संयुक्त राज्य अमेरिका र इरानबीच जारी युद्धविराम लम्ब्याउने समझदारीको प्रारूपका विवरणहरू सार्वजनिक हुन थालेपछि इरानले होर्मुज जलमार्गलाई ‘युद्धपूर्व स्थितिमा’ नफर्कने बताएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले सम्झौतामा लगभग सहमति भएको बताएका छन्। इरानी सञ्चार माध्यमहरूले उक्त सम्झौताले सबै तवरबाट युद्ध अन्त्य गर्ने र तेहरानले आफ्नो परमाणु कार्यक्रम अघि बढाउने छैन भन्ने प्रतिबद्धता समेटिएको जनाएका छन्। सम्झौता अनुसार स्ट्रेट अफ होर्मुज पुनः सञ्चालनमा ल्याइने छ। समाचार वेबसाइट एक्सिओसले एक अमेरिकी अधिकारीलाई उद्धृत गर्दै ट्रम्प प्रशासनले इरानलाई तेल खुला रूपमा बिक्री गर्न “प्रतिबन्धमा केही छूट दिन सक्ने” उल्लेख गरेको छ। उक्त अधिकारीले इरानको परमाणु कार्यक्रमलाई नियन्त्रण गर्न थप वार्ता हुने सम्भावना रहेको जानकारी दिएका छन्।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले होर्मुज जलमार्ग पुनः सञ्चालनसहितको समझदारीलाई लगभग अन्तिम स्वरूप दिइएको बताएका छन्। उनले विस्तृत विवरण दिएका छैनन् तर भनेका छन्, “सम्झौताका अन्तिम पक्षहरू अहिले छलफलमा छन् र चाँडै सार्वजनिक गरिनेछ।” उनले यो पनि उल्लेख गर्छन् कि सम्झौताले इरानलाई परमाणु अस्त्र नबनाउन दिनेछ। इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बाघेईले अमेरिका र इरानबीचका धारणा पछिल्लो हप्तामा सँगै बिन्दुमा आइरहेको तर प्रमुख विषयमा सहमति सरल नहुने बताएका छन्। उनले अमेरिकामाथि ‘विरोधाभासी’ हुनाले आलोचना गरेका छन्। इरानको अर्ध सरकारी सञ्चार माध्यम तस्नीमले सम्झौताअनुसार होर्मुज जलमार्ग ‘युद्ध पूर्व अवस्था तत्काल नफर्कने’ उल्लेख गरेको छ। युद्धअघिको स्तरमा जलमार्ग संचालन ३० दिनभित्र हुने बताए।
इरानी विदेशमन्त्री इस्क दारले ‘सकारात्मक र दिगो समाधान नजिकै रहेको’ टिप्पणी गरेका छन्। उनले राष्ट्रपति ट्रम्प र पाकिस्तान, साउदी अरेबिया, टर्की, कतार, इजिप्ट, यूएई र जोर्डनका प्रतिनिधिबीचको फोन कुराकानीलाई ‘क्षेत्रीय शान्तिको दिशामा महत्त्वपूर्ण कदम’ भनेका छन्। अमेरिकी विदेश मन्त्री मार्को रुबिओले ‘आजभित्र केही समाचार आउन सक्छ’ भन्दै थप घोषणाका लागि राष्ट्रपति तयार रहेको बताए। उनले भने, “केही महत्वपूर्ण प्रगति भएको छ, यद्यपि यो अन्तिम प्रगति होइन।” रुबिओले अमेरिकाको उद्देश्य स्पष्ट रहेको र त्यसमा इरानको जल सेना, बलिस्टिक क्षेप्यास्त्र क्षमताहरू र रक्षा उद्योगलाई नष्ट गर्ने कुरा उल्लेख गरेका छन्। “त्यो मिशन एपिक फ्युरीको उद्देश्य हो, र ती लक्ष्यहरू पूरा भइसकेका छन्।” उनले इरानलाई कहिल्यै परमाणु अस्त्र बनाउन नदिने ट्रम्पको स्पष्ट दृष्टिकोण रहेको बताए।
होर्मुज जलमार्ग विश्वको प्रमुख औद्योगिक धमनी मानिन्छ जहाँबाट विश्वको २० प्रतिशत तेल ढुवानी हुन्छ। अमेरिका र इजरायलको आक्रमणको जवाफस्वरूप इरानले उक्त जलमार्ग बन्द गरेपछि बहुसंख्यक व्यापारी पानीजहाजहरू आक्रमणमा परेका छन्। त्यसयता सयौं पानीजहाजहरू यस मार्गबाट आवतजावत गर्न सकेका छैनन् र २० हजार भन्दा बढी कर्मचारीहरू खाडी क्षेत्रमा अलपत्र परेका छन्। हरेक महिना करिब ३००० पानीजहाजहरू यो मार्ग हुँदै आवतजावत गर्थे। होर्मुज जलमार्ग बन्द हुँदा विश्वव्यापी आपूर्ति प्रणालीमा संकट उत्पन्न भएको छ र इन्धन मूल्यमा समेत वृद्धि भएको छ।
