युद्धले विद्युत् प्रणाली ध्वस्त भएपछि सुडानमा सौर्य ऊर्जाप्रति बढ्दो आकर्षण

सम्पादकीय समिक्षा। सुडानमा युद्धले विद्युत् प्रणालीमा ठूलो क्षति पुर्‍याएपछि सर्वसाधारणहरू लामो समयको बिजुली अभावबाट बच्न सौर्य ऊर्जातर्फ आकर्षित भएका छन्। सन् २०२३ अप्रिलदेखि सुरु भएको सुडानी सेना र आरएसएफबीचको द्वन्द्वमा कम्तीमा ५९ हजार जनाको मृत्यु र करिब एक करोड ३० लाख विस्थापित भएको अनुमान छ। संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम (यूएनडीपी) को अनुसार युद्धले सुडानको विद्युत् प्रणालीलाई करिब ८८३ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको क्षति पुर्‍याएको छ भने उत्पादन क्षमता ४,४०० मेगावाटबाट घटेर १,१०० मेगावाटमा सीमित भएको छ। ओम्दुरमानकी रान्दा अल–मन्सुरले सौर्य प्रणाली प्रयोग गर्दा पनि उच्च लागतका कारण धेरै परिवारले पहुँच पाउन नसक्ने बताइन्। स्वास्थ्य क्षेत्रमा विद्युत कटौतीले इन्सुलिन बिग्रिने र अस्पतालमा उपचाररत मिर्गौलाका बिरामीहरू जोखिममा पर्ने चेतावनीसमेत दिइएको छ। २१ भदौ, ओम्दुरमान (रासस/एपी) – युद्धका कारण सुडानको विद्युत् प्रणाली कमजोर हुँदै गएपछि लामो समयसम्म हुने बिजुली कटौतीबाट जोगिन सर्वसाधारणहरू सौर्य ऊर्जातर्फ आकर्षित हुन थालेका छन्। तर, सौर्य प्यानल, ब्याट्री र इन्भर्टर जडान गर्नुपर्ने उच्च लागतका कारण धेरै परिवारका लागि यो विकल्प अझै सजिलै उपलब्ध छैन। राजधानी खार्तुम नजिकैको ओम्दुरमानमा तीन छोराछोरीसहित बस्ने ३१ वर्षीया गृहिणी रान्दा अल–मन्सुरले करिब एक वर्षदेखि घरको छतमा जडित सौर्य प्रणाली प्रयोग गर्दै आएकी छिन्। “हामी धेरै कष्ट गरिरहेका छौँ,” उनी भन्छिन्, “बिहान विद्यालय पुग्दा बिजुली नहुँदा बालबालिका विद्यालय जान सक्दैनन् र फर्किइन्छ। घरमा पनि बिजुली हुँदैन। यति उच्च तापक्रममा उनीहरूलाई पढ्न निकै गाह्रो हुन्छ।” सुडानी सेना र अर्धसैनिक बल र्यापिड सपोर्ट फोर्सेस (आरएसएफ) बीच सन् २०२३ अप्रिलदेखि जारी द्वन्द्वले देशको कमजोर विद्युत् पूर्वाधारमा थप क्षति पुर्‍याएको छ। यसै द्वन्द्वमा कम्तीमा ५९ हजार मानिसको मृत्यु भइसकेको र करिब एक करोड ३० लाख मानिस विस्थापित भएका छन्। सहायता संस्थाहरूले वास्तविक मृतक संख्या अझ बढी हुन सक्ने जानकारी दिएका छन्। विद्युत् उत्पादनमा ठूलो गिरावट संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम (यूएनडीपी) को अनुसार युद्धले सुडानको विद्युत् प्रणालीलाई करिब ८८३ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको क्षति पुर्‍याएको छ। विद्युत् विभागका अधिकारीहरूले युद्धअघि करीब ४,४०० मेगावाट रहेको विद्युत् उत्पादन अब करिब १,१०० मेगावाटमा सीमित भएको बताएका छन्। धेरै विद्युत् केन्द्रहरूले आरएसएफको ड्रोन आक्रमण भोगेका छन्। युद्धका कारण