नेपाल-चीन सीमाक्षेत्रमा हिमपहिरोका कारण भएको भोटेकोशीको भीषण बाढीले नेपालका चार जिल्लामा हजारौँ निजी घरहरू ध्वस्त भएका विवरण प्राप्त भएका छन्। विस्थापित भएका हजारौँ मानिसहरूलाई हाल रसुवा, नुवाकोट, धादिङ र काठमाडौंका विभिन्न होल्डिङ सेन्टरहरूमा राखिएको छ, राष्ट्रिय विपद जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले जनाएको छ।
सबभन्दा प्रभावित चार जिल्लामा भोटेकोशी बाढीको समयमा भारी ऊर्जा सहित तीव्र गतिमा उर्लिएको पानी, चट्टान र लेदोले पक्का घरहरूलाई समेत क्षणभरमै बगाएको थियो। एघार सयभन्दा बढी मानिसको ज्यान गएको छ भने झण्डै चार हजार मानिस अझै हराइरहेका छन्। साथै, उक्त घटनामा साढे सात हजारभन्दा बढी निजी घरहरू क्षतिग्रस्त भएको शहरी विकास तथा भवन निर्माण विभागको प्रारम्भिक अनुमान छ। विभागका उपमहानिर्देशक प्रकाश अर्यालका अनुसार क्षतिग्रस्त घरहरूमा रसुवामा १,७७९, नुवाकोटमा ३,९७७, धादिङमा १,५५१ र गोरखामा २६३ घर छन्।
“त्यसैगरी ५३ वटा सरकारी भवनहरू पनि क्षतिग्रस्त भएका छन्। जसमा रसुवामा २५, नुवाकोटमा ८, धादिङमा १७ र गोरखामा ३ भवनहरू रहेका छन्,” अर्यालले बताए। ती घरहरू नष्ट हुँदा अर्बौं रुपैयाँको क्षति भएको जनाइएको छ, यद्यपि यकिन तथ्याङ्क आउन बाँकी छ। २०७२ सालको भूकम्पसँग तुलना गर्दा नेपालले भोगेको ठूलो विपत्ति त्यो नै हो, जब पाँच लाखभन्दा बढी घर पूर्ण रूपमा क्षतिग्रस्त भएका थिए र करिब अढाइ लाख घर आंशिक रूपमा क्षतिग्रस्त भएका थिए।
तर यी दुई विपत्तिहरूले निजी आवासहरूमा पुर्याएको क्षति भिन्न किसिमको रहेको राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणका पूर्व प्रमुख सुशील ज्ञवालीले भने। “पहिलो विपत्तिमा भूकम्पले घर भत्काए पनि जमिन भने त्यहीँ थियो, जसले गर्दा मानिसहरूले पुराना सामग्रीहरू पुनः प्रयोग गरी नयाँ घर बनाउन सक्थे। तर अहिले घरसँगै जमिन नै बगाएको छ,” ज्ञवालीले व्याख्या गरिन्। “मुख्य चुनौती भनेको उपयुक्त र सुरक्षित ठाउँमा जमिनको पहिचान गरी बस्ती स्थानान्तरण गर्नु हो। सामाजिक, आर्थिक र सांस्कृतिक सम्बन्धका कारण सकेसम्म नजिकै स्थानान्तरण गर्नुपर्ने हुन्छ। तर जीवन चक्र सुरक्षित राख्नु पहिलो प्राथमिकता हो,” उनले थपिन्।
