जनता समाजवादी पार्टी नेपालका अध्यक्ष उपेन्द्र यादव सप्तरीमा पार्टीका अग्रणी कार्यकर्तासँग अनौपचारिक छलफल गर्दै पार्टीलाई मजबुत बनाउने प्रयासमा लागिपरेका छन्। फागुनमा सम्पन्न आम निर्वाचनमा जसपा नेपालले तीन प्रतिशत मतदरको थ्रेसहोल्ड कटाउन सकेन र नौ४ मध्ये कुनै पनि उम्मेदवारले जित हासिल गर्न सकेनन्। निर्वाचन आयोगले जसपा नेपाल र महन्थ ठाकुर नेतृत्वको लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टीबीच भएको एकीकरणलाई मान्यता दिंदै पार्टी कार्यमा नवीन गतिशीलता आउने बताएको छ।
३१ वैशाख, काठमाडौं – जनता समाजवादी पार्टी (जसपा) नेपालका अध्यक्ष उपेन्द्र यादवले मंगलबार सप्तरीको राजविराजमा पार्टीका अगुवा कार्यकर्तासँग भेटघाट गरेका छन्। उनले सप्तरीको निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ३ अन्तर्गत पर्ने पालिका कार्यकर्तासँग पनि छलफल गरिसकेका छन्। २१ फागुनमा सम्पन्न आम निर्वाचनमा प्रतिनिधिसभा सदस्य पदका लागि उम्मेदवारी दिएर यादव सप्तरी–३ बाट पराजित भएका थिए। यादवको मात्र होइन, जसपा नेपालले चुनाव चिह्न छाता लिएर उठाएका ९४ उम्मेदवारमध्ये कुनै पनि विजयी हुन सकेनन्। समानुपातिक मततर्फ १ लाख ८२ हजार २८५ मत प्राप्त गरेको जसपा नेपालले तीन प्रतिशत थ्रेसहोल्ड कटाउन नसकेको छ।
मधेशवादी दलहरू मध्ये सबैभन्दा बढी मत प्राप्त गरेको यस पार्टीका अध्यक्ष यादवले चुनावपछि अनौपचारिक भेटघाट र छलफलमा तेजी ल्याएका छन्। उनले भने, ‘गत निर्वाचनको समीक्षा गर्दै पार्टीलाई बलियो बनाउने उद्देश्यले भेटघाट जारी राखिरहेको छु। जनतालाई सिधा भेटेर आफ्ना विचार राख्ने र जागरूकता फैलाउने कार्यमा जुटेको छु।’ काठमाडौंमा पनि यादवले नेताहरू र कार्यकर्तासँग अनौपचारिक छलफल जारी राखेका छन्। औपचारिक बैठक नभए पनि उनी केन्द्रीय कार्यालयमा नियमित रूपमा पुगिरहेका छन्।
फागुन निर्वाचनमा पराजय भोगे पनि जसपा नेपालले निर्वाचनको औपचारिक समीक्षा यसबेला गरेको छैन। यसअघि चुनावअघि जसपा नेपालले महन्थ ठाकुर नेतृत्वको लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी (लोसपा)सँग एकीकरण गरिसकेको थियो। तर एकीकरण प्रक्रिया पूर्ण रूपमा पूरा नभएकाले औपचारिक समीक्षा बैठक प्रभावित भएको नेताहरू बताउँछन्। गत पुसमा भएको सहमतिअनुसार महन्थ ठाकुर जसपा नेपालको संरक्षक बनेका छन् र उनी राष्ट्रिय सभा सदस्य पनि हुन्। जसपा नेपाल र लोसपाबीच एकीकरण हुनु अघि लोसपाले अरू पार्टीसँग पनि एकीकरण गरेको थियो। मंसिर २४ मा हृदयेश त्रिपाठी अध्यक्ष रहेको जनता प्रगतिशील पार्टी र वृषेशचन्द्र लाल नेतृत्वको तराई मधेश लोकतान्त्रिक पार्टी (तमलोपा) ले लोसपासँग एकीकरण गर्ने सहमति गरेका थिए। हाल, लाल नेतृत्वको तमलोपा यस सहमति बाट अलग रहेको छ। जनता प्रगतिशील पार्टीका अध्यक्ष त्रिपाठीले आफ्नो पार्टी पूर्णरूपेण एकीकृत रहेको बताएका छन्। उनी भन्छन्, ‘हामीले लोसपासँग एकता गर्यौं त्यसपछि लोसपा र जसपा नेपालबीच एकीकरण भयो। मैले आफ्ना विचार लोसपाका नेताहरूसँग राख्नेछु।’
