बाढी प्रभावित क्षेत्रमा पुगेका मनोविद् र परामर्शदाताहरूले पीडितहरूमा तनाव, चिन्ता, उदासी र बारम्बार रोइरहने सामान्य मनोसामाजिक लक्षणहरू देखिएको बताएका छन्। नुवाकोटको विदुर नगरपालिका ४ को होल्डिङ सेन्टरमा रहेका मनोपरामर्शदाता सुशीला पोखरेलले विपद्ले परिवारमा जिम्मेवारी बोकेकाहरूमाझ मनोवैज्ञानिक असर बढी परेको अनुभव साझा गरिन्। उनले भनिन्, “जो भूकम्पको पीडाबाट भर्खरै उठ्दै थिए… विगतमा पनि बाढी पहिरो त भएकै हो। खोलाकै किनारमा बस्नेहरू हुन्, कोभिडले पनि समस्या पुर्याएको थियो। र, अहिले उनीहरूसँग केही छैन।”
उनले थपे, “पहिले त केही न केही बच्थ्यो। तर अहिले केही पनि छैन, सँगसँगै आफन्तहरू पनि छैनन्। उनीहरू पूर्ण रूपमा आघातग्रस्त छन्।” होल्डिङ सेन्टरमा बस्ने अधिकांश मानिसहरूमा अहिले डर स्पष्ट देखिएको छ। मनोपरामर्शदाता पोखरेलले भनिन्, “कतिपय त प्रकट गर्छन्, कतिपयले व्यक्त गर्दैनन्। तर गहिरो रूपमा कुरा गर्दा सबैमा डर, भविष्यप्रतिको चिन्ता र अनिश्चितता देखिन्छ।”
कान्ति अस्पतालका क्लिनिकल साइकलजिस्ट अञ्जनकुमार ढकालले बाढी प्रभावित क्षेत्रका धेरै होल्डिङ सेन्टरहरूमा पुगेर पीडितहरूसँग भेट गरेका छन्। उनले भने, “सबै गुमाएका मानिसहरूमा अशान्ति, चिन्ता, द्विविधा निश्चित समयका लागि देखा पर्नु गरिरहन्छ।” स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार अहिलेसम्म प्रभावित क्षेत्रका १,२३९ जनालाई मनोसामाजिक प्राथमिक उपचार र परामर्श सेवा प्रदान गरिएको छ।
मन्त्रालयका तथ्याङ्क अनुसार सबैभन्दा धेरै प्रभावित नुवाकोटका १२ होल्डिङ सेन्टरमा ४५ जनाको जनशक्ति परिचालित छ। मनोपरामर्शदाता सुशीलाले प्रत्येक दिन मानिसहरूको अनुहारको भाव बुझेर मनोवैज्ञानिक प्राथमिक उपचार दिने, कुरा गर्ने र आवश्यक सहयोग गर्नेकार्य गर्दछन्।
वरिष्ठ मनोचिकित्सक सरोजप्रसाद ओझाले भनेका छन्, विपद्पछि केही व्यक्तिहरू सुरुमै स्वीकार्न नसकेको ‘इन्कार’ अवस्थाबाट गुज्रिन्छन्। उनले भने, “घटना भइसकेको छ, अब वर्तमानमा केन्द्रित भएर समस्या समाधानमा सोच्नुपर्छ।”
परामर्शदाताले भन्छन्, प्रभावितहरूसँग गएर झुटा आश्वासन दिनु हुँदैन। ढकालले भने, “उनीहरूले भन्न नचाहेका कुरो सोध्नु हुँदैन।”
