखेका छन्। हाल इजरायलले लेबनानमाथि सन् २००० यताकै तीव्र आक्रमण गरिरहेको छ। हिजबुल्लाहले पनि इजरायलमाथि आक्रमण जारी राखिरहेको छ। लेबनानी स्रोतका अनुसार, मार्च २ देखि इजरायली हमलाका कारण लेबनानमा ३ हजार ४६८ जनाको मृत्यु भइसकेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमका खबरअनुसार दुवै पक्ष यो युद्ध अन्त्य गर्न इच्छुक देखिन्छन्। तर सम्झौता सफल हुनेमा अझै शंका छ। पछिल्लो वार्ताका क्रममा पनि इजरायलले लेबनानमाथि आक्रमण जारी राख्नुलाई वार्ता सफल नहुने संकेत मानिएको छ।
सन् २०२४ मा अमेरिका र फ्रान्सको मध्यस्थतामा इजरायल र लेबनानबीच वार्ता भएको थियो र २७ नोभेम्बरमा ६० दिनको युद्धविराम सम्झौता भएको थियो। यो सम्झौताअनुसार इजरायली सेना दक्षिणी लेबनानबाट फिर्ता हुने र हिजबुल्लाहले लिटानी नदी उत्तरतर्फ नजाने सर्त राखिएको थियो। तर, सन् २०२६ मा हिजबुल्लाहको पुन: आक्रमण र इजरायलको कडा जवाफका कारण सम्झौता पूर्ण रूपमा भत्कियो। यसअघि पनि यस्ता वार्ताहरू भएका थिए, जो असफल हुँदै आएका छन्। इजरायल र लेबनानका शर्तहरू फरक भए तापनि लेबनान सरकार पूर्ण रूपमा युद्धविरामको प्रयासमा छ। तर वार्ता भइरहँदा पनि इजरायली सेनाले लेबनानमाथि मिसाइल र ड्रोन आक्रमण गरिरहेको छ।
इजरायलले हिजबुल्लाहलाई नि:शस्त्रीकरण गर्ने विश्वस्त आधारको खोजी गर्न लेबनान सरकारसँग माग राखेको छ। लेबनान त्यसमा सहमत छ तर पहिले आफ्नो दक्षिणी भूभागबाट इजरायली सेनालाई फिर्ता गराउन चाहन्छ। सेना फिर्ता भए १२ लाखभन्दा बढी विस्थापितले घर फर्कन पाउने उनीहरूको भनाइ छ। त्यसपछि मात्र हिजबुल्लाहको नि:शस्त्रीकरण र इजरायली आक्रमणबाट क्षतिको पुनर्निर्माणको बाटो खोल्न सकिने लेबनानको उल्लेख छ। हालै शुक्रबार मात्र लेबनानी र इजरायली सैन्य प्रतिनिधिहरूको भेट भएको थियो। यी वार्ताहरू लेबनान सरकार र इजरायलबीच हुँदैछ, जबकि इजरायलसँग युद्धरत इरान समर्थित हिजबुल्लाह सहभागी छैन।
इजरायलका अनुसार हिजबुल्लाहलाई नि:शस्त्र बनाउन दुवै पक्ष सहमत भएका छन्। केही इजरायली अधिकारीहरूले छिट्टै दुई देशबीच व्यापार सम्झौता र पर्यटक आदानप्रदान हुनसक्ने सम्भावनाको संकेत गरेका छन्। तर लेबनानले भने सन् १९४९ को युद्धविराम (आर्मिस्टिस एग्रिमेन्ट) नजिकै रहँदै सहमति खोज्न चाहेको जनाएको छ। पछिल्लो वार्तामा लेबनानले सन् २०२४ को सम्झौता पश्चात इजरायली हमलाबाट भएको क्षतिको विवरण प्रस्तुत गरेको छ। इरानसँग जोडिएको द्वन्द्व इजरायल र लेबनानको द्वन्द्वलाई अमेरिका–इरान द्वन्द्वबाट पृथक रूपमा हेर्न सकिँदैन।
फेब्रुअरी २८ मा अमेरिकी र इजरायली सैन्य हमलामा इरानका सर्वोच्च नेता आयतोल्लाह अली खामेनीको मृत्यु भएको थियो। खामेनीको हत्या पछि दुई दिनमै हिजबुल्लाहले युद्धविराम उल्लंघन गर्दै इजरायलतर्फ छ वटा क्षेप्यास्त्र प्रहार गर्यो। हिजबुल्लाहलाई इरानको सबैभन्दा बलियो ‘प्रोक्सी’ मानिन्छ। त्यो हमलापछि इजरायलले पुनः लेबनानमाथि आक्रमण गर्दै दक्षिणी लेबनानमा आफैंले बनाएको बफर जोन लिटानी नदी पार गरी जाहरानी नदीतर्फ अगाडि बढ्यो। इरानले अमेरिकासँगको हालैको वार्तामा लेबनानको विषयलाई आफ्नै सर्तको रूपमा राख्दै आएको छ।
इरानले पनि प्रतिक्रिया दिन छाडेको छैन। इजरायल र लेबनानबीच वासिङ्टनमा वार्ता भइरहँदा इरानले कुवेत र बहराइन लक्षित गरी ड्रोन र मिसाइलद्वारा आक्रमण गरेको छ। इस्लामिक रिभोल्युसनरी गार्ड कर्प्स (आईआरजीसी)ले मंगलबार राति खाडी क्षेत्रमा आक्रमण गरेको समाचार छ। कुवेतमा उक्त आक्रमणमा एक जनाको मृत्यु भएको र सयौं घाइते भएको खबर आएको छ। यसको बदला स्वरूप अमेरिकी सेनाले केसमु टापुमा रहेको आईआरजीसी सञ्चार टावरमाथि हमला गरेको छ। आईआरजीसीको हमलाप्रति यूएई, साउदी अरब, कतार, ओमान र जोर्डनले कडा निन्दा गरेका छन्। यूएईले कुवेतमाथि भएको त्यो हमला ‘आतंकवादी कार्य’ भएको बताएको छ।
