१८ चैत, काठमाडौं। वैज्ञानिकहरूले प्रकाशको सट्टा ध्वनिको कम्पनबाट सञ्चालित अत्यन्त सटीक ‘फोनोन लेजर’ विकास गरेर नयाँ इतिहास रचेका छन्। युनिभर्सिटी अफ रोचेस्टर र रोचेस्टर इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजीका अनुसन्धानकर्ताहरूले विकास गरेको यस प्रविधिले क्वान्टम भौतिकशास्त्र, गुरुत्वाकर्षण अध्ययन र भविष्यमा ‘क्वान्टम कम्पास’ निर्माणमा क्रान्तिकारी योगदान गर्ने सम्भावना बढाएको छ।
‘नेचर कम्युनिकेसन’ जर्नलमा प्रकाशित शोधअनुसार, प्रोफेसर निक भामिभाकास र उनको टोलीले फोनोन अर्थात ध्वनिका व्यक्तिगत कणहरूलाई लेजरको रूपमा नियन्त्रण गर्न सफलता प्राप्त गरेका छन्। सन् १९६० को दशकमा आविष्कार भएको सामान्य लेजरले फोटोन (प्रकाश कण) नियन्त्रण गर्ने गर्छ भने, नयाँ प्रकारको यो लेजरले पदार्थको मेकानिकल चाल वा कम्पनलाई नियन्त्रण गर्दछ।
अघिल्लो समयमा यस्तो लेजरमा ‘नोइज’ का कारण सटीक मापन चुनौतीपूर्ण हुन्थ्यो। तथापि, वैज्ञानिकहरूले प्रकाशको सहायता लिएर ती कम्पनहरूलाई सीमित गर्दै थर्मल नोइजलाई अत्यन्त कम गर्न सफल भएका छन्। यस सफलताले गुरुत्वाकर्षण र प्रवेगलाई अहिलेसम्मकै सबैभन्दा सटीक रूपमा मापन गर्न सम्भव बनाएको छ। यसको सबैभन्दा ठूलो प्रयोग ‘सिटेलाइट’ बिना चल्ने नेभिगेसन प्रणालीमा हुनेछ, जसलाई कुनै पनि विधिले अवरुद्ध गर्न सक्ने छैन।
