समाचार संक्षेप समीक्षा गरियो। नेपाली कांग्रेसको संस्थापनइतर समूहले १४ औं महाधिवेशनबाट निर्वाचित केन्द्रीय समितिको बैठक धुम्बाराहीमा सुरु गरेको छ। बैठकमा समानुपातिक सांसद छनोटमा नियमविपरीत काम भएको आरोप लगाइएको छ। महामन्त्री प्रदीप पौडेलले पार्टी एकजुट हुन आग्रह गर्दै एकतामा नै शक्ति रहेको बताए। १७ चैत, काठमाडौं । ६ महिनादेखि आन्तरिक विवादमा फसेको नेपाली कांग्रेसमा चुनावपछिको अर्को कलह झन् तिखोरिएको छ। विशेष महाधिवेशनबाट निर्वाचित केन्द्रीय समितिलाई निर्वाचन आयोगले मान्यता दिएपछि कांग्रेसभित्र असन्तुष्ट समूहले समानान्तर गतिविधि तीव्र पारेको छ। संस्थापनइतर समूहले मंगलबारदेखि १४ औं महाधिवेशनबाट निर्वाचित केन्द्रीय कार्यसमितिको बैठक सुरु गरेको छ। विशेष महाधिवेशन अघि कांग्रेसका कार्यवाहक सभापति पूर्णबहादुर खड्काले पुरानो कार्यसमितिको अस्तित्व रहेको दाबी गर्दै उक्त बैठक बोलाएका हुन्। सभापति गगन थापाको संस्थापना समूहले पार्टीको विधान उल्लंघन गरे कारबाहीको चेतावनी दिइरहँदा उपसभापति खड्काले बैठक राखेका हुन्। कार्यवाहक सभापतिको हैसियतमा खड्काले धुम्बाराहीस्थित होटल स्मार्टमा बोलाएको बैठक बुधबारसम्म चल्ने छ। पहिलो दिन १४ औं महाधिवेशनबाट निर्वाचित ८२ जना पदाधिकारी र केन्द्रीय सदस्यहरू, साथै दुई प्रदेश सभापतिहरू सहभागी थिए। खड्काले पहिलो दिनको बैठक पूर्वमहामन्त्री डा. शशांक कोइराला र निवर्तमान केन्द्रीय सदस्य शेखर कोइरालालाई दायाँबायाँ राखेर सञ्चालन गरेका थिए। शेखर कोइराला अन्तिम समयमा बैठक स्थलमा पुगेका थिए। उनी पुग्ने बित्तिकै खड्काले सबै नेतालाई आफ्नो–आफ्नो ठाउँमा बस्न आग्रह गर्दै बैठक अघि बढाएका थिए। बैठकमा कांग्रेसको ब्यानर राखिएको थिएन र कुनै माइन्युट पनि तयार गरिएको थिएन। बैठकपूर्व निवर्तमान सहमहामन्त्री बद्री पाण्डेले दुई दिनका लागि बोलाइएको बैठकलाई अनौपचारिक भेला बताए। ‘यो औपचारिक बैठक होइन, अनौपचारिक भेला हो,’ उनले भने, ‘यी भेला पार्टीलाई ध्रुवीकरण होइन, एकताबद्ध बनाउन सहयोग गर्छन्।’ तर बैठकबाहिर नेता उमेशजङ्ग रायमाझीले यसलाई फरक तरिकाले व्याख्या गरे। सञ्चारकर्मीले यसलाई केन्द्रीय समिति बैठक कि भेला भनेर सोध्दा उनले भने, ‘भेला र बैठक दुवै हुन्। लोकतान्त्रिक प्रक्रियामा छलफल निरन्तर हुन्छन्, तर त्यो मुलुक, पार्टी र जनताको हितमा हुनुपर्छ।’ बैठकमा १५ भन्दा बढी नेताहरूले धारणा राखेका सहभागीहरूले जानकारी दिएका छन्, तर औपचारिक जानकारी सार्वजनिक गरिएको छैन। निवर्तमान सभापति शेरबहादुर देउवा र नेता शेखर कोइरालाको प्यानलबाट निर्वाचित शीर्ष तहका नेताहरू भने बोल्न बाँकेको बताइएको छ। कर्णाली प्रदेशका पूर्वमुख्यमन्त्री जीवनबहादुर शाहीले संगठित भएर अघि बढ्नुपर्ने र नयाँ पार्टी खोल्ने विकल्पको पनि उल्लेख गरेका छन्। ‘समानान्तर गतिविधि गर्नुको साटो सबै मिलेर अघि बढौँ, संवाद गरौँ,’ उनले भने, ‘संवाद गर्न मन नपर्यो भने नयाँ पार्टी खोल्नुपर्छ, भनेपछि समानान्तर गतिविधि गर्नु हुँदैन।’ नेता शंकर भण्डारीले मुलुकमा विदेशी हस्तक्षेप बढेको भन्दै कांग्रेसले संवैधानिक राजसंस्था र हिन्दुराष्ट्र कायम गर्न पहल गर्नुपर्ने धारणा व्यक्त गरे। ‘देश संकटमा छ। कांग्रेसले संवैधानिक राजसंस्था र हिन्दू राज्य बनाउन अघि बढ्नुपर्छ,’ उनले जोड दिए। निवर्तमान केन्द्रीय सदस्य सरस्वती तिवारीले फागुन २१ मा सम्पन्न निर्वाचनमा नियमित महाधिवेशन पक्षधर नेताहरूले उम्मेदवारी दिएपछि आपत्ति जनाएकी छिन्। ‘गगन थापाको हातबाट टिकट लिएर किन जानुभयो? किन चुनाव लडे?’ उनी रिसाइन्, र एक नेताले भने, ‘चुनाव नलड्न पनि सक्थ्यो, टिकट नचाहिने पनि भन्न सकिन्थ्यो।’ नेता मानबहादुर नेपालीले समानुपातिक सिट बाँडफाँटमा अन्याय भएको गुनासो गरेका छन्। ‘पार्टीमा धेरै अन्याय भयो र गलत व्यक्तिलाई पार्टी नै गएको बताएँ,’ उनले भने, ‘पार्टी सुधार गर्नुपर्छ तर तपाईंहरुको पनि हातबाट पार लाग्दैन भने भनेँ।’ समानुपातिकतर्फ दलित कोटामा पहिलो नम्बरमा रहेका मानबहादुर नेपाली र पिछडिएको क्षेत्रमा पहिलो नम्बरकी विद्या तिमिल्सिनाको नाम हटाइएकोले निवर्तमान केन्द्रीय सदस्य ईश्वरी न्यौपानेले आपत्ति जनाइन्। ‘दलित कोटाबाट मानबहादुर नेपाली र पिछडिएको क्षेत्रबाट विद्या तिमिल्सिनाको नाम हटाउनु गलत हो,’ उनले भनिन्, ‘यो नियमबिपरीत कार्य हो र निर्वाचन आयोग पनि दोषी छ।’ नियमविपरीत उम्मेदवार चयन गर्न नहुने भन्दै न्यौपानेले निर्वाचन आयोग र नेतृत्वलाई दोषी ठहर गरिन्। खड्काले पार्टीको संस्थापन समूहले समानुपातिक सांसद छनोटमा नियमविपरीत काम गरेको जानकारी दिएका थिए। ‘विशेष महाधिवेशनले नियमित नियम विपरीत कार्य गर्यो। पिछडिएको क्षेत्रबाट विद्या तिमिल्सिनाको नाम हटाएर पार्टीमा नाम नभएको व्यक्तिलाई राखियो,’ उनले भने, ‘हाम्रा उम्मेदवारहरू निष्पक्ष नभएका छन्।’ नेता मानबहादुर विश्वकर्माले देश र पार्टी दुर्घटनातर्फ गएको भन्दै चिन्ता व्यक्त गरे। ‘हामी दुर्घटनामा जाँदैछौँ। मैले धेरै समयदेखि चेतावनी दिइरहेको छु,’ उनले बैठकमा भने। नेता मोहन बस्नेतले कांग्रेसलाई भूराजनीतिक रुपमा विषम स्थितिमा परेको भन्दै कम्युनिस्टसँगको गठबन्धनले भूराजनीतिक सन्तुलन बिगारेको बताए। ‘हामी भूराजनीतिक समस्यामा परेका छौं। नेताहरूले आफ्नो चलखेल मात्र देखे, हाम्रो कुरा सुनेनन्,’ उनले भने। सुदूरपश्चिम प्रदेश सभापति वीरबहादुर बलायरले धुम्बाराही बैठकलाई गलत अर्थ नलगाउन संस्थापन पक्षसँग आग्रह गरे। उनले पार्टीको चिन्ता व्यक्त गर्दा आक्रोश हुनु उचित नभएको बताए। जब पत्रकारले समानान्तर गतिविधि गर्नेलाई कारबाही गर्ने तयारी छ कि भनेर सोधे, उनले जवाफ दिए, ‘त्यस्तो केही छैन। यो त पुरानो अवस्था हो जुन अहिले समग्र रूपमा भइरहेको छ, यसलाई ठूलो नबनाउनुस्।’ बलायरका अनुसार पार्टीको एकता र समझदारीको प्रयास जारी छ। उनले सबै पक्षले दम्भ नराखी बीचको बाटो अपनाउनुपर्ने बताएका छन्। बैठकबाट बाहिर निस्कँदा नेता उमेशजङ्ग रायमाझीले सभापति गगन थापाको चुनाव सर्लाहीमा लगाइएर ‘ग्रान्ड डिजाइन’ अनुसारको काम भएको अनावश्यक रूपमा व्यक्त गरे। उनले पूर्वप्रधानमन्त्री स्वर्गीय गिरिजाप्रसाद कोइरालाको ‘ग्रान्ड डिजाइन’ आज देशमा प्रयोग भइरहेको बताए। ‘गिरिजाप्रसाद कोइरालाले भनेको ग्रान्ड डिजाइन यही रहेछ,’ उनले भने, ‘गगनजीलाई सर्लाही कसले लग्यो? त्यही डिजाइन हो।’ उनले वर्तमान निर्वाचन परिस्थिति पनि ‘डिजाइन’ अनुसार भएको दाबी गरे। ‘निर्वाचन अवस्थामा सिंहदरबार जलिरहेछ, सैनिक हेडक्वार्टरमा सरकार छ, चारैतिर सेना छ, सेना पहिलो घेरामा छ,’ रायमाझीले भने। राष्ट्रलाई वर्तमान अवस्थामा निकाली ल्याउन सबै पक्ष तयार हुनुपर्नेमा जोड दिए। ‘कांग्रेसमा सबै पक्षका साथीहरूले संवाद गर्नुपर्छ र महाधिवेशनमा जानुपर्नेछ,’ उनले भने। उनको विश्वास छ कांग्रेस नै मुलुक सम्हाल्ने पार्टी हुनेछ। संस्थापनइतर समूहका नेताहरूको बैठक भइरहँदा प्रवक्ता देवराज चालिसेले सामाजिक सञ्जालमार्फत् धुम्बाराही बैठकलाई न्याय नदिनेसमेत बताएका थिए। ‘फरक मत र असहमति लोकतान्त्रिक पार्टीमा स्वाभाविक हो र यसले पार्टीलाई परिपक्व र बलियो बनाउँछ,’ उनले लेखे, ‘तर जब यो असहमति मर्यादित संवादबाट बाहिरिएर समानान्तर गतिविधिमा परिणत हुन्छ, त्यो पार्टीका लागि न्यायकारी हुँदैन।’ महाधिवेशन नजिकिँदै गर्दा स्पष्ट योजनासहित कार्यकर्ताको मन जित्नुपर्नेमा उनले जोड दिए र पार्टी अनुशासन पालना गर्न सबैलाई स्मरण गराए। ‘महाधिवेशन नजिकिँदै छ। स्पष्ट योजना, ठोस तर्क र सकारात्मक ऊर्जाले कार्यकर्ताको मन जित्न लाग्नु सबैका लागि श्रेयस्कर छ,’ उनले भने, ‘नेतृत्वको बाटो विधानअनुसार खुला छ र अनुशासन पालनामा कुनै सम्झौता हुँदैन।’ यसअघि समानान्तर गतिविधि अघि बढाएपछि महामन्त्री प्रदीप पौडेलले नेता–कार्यकर्तालाई पार्टी एकतामा अघि बढ्न आग्रह गरेका थिए। धुम्बाराही बैठक सुरु गर्नुअघि फेसबुकमार्फत् उनले भनेका थिए, ‘प्रतिकूलतामा पनि हामी छिन्नभिन्न नहुनुहोला। म पार्टी महामन्त्री मात्र नभएर इमान्दार कार्यकर्ता भएर भन्न चाहन्छु– हामी एकजुट होऔं।’ पौडेलले नेपालको इतिहासमा कांग्रेसको एकता नै बल रहेकाले सबै संकटमा पार्टी बलियो भइसकेको भन्दै एकताको शक्ति फेरि उजागर हुने विश्वास दिएका थिए। ‘नेपाली कांग्रेसका सबै नेता–कार्यकर्तालाई अनुरोध गर्छु– एकतामा शक्ति छ, त्यसैले हामी उज्यालो भविष्य पाउनेछौं,’ महामन्त्री पौडेलले भनेका थिए।
