१० वैशाख, काठमाडौं। पालान्टिर टेक्नोलोजीजले आफ्ना सीईओ एलेक्स कार्प र कर्पोरेट अफेयर्स प्रमुख निकोलस जामिस्काद्वारा लिखित पुस्तक ‘द टेक्नोलोजिकल रिपब्लिक’ को सारांश सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक गरेको छ। यस पुस्तकमा व्यक्त गरिएका धेरै विचारहरू सामान्य प्रविधि कम्पनीहरूले राख्ने सीमाभन्दा निकै फरक छन्। यसमा राष्ट्रिय सेवा (नेसनल सर्भिस) सुरु गर्नुपर्ने, रक्षा क्षेत्रमा सहभागी हुनु प्रविधि कम्पनीहरूको नैतिक जिम्मेवारी भएको र स्वतन्त्र तथा लोकतान्त्रिक शक्तिहरूको विजयका लागि ‘हार्ड पावर’ आवश्यक रहेको जस्ता विषयहरू उठाइएका छन्। साथै, सार्वजनिक जीवनमा धर्मलाई अंगिकार गर्नुपर्ने पक्षलाई पनि पुस्तकले समर्थन गरेको छ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको विवादास्पद आप्रवासन दबाबलाई समर्थन र गाजा तथा कब्जा गरिएको वेस्ट बैंकमा इजरायली सेनाको कारबाहीलाई सघाएको कारण यो पुस्तकले विश्वव्यापी आलोचना भोगिरहेको संवेदनशील समयमा पालान्टिरले यो २२ बुँदे घोषणापत्रजस्तो देखिने सामग्री जारी गरेको हो। पुस्तकमा रहेको सांस्कृतिक पदानुक्रम (कल्चरल हाइरार्की) र यसले प्रतिगामी भनिएका संस्कृतिहरूमाथि दिएको जोडले धेरैलाई चिन्तित बनाएको छ।
अनलाइन अनुसन्धान प्लेटफर्म बेलिङक्याटका संस्थापक इलियट हिगिन्सले व्यंग्य गर्दै एउटा प्रविधि कम्पनीले लोकतान्त्रिक मान्यताहरूमा नै प्रहार गर्ने घोषणापत्र पोष्ट गर्नु ‘पूर्ण रूपमा सामान्य’ कुरा भएको टिप्पणी गरेका छन्। उनले भने, ‘यो तर्क कसले गरिरहेको हो भन्ने कुरामा स्पष्ट हुन जरूरी छ। पालान्टिरले रक्षा, गुप्तचरी, आप्रवासन र प्रहरी निकायहरूलाई अपरेशनल सफ्टवेयर बेच्दछ। यी २२ बुँदा हावामा उडिरहेका दर्शन मात्र होइनन्, यो एउटा यस्तो कम्पनीको सार्वजनिक विचारधारा हो जसको आम्दानी त्यसै राजनीतिको आधारमा निर्भर छ।’
पुस्तकले के भन्छ? यसले स्वतन्त्र र लोकतान्त्रिक समाजको रक्षा गर्न पूर्व प्रयोग गरिने ‘महत्त्वाकांक्षी भाषणबाजी’लाई प्रतिस्थापन गर्न ‘हार्ड पावर’ (सैन्य र प्रविधि शक्ति) आवश्यक रहेको चर्चा गर्दछ। साथै, ‘आधुनिक राजनीतिको मनोवैज्ञानिकरण’ भन्ने विषयको कडा आलोचना गर्दछ। विशिष्ट रुपमा ती व्यक्तिहरूको आलोचना गरेको छ जो राजनीतिक प्रतिनिधि र पहिचानप्रति धेरै भावनात्मक रूपमा केन्द्रित छन्। राजनीतिमा कम चासो दिनुपर्ने आह्वानलाई आलोचकहरूले पालान्टिरका विवादास्पद राजनीतिक अडान र स्वतन्त्रतामाथि अंकुश लगाउने सरकारी नीतिसँग जोड्दै त्यसबाट ध्यान हटाउने उपायको