समाचार सारांश प्रविधि र एआईको युगमा विद्यार्थीहरूलाई सही सूचना पहिचान गर्ने र त्यसको विवेकपूर्ण उपयोग गर्ने मार्गदर्शन दिन आवश्यक छ। प्रविधि र एआईको युगमा विद्यार्थीहरूलाई सही सूचना पहिचान गर्ने र त्यसको विवेकपूर्ण उपयोग गर्ने मार्गदर्शन दिनु आवश्यक छ। प्रकृतिको नियम फरक छ। प्रकृतिसँग मित्रता कायम गर्न सके मात्र जीवन सहज हुन्छ, नभए प्रकृतिले आफ्नो बाटो आफैं तय गर्छ। यो सत्य हो। त्यसैगरी हाम्रा सन्तान पनि प्रकृतिका अंग हुन्। उनीहरूलाई केवल किताबी ज्ञान मात्र होइन, प्रकृतिमैत्री मूल्य, संस्कार र उपयोगी शिक्षा दिनु प्रत्येक अभिभावक र शिक्षण संस्थाको कर्तव्य हो।
शिक्षण पेशा र विगत चार दशकको अनुभवबाट मैले एउटा कुरा बोध गरेको छु। जीवनको एउटा महत्त्वपूर्ण समय बाल्यकालदेखि युवा अवस्थासम्म पार गर्दै म अहिले जिम्मेवार आमा र शिक्षिकाको भूमिकामा छु। हामीले प्राप्त गरेको शिक्षा र संस्कारको आधारमा अब भविष्य निर्माण गर्ने पुस्ता (हाम्रा सन्तान)लाई के र कस्तो बनाउने भन्ने प्रश्न उठ्छ। शिक्षक र शिक्षण संस्थाको जिम्मेवारी त छ, तर घरपरिवारबाट सिकाइने मूल्य र संस्कार त्यसभन्दा अझ महत्वपूर्ण हुन्छ। आजका पुस्ता प्रविधि र एआईको युगमा छन्। इन्टरनेट अधिकांश घरमा पुगेको अवस्था छ। त्यसैले विद्यार्थीहरूले ज्ञान आर्जन गर्न अभिभावक वा शिक्षकको प्रतिक्षा मात्र गर्ने आवश्यकता छैन।
मुख्य आवश्यकता भनेको ज्ञानको सही माध्यम पत्ता लगाउने र त्यसको सदुपयोग गर्ने हो। धन र सम्पत्ति केवल जीवनयापनका साधन हुन्। अभिभावकले धन-संपत्ति र वैभवको भागदौडबाट समय व्यवस्थापन गरी आफ्ना सन्तानको भविष्य कहाँ जादैछ हेरचाह गर्नु आवश्यक छ। माया, अपनत्व, खुला संवाद र एकअर्काको ख्याल राख्ने प्रवृत्तिले सन्तानलाई नजिक राख्न सहयोग गर्छ। उज्ज्वल भविष्य बनाउन जिम्मेवारी पनि अभिभावकको नै हो। जतिसुकै वैभव र सुखशान्ति भए पनि सन्तान सही बाटोमा नहुनु त्यो सबै मूल्यहरू शून्य बनाउँछ।
जसरी माटोका भाँडामा आकार दिन सकिन्छ, त्यस्तै अभिभावकले आफ्ना सन्तानलाई कस्तो आकार दिने भन्ने जिम्मेवारी लिनुपर्छ। सफल अभिभावक बन्न न्यूनतम कर्तव्यबोध आवश्यक छ। भन्छन् – ‘संगत गुनाको फल’। घरायसी वातावरण, समाज र साथीजनले सन्तानलाई कुन बाटोमा लैजान्छन् भन्ने निर्धारण गर्छ। धूम्रपान, मद्यपान र लागुऔषध जस्ता चुनौती पनि हुनसक्छ। त्यसैले निगरानीको मुख्य जिम्मेवारी अभिभावककै काँधमा पर्छ, बाँकी जिम्मेवारी शिक्षण संस्थाको हुन्छ। घरको उचित वातावरण र सही संस्कार पाउन सन्तानको अधिकार हो। पढाइ, लेखाइ र अधिकारको संरक्षण गर्दै उज्ज्वल भविष्य बनाउने जिम्मेवारी अभिभावक र शिक्षण संस्थाको नै हो। शिक्षण संस्थाको शिक्षा महत्वपूर्ण भए पनि घरबाट पाइने संस्कार र मूल्य नै चरित्र निर्माणको मुख्य आधार हो। एआई र इन्टरनेटको युगमा बालबालिकालाई सूचना अभाव छैन, तर सही र गलत छुट्याउने र प्रविधिको सही प्रयोग सिकाउने आवश्यकता छ। (लेखक पूजा खड्का, गोरखा मोडेल सेकेन्डरी स्कुल, लमही-६, दाङमा कार्यरत शिक्षिका हुन्।)
