प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले तेलङ्गानामा आयोजित कार्यक्रममा विदेशी मुद्रा बचत गर्न एक वर्षसम्म सुन नकिन्न र खानपिनमा खाने तेलको उपयोग कम गर्न अपिल गरे। कांग्रेस महासचिव केसी वेणुगोपालले मोदीको कदमलाई गैरजिम्मेवार र आम जनतालाई समस्यामा पार्ने ठहर गर्दै अर्थतन्त्र बचाउन कुनै आपतकालीन योजना नबनाएको आरोप लगाए। इरान-अमेरिका युद्धका कारण विश्वव्यापी भूराजनीतिक तनाव बढेसँगै सुनको मूल्य बढेको छ र केन्द्रीय बैंकहरूले सुनलाई रिजर्भ सम्पत्ति स्वरूप बढाइरहेका छन्। २९ वैशाख, काठमाडौं।
प्रधानमन्त्री मोदी आइतबार तेलङ्गानाको भ्रमणमा थिए। हैदरावादमा उनले एक सरकारी समारोहमा अनेक विकास परियोजनाहरूको घोषणा गरे। सिकन्दरावादमा आयोजित जनसभामा पनि सम्बोधन गरे। सिकन्दरावादमा आयोजित कार्यक्रममा मोदीले विदेशी मुद्रा बचत गर्न जनतामा अपिल गरे। यसका लागि उहाँले विभिन्न उपायहरू पनि सुझाउनु भयो। खासगरी एक वर्षसम्म सुन नकिन्न र खाने तेलको प्रयोग कम गर्न आग्रह गर्नुभयो। कांग्रेसले प्रधानमन्त्री मोदीको उक्त अभिव्यक्तिको आलोचना गरेको छ। कांग्रेसले भनेको छ, मोदी अर्थतन्त्र बचाउन आपतकालीन कदम चाल्नुको सट्टा आम जनतालाई नै कठिन अवस्थामा पुर्याइरहेका छन्।
प्रधानमन्त्री मोदीले जनसभामा भने, ‘सप्लाई चेनका समस्याहरूको बीचमा पछिल्लो दुई महिनादेखि हाम्रो छिमेकमा ठूलो युद्ध भइरहेको छ। यसको प्रभाव विश्वभर परिरहेको छ र विशेषगरी भारतमा गम्भीर असर परेको छ।’ ‘भारतसँग ठूलो मात्रामा तेलका कुण्ड छैनन्। हामीलाई पेट्रोल, डिजेल र ग्यास जस्ता आवश्यक पदार्थहरू धेरै मात्रामा विश्वका अन्य देशहरूबाट आयात गर्नुपर्छ। युद्धका कारण यी वस्तुहरूको मूल्य धेरै बढेको छ। छिमेकी देशहरूमा के भइरहेको छ भन्ने हाम्रो संचार माध्यममा स्पष्ट छ।’ मोदीले थपे, ‘भारत सरकारले यो संकटमा देशवासीलाई बचाउन निरन्तर प्रयास गरिरहेको छ। नागरिकलाई भार नपरोस् भनेर सरकारले सबै बोझ आफ्ना काँधमा समेटेको छ।’
सुन किन्नेबारे के भनियो? प्रधानमन्त्री मोदीले सप्लाई चेनको संकटलाई उद्धृत गर्दै भने, ‘सप्लाई चेनमा निरन्तर समस्या रह्यो भने जति उपाय गरे तापनि परिस्थिती कमजोर हुँदै जान्छ। त्यसैले अब देशलाई सर्वोपरि राखेर एकजुट भएर लड्नुपर्छ। देशको लागि मर्नु मात्रै होइन, बाँच्न र आफ्नो कर्तव्य निभाउन पनि देशभक्ति हो।’ ‘खाने तेलको आयातमा पनि ठूलो विदेशी मुद्रा खर्च हुन्छ। तेलको उपयोग कम गर्दा यो पनि देशभक्ति हो। यसले देशको आर्थिक स्वास्थ्य सुधार गर्नेछ र परिवारका स्वास्थ्यमा पनि सकारात्मक प्रभाव पार्नेछ।’
