मानवजन्य गतिविधिको तीव्र वृद्धिले हिमालय क्षेत्रको एक पक्षीय चरा तथा त्यसको सञ्चार तरिकामा असर परेको दुई भारतीय अनुसन्धान अध्ययनले देखाएका छन्। हिमाल क्षेत्रका स्थानीय प्राणी यो डाँफे यसको संस्कार, लोकगीत र पहिचानसँग गहिरो सम्बन्धित छ। नेपालमा यो राष्ट्रिय पक्षी हो भने भारतको उत्तराखण्ड राज्यले यसलाई आफ्नो राज्य पक्षीको रूपमा मान्यता दिएको छ। यसले हिमाली भेगमा यसको सांस्कृतिक महत्त्व झल्काउँछ।
तर ती अध्ययनहरूले पूर्वाधार विकास र पर्यटनले डाँफेहरूको वासस्थानलाई सानो बनाएको र बढिरहेको ध्वनिले तिनीहरूको सञ्चार शैलीमा परिवर्तन ल्याएको देखाएका छन्। उत्तराखण्डका अनुसन्धानकर्ताहरूले पाँच वर्षभन्दा बढीको अवधिमा दुई अध्ययन गरेका थिए जसमा त्यहाँका डाँफेहरूलाई मुख्य खतराहरूका रूपमा चिनाइएको छ। एउटा अध्ययनले ती पक्षीहरू जम्मा रहेका रुखहरू भएका हिमाली तल्लो कटान क्षेत्रको तुलनामा माथिल्लो हिमाली पाटनमा बस्न बाध्य बनेका छन्। व्यस्त उपत्यकामा आफ्नो आवाज सुनाउन यिनीहरूले आफ्नो स्वर समेत परिवर्तन गरेको पाइएको छ।
“यी अध्ययनहरूले संकटमा रहेका प्रजातिहरू सम्बन्धी आवश्यक सावधानी जानकारी गराएको छ। यदि डाँफे आफ्नो आवाज र वासस्थान परिवर्तन गर्न बाध्य हुन्छ भने अन्य संवेदनशील प्रजातिहरूले प्रतिस्पर्धा कसरी गर्न सक्छन्?” हिमालय क्षेत्रका पर्यावरणविद् विशाल सिंहले भने। वासस्थानमा देखिएको परिवर्तनबारे अनुसन्धानको निष्कर्ष दुबै अध्ययनका प्रमुख शोधकर्ता राजीव लोचनले बीबीसीसँग भने, सीमित वासस्थान र ऋतु अनुसार भएको बसाइँ-सराइका कारण उहाँहरूले डाँफेमा केन्द्रित भएर अध्ययन गरेको उल्लेख गरे। यसले डाँफे अरू हिमाली क्षेत्रको पर्यावरणको सूचक भएको जनाउँछ।
“यदि यो प्रजातिले निश्चित क्षेत्रमा समस्याको अनुभूति गरिरहेको छ भने पर्यावरणीय हस्तक्षेपले अरू पक्षीहरूलाई पनि असर पारिरहेको हुन सक्ने छ,” लोचनले थपे। अनुसन्धानहरूले देखाएको छ कि अव्यवस्थित पर्यटन र तीव्र शहरीकरणले हिमालयको संवेदनशील वातावरणलाई चुनौती दिएको छ र यसले डाँफेहरूलाई असर परेको छ। उत्तम प्राकृतिक सौन्दर्य र जैविक विविधताले भरिपूर्ण यो क्षेत्र सदैव पर्यटक, पदयात्री र अध्ययनकर्ता आकर्षित गर्दै आएको छ। पछिल्ला दशकहरूमा तीव्र पूर्वाधार विकासले पहुँच विस्तार गरेको छ। यसले वन्यजन्तुलाई चिन्तित बनाएको छ।
