१० असार, काठमाडौं । चालु आर्थिक वर्षको ११ महिनामा खानेतेलको आयात उल्लेखनीय वृद्धिमा पुगेको छ। साउनदेखि जेठसम्मको तथ्यांक अनुसार नेपालले विभिन्न मुलुकबाट जम्मा १ खर्ब ५७ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी मूल्य बराबरको करिब ९५ करोड ५० लाख लिटर कच्चा तथा प्रशोधित खानेतेल र बोसो आयात गरेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को उही अवधिमा १ खर्ब ३५ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको खानेतेल तथा बोसो आयात भएको थियो। स्वदेशी उत्पादनले बजारमा सानो हिस्सा समेत लिन नसक्दा खानेतेलको आयातमा अर्बौं रुपैयाँ विदेशिने गरेको छ। कुल आयातमा सबैभन्दा ठूलो हिस्सा भटमासको कच्चा तेलले ओगटेको छ। तथ्यांक अनुसार, कुल ७२ करोड ६४ लाख ९९ हजार लिटर कच्चा भटमास तेल आयात भएको छ, जसको मूल्य १ खर्ब १९ अर्ब ६३ करोड रुपैयाँ रहेको छ। यसै अवधिमा गत वर्ष ६३ करोड ३१ हजार ५ सय ८६३ लिटर भटमास तेल आयात गरिएको थियो, जुनको मूल्य ९५ अर्ब ७२ करोड रुपैयाँ थियो। भटमासपछि दोस्रो स्थानमा कच्चा सूर्यमुखी तेल सर्वाधिक आयात भएको छ। कुल ११ करोड ३८ लाख ३१ हजार लिटर सूर्यमुखी तेल आयात भएको छ, जसमा १९ अर्ब ११ करोड रुपैयाँ खर्च भएको छ। गत वर्षको उही अवधिमा १८ करोड २ लाख ९१ हजार ४८३ लिटर आयात हुँदा २६ अर्ब ८७ करोड रुपैयाँ खर्च गरिएको थियो। तेस्रो स्थानमा पाम तेल छ। कच्चा पाम तेल ८ करोड १६ लाख ४७ हजार लिटर आयात भएको छ, जसको मूल्य १२ अर्ब ९७ करोड रुपैयाँ छ। कच्चा पाम तेल बाहेक प्रशोधित पाम तेल र पाम ओलिन समेत ३ करोड २१ लाख लिटर ५ अर्ब ४६ करोड रुपैयाँ बराबरमा आयात भएको छ। गत वर्ष उही अवधिमा कच्चा पाम तेल ३ करोड ८२ लाख लिटर ५ अर्ब ४८ करोड रुपैयाँ बराबर आयात हुँदा प्रशोधित पाम तेल २ करोड ७७ लाख लिटर ४ अर्ब १७ करोड रुपैयाँ बराबर आयात भएको थियो। अन्य प्रशोधित पाम तेलको आयात १ अर्ब १३ करोड ४ लाख ४५ हजार रुपैयाँ बराबर भएको थियो। कुन-कुन देशबाट खानेतेल आयात भइरहेको छ? चालु आवको ११ महिनामा कुल १ खर्ब १९ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको भटमास तेल आयात हुँदा सबैभन्दा ठूलो मात्रा दक्षिण अमेरिकी मुलुकहरूबाट आएको देखिन्छ। अर्जेन्टिनाबाट सबैभन्दा बढी ५४ करोड ९६ लाख ५७ हजार लिटर भटमास तेल आयात गरिएको छ, जसको मूल्य ९० अर्ब ११ करोड ५५ लाख रुपैयाँ छ। ब्राजिलबाट ९ करोड ३८ लाख ८० हजार लिटर तेल १५ अर्ब ४६ करोड ८६ लाख रुपैयाँ मूल्यमा आयात भएको छ। पाराग्वेबाट ९८ लाख लिटर भटमास तेल १ अर्ब ४७ करोड ८८ लाख रुपैयाँ मूल्यमा आयात भएको छ भने छिमेकी चीनबाट ५ करोड ११ लाख ३१ हजार लिटर ८ अर्ब ९४ करोड ४२ लाख रुपैयाँ मूल्य बराबरको भटमास तेल आयात भएको छ। थाइल्यान्डबाट १ करोड ४३ लाख लिटर २ अर्ब ३६ करोड रुपैयाँ मूल्यमा र युक्रेनबाट ७७ लाख लिटर १ अर्ब २५ करोड रुपैयाँ मूल्य बराबर कच्चा भटमास तेल आयात भएको छ। सूर्यमुखी तेल आयातमा पनि अर्जेन्टिना शीर्ष स्थानमा छ। त्यहाँबाट ९ करोड २ लाख ७९ हजार लिटर कच्चा सूर्यमुखी तेल १४ अर्ब ७८ करोड ८४ लाख रुपैयाँमा आयात भएको छ। युद्धको