स्ट्यानफोर्डको नेतृत्वमा रहेको अनुसन्धान टोलीले जेनेरेटिभ एआईको प्रयोग गरी प्रकृतिमा नभएको सिन्थेटिक भाइरस बनाउन सफल भएको छ। यस प्रविधिले घातक ब्याक्टेरियालाई नियन्त्रण गर्न मद्दत पुर्याउन सक्ने भए पनि विज्ञहरूले जैविक हतियार विकासको जोखिम बढेको चेतावनी दिएका छन्। जेनेरेटिभ जिनोमिक्सको नियन्त्रणका लागि पर्याप्त सुरक्षा नीति नभएकाले हालको सरकारी कानुन अपर्याप्त रहेको विशेषज्ञहरूले बताएका छन्।
२२ साउन, काठमाडौं। स्ट्यानफोर्डको नेतृत्वमा रहेको अनुसन्धान टोलीले सिन्थेटिक भाइरस निर्माणका लागि जेनेरेटिभ एआईको प्रयोग गरेको छ। यो पहिलो पटक हो जब यस्तो किसिमको आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स प्रयोग गरी प्रकृतिमा कहिल्यै नदेखिएको जीव सिर्जना गरिएको छ। यसले भविष्यमा जोखिमपूर्ण अवस्था निम्त्याउन सक्ने सम्भावना देखाएको एआई विशेषज्ञहरूले देखाएका छन्। यस्ता घातक रोगजनकहरूलाई रोक्न वर्तमान निगरानी प्रणालीहरू पर्याप्त होइनन् किनभने यी भाइरसहरू तीव्र गतिमा विकास भइरहेको तथ्य पुष्टि भएको छ।
यो अनुसन्धानले चिकित्सा क्षेत्रमा पनि ठूलो प्रगति ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ। अनुसन्धान टोलीले ‘साइन्स’ पत्रिकामा प्रकाशित गरेको लेखमा जनाएका छन्, “पूर्ण रूपमा काम गर्ने जिनोमहरू सिर्जना गर्ने जिनोम ल्याङ्गुएज मोडेलहरूको क्षमता अझै परीक्षण गर्न बाँकी छ।” टोलीले ‘ई. कोलाई’ नामक ब्याक्टेरियालाई सङ्क्रमित र नष्ट गर्नसक्ने भाइरसहरू एआई मोडेलको माध्यमबाट डिजाइन गरेको बताएका छन्। यसले घातक ब्याक्टेरियल संक्रमण नियन्त्रणमा ठूलो योगदान पुर्याउन सक्छ।
तर, यो प्रविधिले जीवनका अझ जटिल रूपहरू विकास गर्न र जैविक हतियारहरू तैयार गर्न प्रयोग हुनसक्ने जोखिम पनि भएका छन्। यस समाचारले उच्च जोखिमयुक्त अनुसन्धान नियन्त्रण गर्नका लागि सरकारी प्रयासमा नयाँ दृष्टिकोण ल्याएको छ। विगतमा ट्रम्प प्रशासनले प्राकृतिक रोगजनकहरूमा “गेइन अफ फक्सन” अनुसन्धानलाई सम्बोधन गर्दै नियमावली लागू गरेको थियो। सेनेटर र्यान्ड पोलको समितिले एन्थोनी फाउचीलाई कोभिड-१९ महामारीको उत्पत्तिका बारेमा अनुसन्धानमा असहयोग गरेको आरोप लगाएको थियो। तर जेनेरेटिभ एआईले पूर्ण रूपमा नयाँ भाइरसहरू सिर्जना गरेकोले यो कुरा कुनै पहिलेको अध्ययन भन्दा धेरै अगाडि रहेको छ।
बायोटेक्नोलोजीमा कानुन र विभिन्न निकायहरूले नियमन गर्छन्, तर नयाँ आविष्कार प्रायः नियामकहरूभन्दा अगाडि हुन्छन्। ट्रम्प प्रशासनले गत महिना जीवन विज्ञानमा हुने उच्च जोखिमयुक्त अनुसन्धानलाई संघीय कोषबाट रोक्ने नीतिहरू ल्याएको छ जसले “गेइन अफ फक्सन” अनुसन्धानमा प्रतिबन्ध लगाउँछ र जैविक हानिकारक एजेन्टहरूको निगरानी कठोर पार्न आग्रह गर्छ। तर एआईमा आधारित अनुसन्धानलाई यसले पहिले जस्तो सम्बोधन गरेको छैन।
यो अनुसन्धान तीव्र गतिमा अघि बढिरहेको छ। जोन्स हप्किन्सका स्वास्थ्य सुरक्षा विशेषज्ञ थोमस इङ्गल्सबी र मोरिट्ज ह्यान्केले ‘साइन्स’कै सोही अंकमा लेखेका छन् कि स्ट्यानफोर्ड टोलीले सावधानी अपनाएकोमा प्रशंसा गर्न लायक छ। तर उनीहरूले जेनेरेटिभ जिनोमिक्सको निगरानी गर्न आवश्यक सुरक्षा संरचना नहुँदा ठूलो जोखिम रहेको बताएका छन्। “जेनेरेटिभ एआई प्रयोग गरेर भाइरल जिनोमहरू तयार पार्ने क्षमता अब उपलब्ध छ, तर यसलाई सुरक्षित रूपमा सञ्चालन गर्ने सरकारको नियमन छैन,” उनीहरूको भनाइ छ।
