ईरानले अमेरिकी प्रतिबन्धलाई विकल्पको रूपमा चीनसँग जोडिने रेल मार्गको प्रयोग गर्दै
समाचार सारांश: अमेरिकी प्रतिबन्ध र नाकाबन्दीका बाबजुद ईरानले चीनसँगको रेल करिडोरलाई प्राथमिकता दिँदै समुद्री मार्गको विकल्पलाई तीव्र बनाएको छ। ईरान-चीन रेलमार्गबाट सामान पुर्याउन ४५ देखि ५० दिन लाग्ने सट्टा करिब १५ दिनमा पुग्ने जानकारी रोशनबख्श कान्बरीले दिए। तर एउटा ट्रेनले करिब १,००० टन मात्र बोकेको र सीमा क्षेत्रमा कन्टेनर ट्रान्सफर गर्नुपर्ने भएकाले यातायात अझै सीमित र महँगो छ। ईरानले खाद्यान्न, औषधि, मेडिकल उपकरण र कच्चा पदार्थको आयात प्राथमिकतामा राख्न आपतकालीन समिति गठन गरेको छ। ११ असोज, काठमाडौं ।
अमेरिकी प्रतिबन्ध र तनावका कारण उत्पन्न कठिन परिस्थितिमा ईरानले आफ्ना उत्तरी सीमाबाट उपयुक्त वैकल्पिक व्यापार मार्गलाई तीव्रता दिएको छ। अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दी र होर्मुज जलडमरूमध्यमा समुद्री यातायात घटेपछि ईरानले चीनसँग जोडिने स्थलमार्ग र रेल करिडोरलाई प्राथमिकता दिएको छ। ईरानको ट्रेड प्रोमोशन अर्गनाइजेशनका उपप्रमुख रोशनबख्श कान्बरीका अनुसार, प्रतिबन्ध र चुनौतीका बाबजुद ईरान-चीन रेल करिडोर केही महिनादेखि निरन्तर चलिरहेको छ। २५ सेप्टेम्बरमा तस्निम न्युज एजेन्सीसँग कुरा गर्दै कान्बरीले भने, “ईरान र चीनबीच समुद्री मार्गबाट मालसामान पुग्न ४५ देखि ५० दिन लाग्थ्यो, तर रेल मार्गबाट यो समय घटेर करिब १५ दिनमा सीमित भएको छ। यो ३५ दिन बचत व्यापारका लागि ठूलो लाभ हो।”
यो रेल मार्ग मध्य ईरानको यज्द प्रान्तमा रहेको पीशगामान ड्राइ पोर्टबाट सुरु भएर इस्फहान, तुर्कमेनिस्तान र कजाखस्तान हुँदै चीनको यिवू इनल्यान्ड पोर्टसम्म पुग्छ। समयको हिसाबले रेल मार्ग द्रुत भए तापनि यसको क्षमता समुद्री ढुवानीको तुलनामा निकै कम रहेको अधिकारीहरूले बताएका छन्। कान्बरीका अनुसार एउटा ट्रेनले करिब १,००० टन मालसामान मात्रै लैजान सक्छ, जबकि ठूलो समुद्री जहाजले धेरै गुणा बढी सामान बोकेको हुन्छ। सीमित क्षमता कारणले व्यापारिकहरूले सामान पठाउन पर्खनुपर्छ। अर्को चुनौती भनेको फरक देशका रेलको लिक (गेज) फरक हुनु हो; तुर्कमेनिस्तान र कजाखस्तानमा कन्टेनरहरू एउटै ट्रेनबाट अर्कोमा सार्नुपर्छ जसले केही समय लिन्छ। लागत घटाउन ईरानले दुवै छेउबाट मालसामान ओसारपसार गर्ने व्यवस्था मिलाएको छ। पहिले चीनबाट सम्पूर्ण खाली कन्टेनर फर्कन्थे, अहिले ईरानी निर्यातकर्ताहरूले पनि ती कन्टेनरमा सामान पठाउन थालेका छन्। यद्यपि, रेलमार्गबाटको ढुवानी समुद्री मार्गभन्दा अझै महँगो छ। कान्बरीले जोड दिए, “ईरानले एउटा मात्र मार्गमा निर्भर नरहनुपर्छ। रेल, सडक र समुद्री परिवहनको समन्वय गरेर नयाँ व्यापार मार्गहरू विकास गर्नुपर्छ।”
अमेरिकी प्रतिबन्धका कारण ईरानको तेल निर्यातमा ठूलो गिरावट आएको छ। अमेरिकी ऊर्जा तथ्याङ्क अनुसार, होर्मुज जलडमरूमध्यबाट तेलको दैनिक प्रवाह २०२५ मा २.१ करोड बेरल थियो, जुन २०२६ को दोस्रो त्रैमासिकमा घटेर ४९ लाख बेरलसम्म सीमित भएको छ। अत्यावश्यक आयातलाई प्राथमिकता दिन ईरानले आपतकालीन समिति गठन गरेको छ। अहिले खाद्यान्न, औषधि, मेडिकल उपकरण र कच्चा पदार्थ (करिब २५०० देखि २८०० ट्यारिफ कोडका सामान) को आयातमात्र अनुमति दिइएको छ। चीनसँगको व्यापार जारी राख्न र आवश्यक वस्तु आपूर्तिलाई सहज बनाउन यो रेल करिडोर ईरानका लागि ठूलो राहत बनेको छ। तर सीमित मालढुवानी क्षमता, सीमा क्षेत्रका प्राविधिक जटिलता र महँगो ढुवानी खर्चका कारण यो रेल मार्गले पूर्ण रूपमा समुद्री व्यापारको स्थान लिन सक्छ वा सक्दैन भन्ने विषयमा विश्लेषकहरूले अझै सशंकित छन्। दीर्घकालीन रूपमा यसले ईरानी अर्थतन्त्रलाई कत्तिको बलियो बनाउँछ हेर्न बाँकी छ।
