
भारतीय विदेश मन्त्रालयले बतायो कि लिपुलेक हुँदै कैलाश मानसरोवर यात्राको विषय नयाँ कुरा होइन र यो सन् १९५४ देखि निरन्तर सञ्चालन हुँदै आएको छ। नेपालले भारत र चीनलाई लिपुलेक क्षेत्र हुँदै यात्रा सञ्चालन नगर्न कूटनीतिक नोटमार्फत विरोध जनाएको छ। सन् १८१६ को सुगौली सन्धिअनुसार महाकाली नदीको पूर्वी भू-भाग नेपालको क्षेत्रभित्र पर्छ। २४ वैशाख, काठमाडौं। नेपाली भूमिमा पर्ने लिपुलेक हुँदै कैलाश मानसरोवर यात्राको विषयमा भारतीय विदेश मन्त्रालयले आफ्नो स्पष्ट अडान दोहोर्याएको छ। भारतीय विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता रणधीर जैसवालले भने, ‘यो विषय नयाँ होइन, हामीले पहिले नै प्रेस नोटमार्फत जानकारी गराइसकेका छौँ। कैलाश मानसरोवर यात्रा सन् १९५४ देखि निरन्तर जारी छ।’ केही दिनयता भारत र चीनले लिपुलेक हुँदै कैलाश मानसरोवर यात्रा सञ्चालन गर्न थालेपछि नेपालले विरोध जनाउँदै दुवै देशलाई कूटनीतिक नोट पठाएको थियो। त्यसपछि भारतीय विदेश मन्त्रालयले यसलाई नयाँ विवाद नभएको बताएको थियो, साथै नेपालसँग संवादका लागि तयार रहेको पनि उल्लेख थियो। सन् २०१५ मा भारत र चीनले लिपुलेक हुँदै व्यापार र तीर्थयात्रु आवागमन गर्ने सहमति गरेको थियो, जसबेला नेपालले कूटनीतिक नोट पठाएको थियो तर दुवै देशले औपचारिक जवाफ दिएका थिएनन्। यसपटक चीनले पनि नेपाललाई कुनै प्रतिक्रिया दिएको छैन। सन् १८१६ मा नेपाल र ब्रिटिश भारतबीच भएको सुगौली सन्धिमा काली (महाकाली) नदीको पूर्वी भाग नेपालको भू-भाग भएको उल्लेख गरिएको छ, र लिम्पियाधुरा नै महाकाली नदीको मुहान हो।






