इरानमा अमेरिका-इजरायलले सुरु गरेको युद्ध एक महिनाभन्दा लामो समयसम्म जारी रहँदा मध्यपूर्वमा यो द्वन्द्व अझै विशाल रूप लिने छैन भन्ने चिन्ता बढ्दैछ। यो युद्ध केवल इरानमा नभई संयुक्त अरब इमिरेट्स, इराक, बाह्रेन, कुवेत, साउदी अरब, ओमान, अजरबैजान, अधिनस्थ वेस्ट ब्याङ्क, साइप्रस, सिरिया, कतार र लेबननभरिका दर्जनौं देशलाई असर पारेको छ। धेरैले तेस्रो विश्वयुद्धको सम्भावना देखेर यस द्वन्द्वले क्षेत्रीय सीमाभन्दा बाहिर जान सक्छ कि भनी त्रास बढाइरहेका छन्।
“मान्छेहरू सोच्दछन् युद्ध पूर्ण योजना बनाइन्छ र सबैले के गरिरहेका छन् ठ्याक्कै थाहा हुन्छ,” बेलायतको अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयकी अन्तर्राष्ट्रिय इतिहासकी अवकासप्राप्त प्राध्यापक मार्गरेट मक्मिलनले भनिन्। उनले बीबीसीको ग्लोबल स्टोरी पोडकास्टसँग कुरा गर्दै भनिन्, “तर, विगतका विशेष गरी पहिलो विश्वयुद्धका अध्ययनले देखाउँछन्, यो अधिकांशतया दुर्घटना र विपक्षीहरूको गलत अनुमानका कारण भड्केको हो।” किङ्स कलेज लन्डनका अन्तर्राष्ट्रिय इतिहासका प्राध्यापक जो माइओलोले विश्वयुद्धलाई सबै ठूला शक्तिहरू संलग्न पूर्ण युद्ध भनेर व्याख्या गर्छन्।
हालका तनावलाई धेरैले क्षेत्रीय सम्झन्छन्। फेब्रुअरीमा लिइएको अन्तर्वार्तामा युक्रेनका राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले तेस्रो विश्वयुद्ध शुरू गरिसकेको ठानेको बताए। उनले भने, “मेरो विचारमा पुटिनले सुरू गरिसकेका छन्। प्रश्न कति भूभाग जफत गर्न सक्छन् र कसरी रोकिने हो…” मक्मिलनले भनिन् कि इरानले जहाज मार्गहरूलाई लक्ष्य गर्ने, स्ट्रेट अफ होर्मुज बन्द गर्ने लगायत कदम उठाउन सक्छ जुन अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा आपूर्ति लाई प्रभावित पार्नेछ।
मक्मिलनका अनुसार, युद्ध रोक्न कूटनीतिक प्रयास अत्यन्त जरुरी छ: “तपाईंले अर्को पक्षलाई बुझ्नुपर्नछ… र तिनीहरूसँग सम्पर्कमा रहनुपर्छ।” उनले स्मरण गराउँछिन् कि शीतयुद्ध अन्त्यतिर नेटोले संलग्न भएर दुवै पक्षबीच सञ्चार सुधार गर्यो। माइओलो भन्छन्, “प्रतिबन्ध फुकाउने व्यवस्था, सुरक्षा उपाय र विश्व राजनीतिमा इरानको भूमिका बारे समझदारी आवश्यकीय छ।”