विदेशी मुद्रा बचतको सन्दर्भमा मोदीले भने, ‘सुनको खरीद पनि धेरै विदेशी मुद्रा खर्च हुन्छ। पहिले संकट परेको बेला मानिसहरूले देशहितमा सुन दान दिँदै आएका थिए। अहिले दान आवश्यक छैन तर हामीले वर्षभरि कुनै पनि कार्यक्रममा सुनका गहनाहरू किन्ने छैनौं।’ ‘सुन किन्ने छैनौँ। विदेशी मुद्रा बचाउन देशभक्ति जरूरी छ, हामीले यसलाई स्वीकार्नुपर्छ।’
कांग्रेसको आलोचना कांग्रेस महासचिव केसी वेणुगोपालले इरान-अमेरिका युद्ध भई तीन महिना बितेसँगै पनि प्रधानमन्त्री मोदीले भारतको ऊर्जा सुरक्षालाई सुनिश्चित गर्न नसकेको प्रतिक्रिया जनाए। वेणुगोपालले भने, ‘प्रधानमन्त्रीले हाम्रो अर्थतन्त्र बचाउन आपतकालीन योजना नबनाई आम नागरिकलाई समस्यामा पार्ने निर्णय गरेका छन् जुन अत्यन्तै शर्मनाक र गैरजिम्मेवार छ।’ ‘जब चुनाव र तल्लो राजनीतिको मात्र सोच हुन्छ, तब त्यसको अन्तिम परिणाम आर्थिक विनाश मात्र होला।’ मोदीलाई सुझाव दिंदै उनि भन्छन्, ‘प्रधानमन्त्री र उनको सरकारले इन्धनको पर्याप्त भण्डारण सुनिश्चित गर्न सबै उपाय अवलम्बन गर्नुपर्छ र खराब योजनाका कारण कुनै पनि नागरिकले समस्या भोग्न नपरोस्।’
सुनको मूल्य बढ्ने कारण इरान, अमेरिका र इजरायलबीचको युद्धका कारण सेयर बजार, कच्चा तेल, सुन-चाँदी र मुद्राहरूमा उच्च उतारचढाव देखिएको छ। सुनको ऐतिहासिक वृद्धि २०२५ मा देखिएको हो। त्यतिबेला सुनको मूल्यमा ६० प्रतिशतभन्दा बढी वृद्धि भएको थियो। यसको कारणहरू विभिन्न छन् तर आपसमा सम्बन्धित छन्। यो भूराजनीतिक तनावको कारण विश्वव्यापी अस्थिरता बढिरहेको छ। लगानीकर्ताहरू जोखिम मोल्नुभन्दा सुन जस्ता परम्परागत सम्पत्तिमा लगानी गर्दैछन्। परिणाम स्वरूप सुनको निर्भरतामा वृद्धि भएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका नीतिहरूले सेयर बजारमा ठूलो उतारचढाव ल्याएको छ, जसले लगानीकर्तालाई सुन-चाँदीमा लगानी गर्न प्रेरित गरेको छ। भूराजनीतिक तनावले सुनको मूल्यमा वृद्धिलाई तिव्र पार्दैछ। अमेरिकाले भेनेजुएलाका राष्ट्रपति निकोलस मादुरोलाई पक्राउ गरेपछि सुनको मूल्य बढेको थियो। ट्रम्पले ग्रिनल्याण्ड आफ्नो अधीनमा ल्याउने कुरा पनि उठाएका छन्। केन्द्रीय बैंकहरूले सुनलाई ‘रिजर्भ सम्पत्ति’को रूपमा तवरि बढाइरहेका छन् जुन अमेरिकी डलरको प्रभुत्व घट्ने कारणले भइरहेको हो। यसको प्रभाव सुनको मूल्यमा परेको छ.