निर्वाचन आयोगको सोमबार बसेको बैठकले जसपा नेपालको एकीकरणलाई मान्यता दिएको छ। आयोगबाट औपचारिक पत्र प्राप्त भएसँगै पार्टीका कामहरूमा गतिशीलता आउने नेताहरू बताउँछन्। जसपा नेपालका सह-अध्यक्ष रकम चम्जोङले भनेका छन् कि अन्य दलसँग पनि एकताको लागि छलफल भइरहेको छ। उनले बताए, ‘पार्टीलाई बलियो बनाउने विषयमा विभिन्न कोणबाट छलफल भइरहेको छ। छिट्टै केन्द्रीय कार्यकारिणी समितिको बैठकमा ठोस निर्णय गरिनेछ।’
विभिन्न दलसँग एकता भए पनि थ्रेसहोल्ड कटाउन नसकेको विषयमा अध्यक्ष यादवले केन्द्रदेखि वडा तहसम्मका कार्यकर्तासँग छलफल गरिरहेका छन्। पार्टीले अपेक्षित नतिजा नपाए पनि सैद्धान्तिक स्पष्टता रहेको जसपा नेपालका नेताहरूको बुझाई छ। अध्यक्ष यादवले भने, ‘जनतालाई हाम्रो एजेण्डा बुझाउँदै संगठनलाई मजबुत बनाउन जोड दिइरहेको छु।’
गजेन्द्रनारायण सिंहले मधेशी जनताको न्यायोचित प्रतिनिधित्व, नागरिकता, समावेशीता र संघीयता जस्ता मुद्दा केन्द्रमा राख्दै लगभग साढे तीन दशकअघि नेपाल सद्भावना पार्टी स्थापना गरेका थिए। यो पार्टीले मधेशको मुद्दा संसद्मा प्रखर रूपमा उठायो। २०६४ सालको निर्वाचनमा मधेशवादी दल संविधानसभाका चौथो र पाँचौं ठूलो दल बने। ५२ सिटसहित चौथो ठूलो दल बन्न सफल मधेशी जनअधिकार फोरमको नेतृत्व उपेन्द्र यादवले गरेका थिए। २०३२ सालमा विद्यार्थी जीवनमै वामपन्थी राजनीति शुरू गरेका यादवले नेकपा (एमाले) र नेकपा (माओवादी) मा पनि काम गरिसकेका छन्। कम्युनिस्ट राजनीति छाडेर मधेशी जनअधिकार फोरमको अध्यक्ष भएका यादवको नेतृत्वमा २०६३ को अन्तरिम संविधानको विरोध भयो। २०६३ माघमा काठमाडौंको माइतीघर मण्डलमा आयोजित अन्तरिम संविधान जलाउने कार्यक्रममा मुख्य झल्को मधेश आन्दोलनले दिएको थियो। मधेश आन्दोलनकै प्रभावमा पहिलो ६०१ सदस्यीय संविधानसभामा ८७ सदस्य मधेशवादी दलका थिए। २०६४ मा सुनसरी–५ र मोरङ–५, २०७० मा सुनसरी–५, २०७४ मा सप्तरी–२ र २०८० सालको उपनिर्वाचनमा बारा–२ बाट प्रतिनिधि सभा सदस्यमा निर्वाचित भएका यादव उपप्रधानमन्त्री पनि भइसकेका छन्।
मधेशी जनअधिकार फोरम सन् २०६५ मा विभाजित भएर फोरम लोकतान्त्रिक बन्यो। त्यसपछि यादव नेतृत्वको पार्टी सम्पूर्ण रूपमा निरन्तर टुटफुट र जुटको सामना गर्दै आएको छ। अशोक राईको पार्टीसँग एकीकरणपछि संघीय समाजवादी फोरमको अध्यक्ष बनेका यादव हुन्। पूर्वप्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराईको पार्टीसँग एकता पछि अहिलेको समाजवादी पार्टी गठन भएको हो। तर भट्टराई र राई दुवै यादवसँग छैनन्।
गत फागुनको चुनावअघिमै लोसपासँग एकीकरण गरिए पनि मधेशवादी दलले प्रतिनिधि सभामा आफ्ना उम्मेदवारहरूलाई जितााउन सकेन। त्यो समयमा एकता नमान्ने सीके राउतको जनमत पार्टी, राजेन्द्र महतोको राष्ट्रिय मुक्ति पार्टी, रेशम चौधरीको नागरिक उन्मुक्ति पार्टी, अशोक राईको जसपा लगायत दलसँग छलफल भइरहेको नेताहरू बताउँछन्। निर्वाचन परिणामपछि यादव अनौपचारिक छलफल र भेटघाटमा केन्द्रीत भएका छन् भने यसै बीच आफन्त र परिवारलाई पनि समय दिइरहेका छन्।
जसपा नेपालका महासचिव लालबाबु राउतले अध्यक्ष यादवले जनतासँग अन्तरक्रियामा जोड दिएको बताएका छन्। उनले भने, ‘मुद्दामा कुनै समस्या नदेखिएकै कारण अध्यक्षज्यूले संगठन विस्तारमा तीव्रता दिएका छन्।’