प्रभावका बाबजुद युक्रेनबाट २ करोड ३५ लाख ५१ हजार लिटर ४ अर्ब ३२ करोड १७ लाख रुपैयाँ मूल्य बराबर कच्चा सूर्यमुखी तेल आयात भएको छ। प्रशोधित सूर्यमुखी तेल मलेसिया, भारत र टर्कीबाट क्रमशः १३ करोड ६८ लाख, ३ करोड ८ लाख र २ करोड ६ लाख रुपैयाँ मूल्य बराबरको आयात भएको छ। पाम तेलमा दक्षिणपूर्वी एसिया क्षेत्रका देश इन्डोनेसिया र मलेसियाको दबदबा रहेको छ। कच्चा पाम तेल सबैभन्दा ठूलो मात्रा इन्डोनेसियाबाट ५ करोड ५३ लाख ८९ हजार लिटर ८ अर्ब ६४ करोड ८५ लाख रुपैयाँमा आयात गरिएको छ, साथै ८० लाख लिटर प्रशोधित पाम ओलिन १ अर्ब ३३ करोड रुपैयाँमा इन्डोनेसियाबाट आएको छ। मलेसियाबाट १ करोड ३० लाख १४ हजार लिटर कच्चा पाम तेल २ अर्ब २२ करोड ७६ लाख रुपैयाँ मूल्यमा तथा प्रशोधित पाम ओलिन १ करोड ६० लाख लिटर २ अर्ब ७२ करोड १४ लाख रुपैयाँ बराबर आयात भएको छ। थाइल्यान्डबाट १ करोड १६ लाख लिटर कच्चा पाम तेल १ अर्ब ८५ करोड ४८ लाख रुपैयाँ मूल्यमा आयात भएको छ। परम्परागत रूपमा नेपाली भान्सामा प्रिय तोरी (मस्टर्ड तथा रेपसिड) तेलको आयात मुख्यतः भारतबाट हुने गरेको छ। भारतबाट ७१ हजार ६ सय ९८ लिटर तोरी तथा रेपसिड तेल आयात भएको छ, जसको मूल्य १ करोड ३५ लाख रुपैयाँ हो। चीनबाट भने ३ सय लिटर मात्रै तोरी तेल आएको छ। अन्य धेरै प्रकारका तेल र औद्योगिक बोसो पनि उल्लेखनीय मात्रामा आयात भएका छन्। वनस्पति बोसो मलेसियाबाट २९ करोड २४ लाख रुपैयाँ मूल्य बराबरको ९ लाख ३ हजार लिटर र भारतबाट १३ करोड १९ लाख रुपैयाँको ४ लाख १२ हजार लिटर आयात भएको छ। नरिवलको तेल (कच्चा र प्रशोधित) भारतबाट १२ करोड ६६ लाख रुपैयाँ बराबरको २ लाख ९ हजार लिटर र इन्डोनेसियाबाट १ करोड ८६ लाख रुपैयाँको ५० हजार लिटर आयात भएको छ। कपासको गेडाको तेल पूर्णतः भारतबाट आयात भएको छ, जसमा कच्चा र प्रशोधित गरी करिब ८ करोड रुपैयाँ मूल्य बराबरको ३ लाख ५० हजार लिटर भित्रिएको छ। प्रिमियम मानिने ओलिभ आयल स्पेनबाट ६६ हजार लिटर ५ करोड २६ लाख रुपैयाँ बराबर आयात भएको छ, साथै इटाली र टर्कीबाट पनि आयात भएको छ। तिलको तेल चीनबाट ३५ हजार लिटर १ करोड ६८ लाख रुपैयाँ र भारतबाट ३० हजार लिटर ८३ लाख रुपैयाँ मूल्यमा आयात भएको छ। कूल राजस्व कति उठ्यो? ११ महिनामा खाना तेल र बोसो आयातबाट सरकारले कुल ११ अर्ब ३८ करोड २७ लाख ४० हजार रुपैयाँ कर संकलन गरेको छ। कच्चा र प्रशोधित भटमास तेल आयातबाट सरकारले ५ अर्ब २४ करोड ५० लाख रुपैयाँ कर संकलन गरेको छ, जसमा ५ अर्ब २४ करोड ४५ लाख रुपैयाँ कच्चा भटमास तेलबाट भएको हो। कच्चा र प्रशोधित सूर्यमुखी तेल आयातबाट सरकारलाई ३ अर्ब १५ करोड २२ लाख रुपैयाँ कर प्राप्त भएको छ, जसमध्ये ३ अर्ब ९ करोड २३ लाख रुपैयाँ कच्चा सूर्यमुखी तेलबाट आएको छ। पाम तेल (कच्चा, प्रशोधित पाम ओलिन, पाम स्टिरिन आदि) आयातबाट २ अर्ब ६७ करोड ९५ लाख रुपैयाँ राजस्व उठेको छ। वनस्पति बोसो, ओलिभ आयल, नरिवल तेल, तोरी तेल लगायतका अन्य तेल तथा बोसोबाट करिब ३० करोड ५९ लाख रुपैयाँ राजस्व संकलन भएको छ। आयातित तेल प्रशोधन गरी भारत निर्यात ११ महिनामा नेपालले विभिन्न प्रकारका प्रशोधित खानेतेल र वनस्पति बोसो निर्यात गरी कुल १ खर्ब ३१ अर्ब ६ करोड २० लाख ३२ हजार रुपैयाँ बराबरको मुद्रा आर्जन गरेको छ। परिमाण अनुसार, नेपालले ५३ करोड ८ लाख लिटरभन्दा बढी प्रशोधित भटमास तेल र करिब ११ करोड ७५ लाख लिटर अन्य तेल तथा बोसो निर्यात गरेको छ। यसमा नेपालको निर्यात गरिएको तेलको ९९.