रसुवामा आएको बाढी: क्षति कम गर्न के गर्न सकिन्थ्यो? पूर्वसूचना प्रणाली कतिको प्रभावकारी रह्यो?

बुधबार रसुवा वरिपरि हलुका र सामान्य वर्षा भइरहेको थियो। मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले यो सामान्य वर्षा भएको आंकलन गरेको बेला रसुवागढी नाकाबाट करिब २० किलोमिटर पूर्वोत्तरस्थित क्षेत्रमा आएको बाढीले जनधनमा ठूलो क्षति पुर्‍यायो। नेपाली अधिकारीहरूले हिमचट्टानको पहिरोले खोला अवरुद्ध हुँदा बाढी आएको बताएका छन्। मौसम पूर्वानुमान विभागले सार्वजनिक गरेको विवरणका अनुसार केही मिनेटमै बाढीले तल्लो तटीय क्षेत्रहरूलाई व्यापक प्रभाव पार्‍यो। “यस घटनाले मिनेट मिनेट र सेकेन्ड सेकेन्डको महत्व देखाइदियो,” राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणका पूर्वप्रमुख अनिल पोखरेलले भने। “हामीले देशभित्र तथा अन्तरदेशीय रूपमा चेतावनी प्रणालीमा गर्नुपर्ने धेरै कामहरू राखेका छैनौं। अहिले पनि अन्तरदेशीय सूचना आदानप्रदान प्रणाली छैन। देशभित्र पनि यस्तो घटनाहरूमा भरपर्दो चेतावनी प्रणाली अभाव छ।”

बिहान ८:५० बजे रसुवागढी नाकाभन्दा थोरै तलको स्याफ्रुबेसी जल मापन केन्द्रले विवरण दिन थाल्यो। बाढी पूर्वानुमान महाशाखाको अनुसार बिहान ०९:१५ बजेदेखि रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, गोरखा र चितवनका नदीतटीय र जोखिमयुक्त क्षेत्रका नागरिकहरूलाई उच्च सतर्कता अपनाउन पूर्वसूचना जारी गरिएको थियो। त्यस क्रममा नेपाल टेलिकम र एनसेलमार्फत छह लाख ७९,२९५ वटा एसएमएस पठाइएको जनाइएको छ। तर ९:२० बजे बेत्रावती मापन केन्द्रले विवरण दिन बन्द गरेको देखिन्छ।

नेपालका मौसमसम्बन्धी निकायहरूले राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सङ्घसंस्थाबाट प्राप्त भूउपग्रहहरूको तस्बिर र तथ्यांक प्रारम्भिक रुपमा विश्लेषण गर्दा सीमा क्षेत्रमा हिमपहिरो गएको र अति उच्च आकस्मिक बहाव आएको देखिन्छ। त्रिभुवन विश्वविद्यालयको इन्जिनियरिङ अध्ययन केन्द्र अन्तर्गत विपद् अध्ययन केन्द्रका निर्देशक वसन्तराज अधिकारीले हिमचट्टान खसेर बनेको बाँधमा फेरि पानी जम्मा हुँदै गएको देखिएको भिडियो त्यहीँबाट प्राप्त भएको बताएका छन्। “त्यो बाँध बिस्तारै बगेर आउन पनि सक्छ वा जमेर कहिलेपनि फुट्न सक्छ। त्यसैले धेरै सजग हुनुपर्ने अवस्था छ,” भूगर्भशास्त्री अधिकारीले भने।

राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले बिहीबार दिउँसो एक सूचना जारी गर्दै रसुवागढी नाकाबाट करिब १८ किलोमिटर माथि तटीय क्षेत्रमा ल्हेन्दे खोलाको बहाव अवरुद्ध भई ०.११ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलको ताल बनेको खबर दिएको छ। भदौ ११ गते बिहान ११:४४ बजे प्राप्त भूउपग्रहबाट खिचिएको तस्बिरहरूको प्रारम्भिक अध्ययनले उक्त तालको प्राकृतिक बाँध फुटेर ठूलो बाढी आउने जोखिम अझै कायम रहेको सूचनामा उल्लेख छ।