विद्युत् क्षेत्रका दक्ष जनशक्तिको कमी पनि देखिएको छ। अधिकारीहरूका अनुसार करिब आधा दक्ष विद्यार्थी र प्राविधिकहरूले २०२३ यता देश छाडिसकेका छन्। फलस्वरूप, केही क्षेत्रमा दैनिक १६ घण्टासम्म विद्युत् कटौती भइरहेको छ। सौर्य ऊर्जाको माग बढ्दै र विद्युत् संकट गहिरिँदै गएपछि राजधानीका सडकहरूमा सौर्य प्यानल, ब्याट्री र इन्भर्टर बेच्ने कम्पनीहरूको विज्ञापन र होर्डिङ बोर्डहरू बढेका छन्। खार्तुममा सौर्य ऊर्जा स्थापना गर्ने मोहे एडिन अबु–बर्कका अनुसार कम आम्दानी भएका परिवारका लागि सौर्य प्रणाली जडान गर्न ठूलो आर्थिक भार पर्ने भए पनि धेरैका लागि यो आवश्यक विकल्प बनिसकेको छ। उनले भने, सामान्य घरका लागि करिब १० किलोवाट क्षमताको सौर्य प्रणाली जडान गर्न करिब पाँच हजार अमेरिकी डलर खर्च लाग्न सक्छ। “कम आम्दानी भएका परिवारका लागि यो ठूलो बलिदान हो,” अबु–बर्कले बताए, “तर यो अपरिहार्य विकल्प पनि बनेको छ।” तर सबै परिवारहरूले यो रकम जुटाउन सक्दैनन्। साउदी अरबमा काम गर्ने श्रीमान्ले पठाउने पैसाबाट घरको खर्च चलाउने रान्दा अल–मन्सुरले भनिन् कि उनीहरूले सौर्य ऊर्जा छनोट गरे पनि सबै सुडानी परिवारले यस्तो प्रणाली जडान गर्न सक्दैनन्। विद्युत् संकटको प्रभाव घरायसी जीवनमात्र होइन, स्वास्थ्य क्षेत्रमा समेत गम्भीर देखिएको छ। ४३ वर्षीया सरकारी कर्मचारी तथा मधुमेह रोगी मनहेल मदनीलाई इन्सुलिन सुरक्षित राख्न निरन्तर विद्युत् आवश्यक पर्छ। तर बारम्बारको विद्युत् कटौतीले औषधि बिग्रिएको कारण उनलाई पटक–पटक फाल्नुपरेको छ। “हरेक तीन–चार दिनमा गर्मी र विद्युत् कटौतीले बिग्रिएको इन्सुलिनको सम्पूर्ण स्टक फाल्न बाध्य हुन्छु,” उनी भन्छिन्। ओम्दुरमानमा आमा र बहिनीहरूसँग दुई शयनकक्ष भएको घरमा बस्ने मदनीलाई गर्मीबाट जोगिन चुनौती छ। विद्युत् नहुँदा उनीहरू घरभित्रको अत्यधिक गर्मीबाट बच्न आँगनमा सुत्न बाध्य छन्। उनी भन्छिन्, धेरै फार्मेसीले औषधि भण्डारणका लागि आवश्यक सौर्य प्रणाली जडान गर्न सक्दैनन्, जसले अत्यावश्यक औषधिको उपलब्धतामा समेत असर पारेको छ। सुडान डाक्टरहरूको नेटवर्कले पनि लगातार विद्युत् कटौतीका कारण अस्पतालमा उपचाररत बिरामीहरू प्रभावित हुने चेतावनी दिएको छ। विशेष गरी निरन्तर उपचार र उपकरण आवश्यक पर्ने मिर्गौलाका बिरामीहरू जोखिममा छन्। विश्व बैंकका अनुसार सुडानको कम्तीमा ३० प्रतिशत जनसंख्यालाई विद्युत् पहुँच छैन, जसले सबैभन्दा बढी ग्रामीण क्षेत्रलाई प्रभावित बनाएको छ। संयुक्त राष्ट्रका अनुसार सुडानमा सालभर चार हजार घण्टाभन्दा बढी घाम लाग्ने भएकाले सौर्य ऊर्जा उत्पादनको ठूलो सम्भावना छ। तर आयातित सौर्य प्रणालीको उच्च प्रारम्भिक लागत र स्थानीय मुद्राको निरन्तर अवमूल्यनले सर्वसाधारणका लागि सौर्य ऊर्जामा संक्रमणलाई चुनौतीपूर्ण बनाएको छ।