के तपाईंले के खानुहुन्छ भन्नुको सट्टा खाने कुरा कसरी सोच्नुहुन्छ भन्ने कुरा बढी महत्वपूर्ण हुन्छ। हाम्रो मस्तिष्क र शरीरको सम्बन्धले पाचन प्रक्रियामा भूमिका खेल्छ किनभने खाएको कुराअनुसार हाम्रो मस्तिष्कले भोक र सन्तुष्टिको अनुभूति निर्धारण गर्छ। स्वादिलो चकलेट बार र कम क्यालोरी भएको प्राकृतिक मिठास भएको विकल्प मध्ये कुन रोज्नुहुन्छ? विशेष गरेर तौल कम गर्ने प्रयासमा रहेका धेरैलाई दोस्रो विकल्प रोज्नु उपयुक्त लाग्न सक्छ। तर स्वादिलो खानेकुराबाट टाढा रहन थोरै जटिलता छ। हामी स्वभाविक रूपमा मिठास र ऊर्जा दिने खानाहरू मन पराउँछौं किनभने हाम्रा पुराना पुर्खाहरू लामो समय यस्ता खानामा निर्भर थिए। यसमा थपिएको छ अहिले पाइएको अधिक क्यालोरीयुक्त र अत्यधिक प्रशोधित खानाहरू। यी खानाहरू खाँदा हामीलाई आफ्नो आहार नियन्त्रण टुटेको महसुस हुन्छ र अनावश्यक रूपमा खाएकोमा पछुतो हुन सक्छ।
“अत्यधिक प्रशोधित खानेकुराहरू हिभी मेटल कन्सर्टजस्ता हुन्छन्। यीले बाँकी सबै कुरालाई पछाडि धकेल्छन् अनि फलफूल र सागसब्जीलाई शास्त्रीय संगीत जस्तै कम रुचाइने बनाउँछन्,” मिशिगन विश्वविद्यालयका मनोविज्ञान प्राध्यापक एश्ली गिअर्हार्ट बताउँछिन्। तर अनुसन्धानले देखाएको छ कि तौल नियन्त्रणका लागि के खाने भन्दा, खाने कुराप्रति हाम्रो सोच बढी प्रभावकारी हुन सक्छ। वास्तवमा स्वादलाई सम्मानका साथ खानाले स्वास्थ्यमा धेरै लाभ पुग्न सक्छ। जब हामी खानेकुराबाट सन्तुष्ट हुन्छौं, यसले भोकको अनुभूति कम गर्न मद्दत गर्छ।
१५ वर्षअघि गरिएको परीक्षणले देखाएको छ कि मानिसहरूका खानेकुरा खाउँ भन्ने आशयले हाम्रो शरीरको प्रतिक्रियामा महत्वपूर्ण भिन्नता आउँछ। अमेरिकाको स्ट्यान्डफोर्ड विश्वविद्यालयकी मनोवैज्ञानिक एलिआ क्रमको नेतृत्वमा गरिएको अनुसन्धानले मानिसहरूको समूहलाई उच्च क्यालोरी भएको मिल्कशेक दिइयो र तिनीहरूको शरीरमा होर्मोन प्रतिक्रियाको अध्ययन गरियो। सबै सहभागीले ३८९ क्यालोरी बराबरको मिल्कशेक पाएका थिए, तर केहीलाई त्यो मिल्कशेक १४० क्यालोरीको स्वास्थ्यकर हो भनेर भनियो भने केहीलाई ६२० क्यालोरीको स्वादिलो शेक भनेर। जसले स्वादिलो शेक खाएको सोच्यो, उनीहरूमा भोक बढाउने ‘ग्रेलिन’ होर्मोन छिटो घटेको पाइयो। तर जसलाई कम क्यालोरी र स्वस्थ रहेको भनियो, उनीहरूको ग्रेलिन मात्र थोरै मात्र घट्यो।
यसले स्पष्ट गर्यो कि खानेकुराप्रति हाम्रो आशाले शरीरलाई कसरी प्रतिक्रिया दिन लगाउँछ। “हामीले पर्याप्त खाएँ भन्नुहोस् भने हाम्रो शरीरले पनि पर्याप्त खाएको प्रतिक्रिया दिन्छ,” क्रम भन्छिन्। स्वस्थ तौल कायम राख्न यो धेरै जरुरी छ किनभने ग्रेलिनले हाम्रो पाचन प्रक्रियामा महत्त्व राख्छ। यदि हामीले पूरै खाएको अनुभूति गरेनौं भने मेटाबोलिज्म कम हुन्छ र ऊर्जा खर्च पनि कम हुन्छ। यदि तपाईं तौल घटाउने उद्देश्यले गुलियो, तात्तपुर्ण र उच्च क्यालोरी खानामा नियन्त्रण गर्ने सोचमा हुनुहुन्छ भने कहिलेकाहीं त्यसले उल्टो असर पनि पुर्याउन सक्छ।
