सोनिया गान्धीले आफ्नो आगामी संस्मरण ‘बिलङिङ : अ जर्नी अफ लभ’ मा भारतसँगको अपनत्व, प्रेम, पहिचान, परिवार र वियोगको यात्रालाई केन्द्रमा राखेकी छन्। उनले राजीव गान्धीसँगको सम्बन्ध मात्र नभई इन्दिरा गान्धी, राहुल र प्रियंकासँगको पारिवारिक अनुभवले पनि भारतप्रतिको अपनत्व विकास भएको बताएकी छन्। सन् १९९९ मा विदेशी मूललाई लिएर उठेको विवादले आफूलाई गहिरो चोट पुगेको र स्वीकृतिको प्रश्न जटिल बनेको उनले बताएकी छन्। २८ कात्तिक, काठमाडौं।
इटालीको एउटा सानो सहरबाट युवतीका रूपमा भारत आएकी सोनिया गान्धीका लागि ‘अपनत्व’ (बिलङिङ) को अर्थ केवल बस्ने ठाउँ खोज्नुमा सीमित थिएन। यो प्रेम, पहिचान, परिवार, वियोग र अन्ततः आफूले आफ्नो भन्न सक्ने देशसँग जोडिएको विषय थियो। यही यात्रालाई उनले आफ्नो आगामी संस्मरण ‘बिलङिङ : अ जर्नी अफ लभ’ को केन्द्रमा राखेकी छन्। हालै द हिन्दुसँगको विशेष अन्तर्वार्तामा सोनियाले पुस्तकको शीर्षक ‘बिलङिङ’ राख्नुको कारण खुलाएकी छन्। आफ्नो जीवनलाई फर्केर हेर्दा त्यसका कैयौँ अध्यायलाई एउटै सूत्रले जोडेको उनको भनाइ छ। त्यो हो–प्रेम र प्रेमबाट विकसित हुने निष्ठा।
यो यात्राको सुरुवात बेलायतबाट भएको थियो। इटालीको एउटा सानो सहरकी १९ वर्षीया युवतीले त्यहीँ भारतीय विद्यार्थी राजीव गान्धीलाई भेटेकी थिइन्। दुई युवाबीचको सम्बन्धबाट सुरु भएको यात्राले उनलाई बिस्तारै नयाँ देश, नयाँ परिवार र उनले कल्पनासमेत नगरेको जीवनतर्फ डोर्यायो। तर सोनियाले स्पष्ट पारेझैँ, यो कथा राजीवसँगको सम्बन्धमा मात्र सीमित छैन। राजीवको परिवार र उनीहरू जोडिएको देशलाई उनले कसरी माया गर्न थालिन् र अन्ततः भारतमा अपनत्वको भावना कसरी विकास भयो भन्ने विषय पनि संस्मरणको महत्त्वपूर्ण पाटो हो।
सासू तथा पूर्वप्रधानमन्त्री इन्दिरा गान्धीसँगको सम्बन्ध र राहुल तथा प्रियंकालाई हुर्काउँदाका वर्षहरू पनि यस यात्राका अभिन्न हिस्सा हुन्। राजनीतिक पृष्ठभूमि र अपनत्वको सङ्घर्ष बीबीसीमा प्रकाशित सामग्रीले पुस्तकको शीर्षकलाई अर्को दृष्टिकोणबाट व्याख्या गरेको छ। त्यसले सोनियाले वर्षौँसम्म सामना गरेको जटिल परिस्थितिलाई उजागर गर्छ। इटालीमा जन्मिएर भारतको सबैभन्दा प्रभावशाली राजनीतिक परिवारको हिस्सा बनेकी उनले आफ्नो जन्मभूमि र मूललाई लिएर निरन्तर प्रश्नको सामना गर्नुपर्यो।
नेहरू–गान्धी राजनीतिक विरासतसँग जोडिएको उनको सम्बन्धले पनि अपनत्वको प्रश्नलाई जटिल बनाएको थियो। यसले अपनत्व पाउनु भनेको आफ्नो ठाउँ खोज्नु मात्र नभई परिवारको इतिहास र विरासतलाई समेत आत्मसात् गर्नु हो भन्ने देखाउँछ। यो जटिलता सन् १९९९ मा आफ्नो विदेशी मूललाई लिएर उठेको विवादमा पनि देखिएको थियो। कांग्रेसकै केही नेताले पार्टीको नेतृत्व गर्ने उनको अधिकारमाथि प्रश्न उठाउँदा आफूलाई गहिरो चोट पुगेको सोनियाले अन्तर्वार्तामा बताएकी छन्।
उनका अनुसार, त्यो घटना ठूलो धक्काका रूपमा आएको थियो। किनकि त्यतिबेलासम्म पनि केही सहकर्मीले उनलाई बाहिरियाकै रूपमा हेरेका थिए। भारतमा दशकौँ बिताएर जीवन निर्माण गरिसकेकी उनका लागि यो अनुभवले स्वीकृति र अपनत्वको प्रश्न कति जटिल हुन्छ भन्ने देखाएको थियो। यस शीर्षकसँग गहिरो पीडा र वियोग पनि जोडिएको छ। सन् १९८४ मा इन्दिरा गान्धी र सन् १९९१ मा राजीव गान्धीको हत्याले उनको जीवनको दिशा नै बदलिदियो।
निजी जीवनमा रमाउने स्वभाव भए पनि पति र भारतप्रतिको प्रेम तथा कर्तव्यबोधले आफूलाई अन्ततः सार्वजनिक जीवनमा आउन प्रेरित गरेको उनको जीवनयात्राले देखाउँछ। राजनीतिक विरासतभन्दा परको व्यक्तिगत कथा सोनियाले आफ्नो संस्मरणलाई राजनीतिक वृत्तान्तभन्दा व्यक्तिगत जीवनको कथा मानेकी छन्। पाठकले आफ्नो परिवारलाई उनीहरूले निर्वाह गरेका सार्वजनिक भूमिकाबाट मात्र नचिनून् भन्ने उनको चाहना छ। बरु उनीहरूका प्रेरणा, सङ्घर्ष र मानवीय कमजोरीसहित वास्तविक मानिसका रूपमा बुझून् भन्ने उनी चाहन्छिन्। सायद यही कारण ‘बिलङिङ’ शीर्षक उनका लागि अर्थपूर्ण छ। सोनियाको यात्रा देश परिवर्तन गर्नु वा प्रसिद्ध राजनीतिक परिवारको सदस्य बन्नुमा मात्र सीमित थिएन। यो भावनात्मक सम्बन्ध निर्माण गर्ने, अपरिचित परिवेशमा आफ्नो घर खोज्ने र जीवनले अकल्पनीय क्षति दिँदा पनि ती सम्बन्धलाई सम्हालिरहने यात्राको कथा हो। संस्मरणमार्फत उनले आफ्नो थरसँग जोडिएको राजनीतिक विरासतभन्दा परको अन्तरंग कथा भन्न खोजेकी छन्। त्यो एक महिलाको कथा हो, जो प्रेमका लागि भारत आइन्, जीवनका कठिनतम क्षणमा पनि यहीँ अडिइन् र समयक्रममा भारतलाई आफ्नो देशका रूपमा आत्मसात् गरिन्।
सम्बन्धित खबर