रूपमा हेरिरहेका छन्। कतिपयको चिन्ता पुस्तकले प्रविधि क्षेत्रले राष्ट्रको सुरक्षामा सहभागी हुनुपर्ने र एआई हतियारहरूको विकास आवश्यक रहेको कुरा जोड दिएको छ। पालान्टिरको पोस्टले ‘रित्तो र खोक्रो बहुलवादको सतही मोह’ को आलोचना गर्दै सामावेशिता र बहुलवादको प्रतिबद्धताले केहि विशेष संस्कृति तथा उपसंस्कृतिहरूले उल्लेखनीय उपलब्धि हासिल गरेको तथ्यलाई ओझेलमा पार्ने बताएको छ।
प्रतिक्रिया कस्ता? भियना विश्वविद्यालयका प्रविधि दार्शनिक मार्क कोकेलबर्गले पालान्टिरको सन्देशलाई टेक्नो–फासिज्मको उदाहरण भनेका छन्। ग्रिक अर्थशास्त्री र पूर्व अर्थमन्त्री यानिस वारोफाकिसले भने, पालान्टिरले ‘आणविक महाविनाशका समयमा मानवताको अस्तित्वका लागि एआई–प्रेरित खतरा थप्ने’ संकेत गरेको बताएका छन्। उद्यमी तथा भू–राजनीतिक टिप्पणीकार आर्नो बर्ट्रान्डले सामाजिक सञ्जालमा लेखेको छ, पालान्टिरले खतरनाक वैचारिक एजेन्डा खुलासा गरेको छ र भन्छन्, ‘उनीहरूले भन्न खोजेका छन् कि हाम्रा उपकरणहरू तपाईंको परराष्ट्र नीतिलाई सहयोग गर्न बनेका होइनन्, बरु हाम्रा नीतिहरू लागू गर्नका लागि हुन्।’
पालान्टिर के हो? पालान्टिर टेक्नोलोजीज विश्वका सबैभन्दा प्रभावशाली डाटा विश्लेषण कम्पनीहरूमध्ये एक मानिन्छ, जसले सरकार, सेना र विश्वव्यापी निगमहरूसँग ठूला सम्झौताहरू गर्ने गर्छ। सन् २००३ मा एलेक्स कार्प र पिटर थिलद्वारा स्थापित यस कम्पनीले सीआईएको भेञ्चर क्यापिटल शाखा ‘इन–क्यु–टेल’को सहयोग पाएर सुरु गरेको हो। यसको प्रारम्भिक व्यवसाय सेप्टेम्बर ११ पछि गुप्तचरी कार्यबाट भयो र युरोप, मध्यपूर्व र अन्य क्षेत्रमा विस्तार भयो।
थिलले आफ्नो सेयर राखे पनि अहिले दैनिक कार्यहरूमा सक्रिय छैनन् भने कार्प कम्पनीको सार्वजनिक अनुहार भएका छन्। कार्पको नेतृत्वमा पालान्टिरले इजरायलको साइबर–इन्टेलिजेन्स युनिट ‘८२००’ का पूर्व सदस्यहरूको विज्ञतालाई व्यापक रूपमा प्रयोग गरेको छ। जनवरी २०२४ मा कम्पनीले इजरायलसँग रणनीतिक साझेदारी घोषणा गरेपछि गाजा र कब्जा गरिएको वेस्ट बैंकमा यसको संलग्नता उल्लेखनीय रुपमा बढ्यो। सञ्चालनमा रोकिएका सञ्चार, भू–उपग्रहबाट प्राप्त डेटा र अन्य डिजिटल स्रोतहरूको मिश्रणले पालान्टिरले इजरायली सेनाका लागि लक्षित डेटाबेसहरू तयार गरी ‘किल लिस्ट’ बनाउन थालेको छ। यसले अमेरिकी सुरक्षा निकायसँग पनि घनिष्ट सम्बन्ध बनाएको छ, विशेष गरी ट्रम्प प्रशासनको समयमा। यसले वेस्ट बैंकमा इजरायली कब्जा र गाजामा भइरहेको नरसंहारमा पनि इजरायलसँग मिलेर काम गरेको छ।