९ प्रतिशत हिस्सा छिमेकी भारतले ओगटेको छ। निर्यात हुने तेलमा सबैभन्दा ठूलो हिस्सा प्रशोधित भटमासको तेलले ओगटेको छ। तथ्यांक अनुसार मात्र ५३ करोड ८ लाख २८ हजार ९ सय ३८ लिटर प्रशोधित भटमास तेल निर्यात गरिएको छ, जसबाट १ खर्ब १३ अर्ब १८ करोड ३२ लाख ३२ हजार रुपैयाँ आम्दानी भएको छ। यो रकम कुल निर्यात रकमको झण्डै ८६ प्रतिशत छ। सम्पूर्ण प्रशोधित भटमास तेल भारतमात्रै निर्यात भएको छ। भटमासपछि प्रशोधित सूर्यमुखी तेल निर्यात दोस्रो ठूलो भाग हो। कुल ६ करोड ५१ लाख ६४ हजार २ सय ५९ लिटर सूर्यमुखी तेल निर्यात भएको छ, जसको मूल्य ७ अर्ब ९९ करोड ३२ लाख ९४ हजार रुपैयाँ छ। करिब ८ अर्ब रुपैयाँ बराबरको सूर्यमुखी तेल शतप्रतिशत भारतमा निर्यात भएको छ। तेस्रो ठूलो निर्यात पाम तेलले ओगटेको छ। नेपालले कच्चा पाम आयात गरी प्रशोधित पाम तेल, पाम ओलिन र पाम स्टिरिन बनाएर निर्यात गरेको छ। यस अवधिमा ३ करोड २ लाख ५ हजार लिटर पाम ओलिन निर्यात गरेर ६ अर्ब १४ करोड २ लाख रुपैयाँ र ६२ लाख ७० हजार लिटर प्रशोधित पाम तेल निर्यात गरेर १ अर्ब १६ करोड ९० लाख रुपैयाँ आम्दानी भएको छ। २५ हजार लिटर पाम स्टिरिनसहित कुल ३ करोड ६५ लाख १ हजार लिटर पाम तेल निर्यात भएको छ, जसबाट कुल ७ अर्ब ३१ करोड ४२ लाख ३६ हजार रुपैयाँ प्राप्त भएको छ। यो पनि पुरा शतप्रतिशत भारतमा निर्यात भएको हो। तोरी, क्यानोला, र रेपसिड लगायतका तेलको पनि उल्लेखनीय निर्यात भएको छ। कुल ७७ लाख ८ हजार ९ सय ३० लिटर तेल १ अर्ब ५४ करोड २५ लाख ६८ हजार रुपैयाँमा निर्यात भएको छ। यीमा भारतबाहेक केही देशमा पनि निर्यात भएको छ, बंगलादेशमा १२ करोड ८३ लाख रुपैयाँ बराबरको ३९ हजार ६ सय ७६ लिटर निर्यात भएको छ। साना मात्रामा नमुना स्वरूप अष्ट्रेलिया ३ सय १२ लिटर, अमेरिका ५ सय ३८ लिटर र बेलायतमा २०० लिटर तोरी/क्यानोला तेल निर्यात भएको छ। औद्योगिक प्रयोगमा आउने हाइड्रोजनेटेड वनस्पति बोसो निर्यातबाट पनि नेपालले ९३ करोड ९६ लाख ७५ हजार रुपैयाँ आम्दानी गरेको छ। कुल ३० लाख १३ हजार ८ सय ५९ लिटर यस्तो बोसो निर्यात भएको छ, जसमा २५ लिटर बेलायत र बाँकी भारतमा निर्यात भएको छ। थप अन्य फिक्स्ड वेजिटेबल फ्याट र अन्य तेलजन्य पदार्थबाट पनि केही राजस्व वृद्धि भएको छ। नेपालले दक्षिण अमेरिका र दक्षिणपूर्वी एसियाबाट कच्चा तेल आयात गरी स्वदेशमा प्रशोधन गरी भारतलाई निर्यात गर्ने उद्योग फस्टाएको देखिन्छ। गत आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को ११ महिनामा १ खर्ब ७ अर्ब ६८ करोड रुपैयाँ बराबरको खानेतेल निर्यात भएको थियो। यसमा ९३ अर्ब ५२ करोड बराबर प्रशोधित भटमास तेल, १ अर्ब ९९ करोड बराबर पाम तेल र ११ अर्ब ३३ करोड सूर्यमुखी तेल रहेका थिए। अन्य तेल निर्यात ८३ करोड रुपैयाँ बराबर थियो।
