विदेशमा रहेका नेपालीहरू किन नेपालको राजनीतिमा केन्द्रित छन्?

विदेशमा रहेका नेपालीहरूले नेपालका राजनीति र सुशासन प्रति चासो राख्नु स्वाभाविक र आवश्यक रहेको इलामका जमुनाकी गुरुङले औंल्याउनुभयो। आर्थिक वर्ष २०२४/२५ मा नेपालका अर्थतन्त्रमा रेमिटेन्सको योगदान १७ खर्ब २३ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी पुगेको छ, जुन कुल राष्ट्रिय उत्पाद (जीडीपी) को लगभग २६ प्रतिशत हो। त्यही आर्थिक वर्षमा वैदेशिक रोजगारमा मृत्यु भएका नेपालीहरूको संख्या १,२५५ देखि १,४०१ को दायरामा रहेको तथ्यले श्रम आप्रवासनका जोखिमहरूलाई स्पष्ट पार्दछ।

हालै सम्पन्न संघीय संसदको निर्वाचन अवधिमा मैले विगतभन्दा केही बढी चासो देखाएको भन्दै केही प्रमुख राजनीतिक दलसँग आबद्ध गाउँका साथीहरू मेरो सोचप्रति अलि असन्तुष्ट देखिए। म मुख्यतया गाउँको मत परिणाममा होइन, “अमेरिकाबाट नेपालका निर्वाचनप्रति किन यति गहिरो चासो राख्छौ?” भन्ने प्रश्नमा उनीहरूको चासो बढी थियो। निर्वाचन सकिसकेको छ, सांसदहरूले सपथ ग्रहण गर्ने दिन नजिक छ र नयाँ सरकार गठन अपेक्षाकृत छिटो हुने छ, तर गाउँका केही साथीहरूमा असन्तोष अझै शान्त भएको छैन। त्यस्तै हुँदा पनि यावत्थरि समयसम्म “हाइ–हेल्लो” समेत हुन सकेको छैन।

मैले बाल्यकालदेखि संगै हुर्किएका साथीहरूसँग त सम्झाइ दिन सक्छु, किनभने उनीहरूलाई मेरो परिचय छ र म पनि उनीहरूको परिचय राम्रोसँग बुझ्छु। तर सदरमुकाम वा काठमाडौंमा बसेर नेपालको बिग्रँदो राजनीति र घट्दो सामाजिक-आर्थिक अवस्थाबारे प्रष्ट बुझेर “सुट तथा जुत्ता लगाएर आरामदायी जीवन बिताइरहेका साथीहरूको ’अमेरिकाबाट नेपालका राजनीतिमा किन चासो?’” जस्ता प्रश्नहरूलाई व्यक्तिगत रिसभन्दा माथि उठी समष्टिगत रूपमा जवाफ दिनुपर्ने बाध्यता छ।

यस्ता प्रश्नहरू मेरो गाउँका साथीहरूले मात्र उठाएका छैनन्, सामाजिक सञ्जालहरूमा पनि यस्तै प्रश्नहरू प्रचुर मात्रा छन्। सबैभन्दा पहिले एउटै सरल सत्य स्वीकार्न आवश्यक छ– देश मात्र नक्सामा कोरिएको सीमारेखा होइन। देश स्मृति हो, पहिचान हो, संस्कार हो, भाषा हो र हाम्रो अस्तित्वको जरा हो। हामी जहाँ जहाँ पगौं– अमेरिका, अष्ट्रेलिया, युरोप वा खाडी मुलुक कुनै पनि ठाउँमा– हाम्रो बाल्यकाल, गाउँघर, परम्परा, परिवार र चिन्ता हामीसँग सधैं रहने गर्छ। शरीर विदेशमा हुर्किए पनि मनको ठूलो हिस्सा नेपालमै रहन्छ। त्यसैले विदेशमा रहेका नेपालीहरूको नेपालको राजनीति प्रति चासो स्वाभाविक र अपेक्षित नै हो।

वास्तवमा जसको भविष्य, परिवार, सम्पत्ति, पहिचान र सपना नेपालसँग गाढा रूपमा गाँसिएको छ, उसले नेपालको राजनीति, राज्य सञ्चालन र नीतिनिर्माणमा चासो नदेखाउनुको अवसर न्यून हुन्छ। प्रश्न “किन चासो राख्नु?” होइन; मुख्य प्रश्न “किन चासो नदेखाउनु?” हुनु पर्छ। यो विषय केवल भावनात्मक मात्र नभई, आर्थिक पक्षसँग पनि प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएको कठोर यथार्थ हो।