एम्नेस्टी इन्टरनेसनल जस्ता अधिकारवादी समूहहरूका अनुसार, ‘पालान्टिरले अन्तर्राष्ट्रिय कानून र मापदण्डलाई बेवास्ता गरेको रेकर्ड राख्छ। यसले संयुक्त राज्य अमेरिकामा आप्रवासन सम्बन्धी मानव अधिकार उल्लङ्घनमा पनि योगदान पुर्याउन सक्छ र इजरायली सेनालाई एआई उत्पादन र सेवा निरन्तर आपूर्ति गर्छ, जसले गाजामा नरसंहारलाई थप समर्थन गरेको छ।’
इजरायल-अमेरिकी आरोपहरू पालान्टिर टेक्नोलोजीजले अमेरिका र इजरायलमा सरकारी निगरानी र सैन्य प्रणालीहरू सक्षम बनाएको भन्दै विश्वव्यापी आलोचना भोगिरहेको छ। अमेरिकामा यसले आप्रवासन प्रवर्तन र प्रहरी अपरेसनका उपकरणहरूलाई सहयोग गरेको आरोप छ, जसले व्यक्तिगत ठूलो तथ्याङ्क संकलन गर्ने सुविधा दिन्छ। यसले कानुनी प्रक्रिया तथा गोपनीयतामा गम्भीर प्रश्न उठाएको छ। इजरायलमा एआई र डाटा प्लेटफर्महरू गाजामा सैन्य अपरेसनका लागि प्रयोग गरिएको आरोप छ, जसले नरसंहारलाई सघाउने लक्षित निर्णयहरू लिन मद्दत गरेको विश्वास छ।
यस वर्ष सुरुमा अलजजिरासँगको संवादमा पालान्टिरका प्रवक्ताले भनेका थिए, ‘पालान्टिरले इजरायललाई समर्थन गर्दछ। हामीले अक्टोबर ७ का भयावह घटनाले इजरायललाई समर्थन गर्न उत्प्रेरित गर्यो। हामी पश्चिम र यसको सहयोगीहरूलाई समर्थन गर्छौँ र इजरायल पश्चिमको महत्त्वपूर्ण साझेदार हो।’ उनले हमासको नेतृत्वमा अक्टोबर ७, २०२३ मा इजरायलमाथि गरिएको आक्रमणलाई उल्लेख गर्दै इजरायल–गाजा युद्धको सन्दर्भ गरेका थिए।
अहिले नै ‘घोषणापत्र’ किन सार्वजनिक गरियो? पालान्टिरको राजनीति र यसको प्रभावविरुद्ध पश्चिमी मुलुकमा चिन्ता र बहस बढ्दै गइरहेको छ। अमेरिकी डेमोक्र्याटहरूबीच मात्र नभई जर्मनी, आयरल्यान्ड र युरोपेली संसदका राजनीतिज्ञहरूले यस प्राविधिक कम्पनीको आलोचना गरेका छन्। जर्मन सांसद र साइबर सुरक्षा विज्ञका अनुसार पालान्टिरका उत्पादनहरूले युरोपेली युनियनको सुरक्षा मापदण्डहरू पूरा गर्न सकेका छैनन्। बेलायतमा राष्ट्रिय स्वास्थ्य सेवा (एनएचएस) ले पालान्टिरको प्रविधि स्वीकृत गर्दा कडा आलोचना भएको छ।
स्वास्थ्य सेवा सम्बन्धी ३३ करोड पाउन्डको सम्झौता तत्काल तोड्नुपर्ने माग राख्ने सांसदहरूले गत हप्ताको बहसमा पालान्टिरलाई ‘भयानक र लज्जास्पद’ भनेपछि सरकारले पनि आफू यस अमेरिकी कम्पनीको राजनीतिक विचारधाराको समर्थन गर्दैन भनी स्वीकार गर्यो। पालान्टिर टेक्नोलोजीज युकेका प्रमुख लुइस मोस्लेले कम्पनीको बचाउ गर्दै भनेका छन् कि उनीहरूले बिरामीको डाटामा चासो राख्दैनन् र स्वास्थ्य सेवा स्रोतको राम्रो व्यवस्थापनका लागि मात्र उपकरणको रूपमा काम गरिरहेको बताए।
