छिमेकी देश नेपालमा हालै आएको आकस्मिक र विध्वंसात्मक बाढीले भारतको सिक्किममा खतरा सञ्झ्याल बजाएको अधिकारीहरूले बताएका छन्। सन् २०२३ को विनाशकारी बाढीको पुनरावृत्ति रोक्न राज्यका अधिकारीहरूलाई उच्च-उचाइका जोखिमयुक्त हिमतालहरूमा वैज्ञानिक अनुगमन र इन्जिनियरिङ हस्तक्षेप तीव्र बनाउन प्रोत्साहित गराइएको छ। भारतीय हिमाली क्षेत्रभरि १८९ उच्च-जोखिम हिमतालहरूमा पहिचान गरिएको छ, जसमा ४० वटा ताल सिक्किमको सीमाभित्र पर्ने हुदा राज्यले बहुस्तरीय जोखिम न्यूनीकरण रणनीति अपनाएको छ। यीमध्ये १६ ताललाई अति संवेदनशील मानिने ‘क’ श्रेणीमा राखिएको छ, जसका लागि ‘रियल टाइम’ अनुगमन र स्थल-विशेष इन्जिनियरिङ उपायहरू अनिवार्य छन्।
राज्य सरकारले नीतिगत निगरानीका लागि मुख्य सचिवको अध्यक्षतामा उच्चस्तरीय निर्देशक समिति गठन गरेको छ भने कामहरूको कार्यान्वयन र अनुगमन गर्न बहुविषयक कार्यदल बनाएको छ। जोखिम मूल्याङ्कनका लागि विज्ञान तथा प्रविधि विभाग केन्द्रीय एजेन्सीको रूपमा चुर्निएको छ। पूर्व केन्द्रीय सल्लाहकार डा. अखिलेश गुप्ता नेतृत्वमा रहेको ‘सिक्किम कमिसन अन ग्लेसियर ह्याजर्ड’ आफ्ना निष्कर्ष तयार पार्दै छ। विज्ञान तथा प्रविधि विभागका सचिव तथा मुख्य निर्देशक धिरेन श्रेष्ठले संवेदनशील क्षेत्रमा पूर्व सूचना प्रणाली संचालनमा आएको पुष्टि गरे।
गुरुडोङमार ताल नजिक केराङ र डोल्मा साम्पा लगायत रणनीतिक स्थानहरुमा स्वचालित मौसम स्टेशन र जल–स्तर सेन्सर जडान गरिएको छ। “यी प्रणालीहरूले तालहरूमा हुने परिवर्तनलाई समयमै पत्ता लगाउन निरन्तर, ‘रियल टाइम’ मौसम र जल सम्बन्धी तथ्याङ्क उपलब्ध गराउँछन्, जसले संकट सिर्जना हुनुअघि नै सावधानी अपनाउन सहयोग पुग्नेछ,” श्रेष्ठले भने। राष्ट्रिय विपद् व्यवस्थापन प्राधिकरण (एनडीएमए), गृह मन्त्रालय, ब्रह्मपुत्र बोर्ड तथा केन्द्रीय जल आयोग जस्ता निकायहरूले भौतिक न्यूनीकरण संरचनाको डिजाइनमा सहकार्य गरिरहेका छन्।
सन् २०२३ को अक्टोबरमा सिक्किमको उत्तरी भागमा रहेको दक्षिण ल्हानाक तालमा अचानक हिमताल फुटेर आएको बाढीले विनाशकारी क्षति पुर्याएको थियो। असामान्य वर्षा र हिमताल फुट्नाले टिस्टा नदी जलाधारमा ठूलो पानी र बरफको बहाव भएको थियो। यो भीषण बाढीले चुङथाङमा रहेको टिस्टा-III बाँध भत्कायो, जसले मङ्गन, गान्तोक, पाक्याङ र नाम्ची जिल्लाका पुल, राजमार्ग र बासस्थानहरू बगाएर विनाश थप्यो। यस विपद्मा ठूलो जनधनको क्षति भयो र लगभग ९० भन्दा बढी व्यक्तिको मृत्यु पुष्टि भइसकेको छ।
