श्रीलंका स्थित जाफ्नाको चेम्मनी क्षेत्रमा गत फेब्रुअरीमा जमिन खन्दै गर्दा ठूलो संख्यामा शव गाडिएको सामूहिक चिहान फेला परेको छ। समाधिस्थल विस्तार गर्ने क्रममा कामदारहरूले मानिसका पार्थिव अवशेषहरू भेटेपछि त्यहाँको सामूहिक चिहानबारे गहिरो अनुसन्धान सुरु गरिएको छ। अगस्त महिनाको अन्त्यसम्म पुरातत्त्वविद्हरूले ५७२ जनाका कङ्कालहरू उत्खनन गरिसकेका छन्, जसमा शिशु र बालबालिकाका कङ्कालहरू समेत छन्। उत्खननको क्रममा चुरा, विद्यालयका झोला, दूध खुवाउने बोतल लगायत मानिसहरूको संस्कृति र पहिचानसँग सम्बन्धित विभिन्न वस्तुहरू पनि भेटिएका छन्। यो क्षेत्र हालसम्म श्रीलंकामा फेला परेको सबैभन्दा ठूलो सामूहिक चिहान मानिन्छ।
गृहयुद्धका बेला बेपत्ता भएका व्यक्तिहरूलाई सामूहिक चिहानमा पुरिएको आरोप दुवै पक्षका अभियुक्तहरूले लगाएका थिए। अधिकारवादी समूहहरूले सर्वसाधारणलाई बेपत्ता बनाइएको विषय उठाउँदै आएका भए तापनि पुष्टि गर्ने ठोस प्रमाण अहिलेसम्म भेटिएको थिएन। यो सामूहिक चिहानले दशकीय द्वन्द्वकालमा बेपत्ता भएका बुवाआमाहरूको अवस्था जान्न खोजिरहेका हजारौं परिवारहरूमा आशा जागृत गरेको छ। धेरै तमिल समुदायका मानिसहरू विश्वास गर्छन् कि यस सामूहिक चिहानमा गृहयुद्धका क्रममा गरिएका गैरन्यायिक हत्याबाट मृत्यु भएका व्यक्तिहरू छन् र उनीहरूले त्यसको अनुसन्धान तथा न्यायको माग निरन्तर गर्दै आएका छन्।
तर चेम्मनीमा भइरहेको उत्खनन प्रक्रिया अपेक्षितभन्दा धेरै सुस्त भएको छ र बेपत्ता परिवारहरू नयाँ पत्ता लगाउने कामप्रति पूर्ण सन्तुष्ट देखिएका छैनन्। यस सामूहिक चिहान नजिकै पहिले फेला परेको अर्को चिहान पनि रहेकोले तामिल समुदायमा खोजीलाई छिटो र प्रभावकारी बनाउनुपर्ने माग तथा आक्रोश बढ्दै गएको छ। राजनीतिक इच्छाशक्तिको कमीका कारण यस्तो संवेदनशील मुद्दामा चासो कम हुने र श्रीलंका उत्तरी क्षेत्रमा अझै राजनीतिक विरोधहरू उत्पन्न हुने खतरा व्यक्त गरिएको छ।
श्रीलंकाको उत्तरी तथा पूर्वी क्षेत्रहरू, जहाँ तमिल समुदायको ठूलो बसोबास छ, गृहयुद्धले गहिरो तनाव उत्पन्न गरेको थियो। १९८३ देखि २००९ सम्म चलेको गृहयुद्धले यस टापु राष्ट्रलाई जातीय रूपमा विभाजित गर्यो। सिन्हाली बहुल सरकारले बिरुद्ध अलग राज्यको माग गर्दै ‘तमिल टाइगर’ विद्रोही समूहले संघर्ष ग¥यो। करिब २६ वर्ष चलेको द्वन्द्वमा करिब एक लाख मानिस मारिए, र बेपत्ता भएका २३,००० मध्ये अधिकांश तमिल थिए।
