समाचार सारांशको समीक्षा पछि तयार गरिएको। बर्डफ्लु संक्रमणका कारण उत्पादन घटेका कारण कुखुरा व्यवसायी संघले साउन महिनामा अन्डाको मूल्य चार पटक वृद्धि गरेको छ। किसानले लागत मूल्य नपाएको अवस्थामा भड्किएको छ भने बिचौलिया र व्यापारीहरूले कर्टेलिङ गरेर उपभोक्तालाई महँगो मूल्य तिर्न बाध्य गराइरहेका छन्। उपभोक्ता अधिकारकर्मीहरूले कुनै व्यावसायिक संघलाई मूल्य निर्धारण गर्ने कानूनी अधिकार नभएको र सरकारले अनुगमन राम्रो नभएको भन्दै आलोचना गरेका छन्। २७ साउन, काठमाडौं। प्रायः नेपालीहरुले साउन महिनामा माछा र अन्डा खानेबेलामा कम गर्छन्। यस्तो समयमा मूल्य कम हुनु पर्ने हो तर यस पटक बजारको अवस्था उल्टो छ। साउनदेखि अन्डा र कुखुराको मासुको मूल्य लगातार बढिरहेको छ। यसले उपभोक्ताको भान्सा महँगो भएको गुनासो बढाएको छ। अन्डा र मासुको मूल्य बढ्दा मानिसहरूले सोच्न सक्छन् किसानले राम्रो नाफा कमाएको छ, तर वास्तविकता फरक छ। किसान घाटामा छन् भने उपभोक्तालाई समेत राहत छैन। बिचौलिया र व्यापारीहरूले बजार नियन्त्रण गरेर अत्यधिक नाफा कमाइरहेका छन्।
साउनमै अन्डा चार पटक मूल्य वृद्धि
नेपाल लेयर्स कुखुरापालक संघले यस साउन महीनामा पटक–पटक अन्डाको फार्म मूल्य बढाएको छ। सुरुमा २ साउनमा एक्सएल अन्डा प्रति क्रेट ४६५, ठूलो अन्डा ४५० र मिडियम अन्डा ४२० रुपैयाँ थियो। तर २६ साउनसम्म एक्सएल अन्डाको मूल्य ५६०, ठूलो अन्डा ५४५ र मिडियम अन्डा ५०० रुपैयाँ पुगेको छ। संघले ग्राहक मूल्य प्रतिगोटा २५ रुपैयाँ मात्र भएको बताएको छ, तर खुद्रा पसलमा अन्डाको मूल्य ३० रुपैयाँभन्दा बढी छ। बिचौलिया र खुद्रा व्यापारीले अन्डाको आकार नहेरी सस्तो मूल्यमा किसानबाट किनेर उपभोक्तालाई महँगोमा बेचिरहेका छन्।
मासुको मूल्यमा पनि सिन्डिकेट
कुखुराको मासुमा कम्तिमा दुई पटक मूल्य वृद्ध भएको छ। राष्ट्रिय कुखुरा बिक्री व्यवसायी संघले २२ र २६ साउनमा मूल्य बढाएको छ। जिउँदो कुखुराको मूल्य २४० बाट २५० र थोकमा तयार मासुको मूल्य ३३० बाट ३४५ रुपैयाँ पुगेको छ। तर उपभोक्ताले खुद्रा पसलमा प्रति किलो ३८० देखि ४१० रुपैयाँ तिर्न बाध्य छन्। मूल्य वृद्धिको कारण बर्डफ्लुको संक्रमण देखाइएको छ। पशु सेवा विभागका अनुसार पछिल्ला चार महिनामा बर्डफ्लुले ८ लाख ३५ हजार ५ सय ६३ पंक्षी र १२ लाख २५ हजार ५ सय ३६ अन्डा नष्ट भएका छन्।
नेपाल लेयर्स कुखुरापालक संघका अध्यक्ष विनोद पोखरेलका अनुसार बर्डफ्लुको कारण देशभर करिब १० देखि १२ लाख अन्डा दिने लेयर्स कुखुरा नष्ट भएका छन्। उत्पादन घटेको छ तर बजारको माग बढिरहेको छ। तर किसान अझै घाटामा छन्। ‘किसानको एक क्रेट अन्डा उत्पादन लागत ५७३ रुपैयाँ छ, तर किसानले ठूलो अन्डा ५४५ रुपैयाँ मात्र पाउँदैछन्,’ पोखरेल भन्छन्। कुखुरापालन व्यवसायीहरू पनि भन्छन् बर्डफ्लुले किसानले घाटा बेहोर्नुपरेको छ र अहिले खोरहरू खाली छन्। सरकारले भारतीय कुखुरा र अन्डाको आयातमा रोक लगाएको छ जसले स्थानीय बजारमा अभाव सिर्जना गरेको छ। तर दाना र कच्चा पदार्थ महँगिएको भनि गरिएको हल्ला सही नभएको उनीहरूले बताए।
कुखुरा र अन्डा बजारमा बिचौलियाको नियन्त्रणः
एक व्यवसायी भन्छन् बजारमा कुखुरा र अन्डा बिल्कुल तरकारी बजार जस्तो भएको छ जहाँ किसानले सस्तोमा बेचेको वस्तु उपभोक्ताले धेरै महँगोमा किनिरहेका छन्। किसानलाई बजारमा पहुँच नहुँदा डिलरहरूले निर्धारण गरेको मूल्यमा बेच्न बाध्य छन्। उपभोक्तालाई लुट्ने र किसानलाई घाटामा राख्ने काममा संघहरूको भूमिका शंकास्पद छ।
उपभोक्ता अधिकारकर्मी माधव तिमल्सिनाले व्यवसायी संघहरुले मूल्य तोक्नु गैरकानुनी भएको बताए। उनका अनुसार हालको कानूनले संघलाई मूल्य तोक्ने अधिकार दिएको छैन। बजारमा मूल्य वृद्धि नियन्त्रण गर्ने जिम्मेवारी संघहरू नभई सरकारकै हो। सरकारले राम्रो अनुगमन गर्नुपर्छ। सरकारको मौनता र कमजोर नियमन मुख्य कारण भएको तिनीहरूले गुनासो गरेका छन्। उनले भने, ‘संघले तोकेको मूल्य गैरकानुनी भएकाले सरकारले तत्काल नियन्त्रण गर्नुपर्छ।’
पोल्ट्री व्यवसायी मञ्च नेपालका सचिव जयराम महतले सप्लायर्स र बिचौलियाले बजार अभावको फाइदा उठाउँदै किसान र उपभोक्तालाई ठगी गरिरहेको बताएका छन्। महतका अनुसार बर्डफ्लुको कारण किसानले घाटा बेहोरेका छन् र सरकारले लागत अनुसार मूल्य संरक्षण गर्न नसक्दा समस्या देखिएका छन्।
स्मरणीय छ कि बर्डफ्लु संक्रमणमा परेको खोरलाई तीन महिनासम्म निष्क्रिय राख्नुपर्ने नियम छ। वर्षातका कारण किसान नयाँ चल्ला पाल्न उत्साहित छैनन्। त्यसैले साउन महिना मासुको माग घट्ने अवस्थामा भए पनि आगामी दशैंमा मूल्यमा सुधार हुने आशा गरिन्छ।
