बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जमा देखिएको बाघको दुर्लभ व्यवहारबारे बीबीसी वृत्तचित्र ‘टाइगर आइल्यान्ड’ले नेपालको बाघ संरक्षण सफलतालाई विश्वभर चर्चामा ल्याएको छ। वृत्तचित्रमा पोथी बाघले बच्चाको हेरविचार गर्ने र भाले बाघले पनि संरक्षणमा सक्रिय भूमिका खेल्ने नयाँ तथ्यहरू समेटिएका छन्। सन् २०१० मा १२१ रहेको बाघ संख्या अहिले ४०० नाघेको छ, तर संख्यामा बृद्धिसँगै मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्व व्यवस्थापन मुख्य चुनौती बनेको छ। २० साउन, काठमाडौं।
जंगलमा देखिएका बाघका दुर्लभ र पहिल्यै अभिलेखवाला नभएका व्यवहारहरू क्यामेरामा कैद भएपछि नेपालको बाघ संरक्षण सफलताले पुन: विश्वव्यापी ध्यान तानेको छ। बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज र वरपरका क्षेत्रहरूमा छायांकन गरिएको बीबीसी वृत्तचित्र ‘टाइगर आइल्यान्ड: अ हिडन वल्र्ड रिभील्ड’ले बाघहरूको असाधारण व्यवहारसहित समुदायमा आधारित संरक्षणको नेपाली अभ्यासलाई विश्व दर्शकमाझ प्रस्तुत गरेको छ। वृत्तचित्रको विशेष प्रदर्शन बुधबार काठमाडौंको ठमेलस्थित एलफ्ट होटलमा टुरिज्म इन्फो नेपालले आयोजना गरेको थियो। कार्यक्रममा पर्यटन, संरक्षण र सरकारी क्षेत्रका १०० भन्दा बढी प्रतिनिधिहरू सहभागी थिए।
बीबीसी र पीबीएसको सहकार्यमा निर्माण गरिएको यस वृत्तचित्र बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जको सीमावर्ती दुर्गम नदीटापु र सामुदायिक वन क्षेत्रमा छायांकन गरिएको हो। वृत्तचित्रमा गोमा, माला र जुगिनी नामका पोथी बाघहरूको गतिविधि पछ्याउँदै केही असाधारण बाघ व्यवहारका दृश्य प्रस्तुत गरिएको छ। विशेष गरी पोथी बाघहरूले मिलेर बच्चाको हेरचाह गर्ने र भाले बाघले समेत बच्चाको संरक्षण तथा हेरविचारमा सक्रिय भूमिका निर्वाह गर्ने दृश्यहरूले बाघ व्यवहारसम्बन्धी स्थापित बुझाइलाई चुनौती दिएको निर्माण टोलीले दाबी गरेको छ।
सन् २०२२ को अन्त्यतिर शुरु भएको यो डकुमेन्ट्रीमा बीबीसी टोलीले बर्दियामा पोथी बाघको गतिविधि लामो समयसम्म अध्ययन गरी छायांकन गरेर नयाँ तथ्य र दृश्यहरू सङ्कलन गर्न सफल भएको हो। ड्रोन, थर्मल क्यामेरा, नाइट-भिजन प्रविधि र विस्तृत फिल्ड ट्रयाकिङको प्रयोगबाट बाघका गतिविधिहरू अभिलेख गरिएको थियो। वृत्तचित्रको दोस्रो भागमा राति बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र बाघले सिकार गरेको दुर्लभ दृश्यहरू पनि देखाइएको छ। कार्यक्रममा नेपाल पर्यटन बोर्डका पूर्व सीईओ दीपकराज जोशीले नेपालका बाघ संरक्षण सफलताहरू अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसामु प्रवर्द्धन गर्न वृत्तचित्रले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने बताए।
वन्यजन्तु संरक्षणलाई प्रकृतिमा आधारित र दिगो पर्यटनसँग जोडेर नेपाललाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा अझ स्थापित गर्न सकिने धारणा उनले व्यक्त गरे। वृत्तचित्र प्रदर्शनपछि सजल प्रधानको सहजीकरणमा प्यानल छलफल गरिएको थियो। छलफलमा बर्दियाका प्रकृति गाइड सुशीला महतरा र मञ्जु महतराले वृत्तचित्र निर्माणको क्रममा बाघको खोज, अनुगमन तथा ट्रयाकिङमा गरेको काम र अनुभव साझा गरे। त्यहाँ नेपालको बाघ संरक्षण यात्राले हासिल गरेको उल्लेखनीय प्रगतिबारे पनि चर्चा गरिएको थियो। सन् २०१० मा १२१ रहेको बाघ संख्या अहिले ४०० भन्दा माथि पुगेको तथ्य प्रस्तुत गर्दै सहभागीहरूले नेपाललाई विश्वमा बाघ संरक्षणको सफल उदाहरणका रूपमा स्थापित गर्न सकेको बताएका थिए। तर बाघ संख्या बढ्दै गएसँगै मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्व व्यवस्थापन नयाँ चुनौती बनेको पनि सहभागीहरूले बताए। संरक्षण उपलब्धि दीगो बनाउन संरक्षित क्षेत्र वरिपरिका समुदायका हित, सुरक्षाउ र सहभागितालाई समान प्राथमिकता दिनुपर्नेमा उनीहरूले जोड दिएका छन्।
