रासायनिक मल: सरकारले कति भण्डारण गरिसकेको छ र मध्यपूर्वको युद्ध लामिँदा के हुने छ?
भर्खरै गठन भएको सरकारले आफ्नो राष्ट्रिय प्रतिबद्धताको मस्यौदामा रासायनिक मल वितरणसम्बन्धी विषय समेटे तापनि, मध्यपूर्वमा जारी द्वन्द्वका कारण कृषि उत्पादनका लागि अपरिहार्य रासायनिक मलको आयातमा समस्या आएको छ। अधिकारीहरूले बताएका छन् कि सरकारले खरिद सम्झौता गरिसकेको ९४ हजार मेट्रिक टन रासायनिक मल अमेरिका, इजरायल र इरानबीचको द्वन्द्वका कारण रोकिएको छ। थप ९० हजार मेट्रिक टन मल खरिदका लागि टेन्डर ल्याए तापनि, इरान युद्धले होर्मुज स्ट्रेट अवरुद्ध भएका कारण कृषिपालनमा आवश्यक समयमा मलको अभाव हुन सक्ने विज्ञहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।
प्रधानमन्त्री कार्यालयले मंगलबार सार्वजनिक गरेको राष्ट्रिय प्रतिबद्धताको मस्यौदामा भनिएको छ, “रासायनिक मल आवश्यकताको तथ्याङ्क अद्यावधिक गरी खरिद तालिका बनाएर खरिद, बिक्री तथा वितरणमा रहेको अव्यवस्थालाई सुधार गरिने छ।” नेपालमा सरकारले कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेड र साल्ट ट्रेडिङ लिमिटेडमार्फत रासायनिक मल आयात गर्दै आएको छ। भन्सार विभागका तथ्यांक अनुसार गत वर्ष निजी क्षेत्रबाट ५० हजार मेट्रिक टन मल आयात भएको देखिएको छ, तर अधिकारीहरूले त्योभन्दा बढी आयात भएको अनुमान गरेका छन्।
कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय अन्तर्गत मल व्यवस्थापन हेर्ने कृषि विकास महाशाखा प्रमुख डा. रामकृष्ण श्रेष्ठका अनुसार सरकारले यस वर्ष ५ लाख ५० हजार मेट्रिक टन रासायनिक मल आपूर्तिको लक्ष्य राखेको थियो। उक्त कामका लागि मन्त्रालयले २८ अर्ब ८२ करोड १४ लाख रुपैयाँ बजेट पाएको थियो। “अहिलेसम्म ५ लाख २५ हजार मेट्रिक टन मल नेपाल भित्रिएको छ। टेन्डरभन्दा बढी किन भित्रियो भने, अघिल्लो आर्थिक वर्षमा टेन्डर आधारमा खरिद गरिएको मल साउन भन्दा पछाडि आइपुगेकोले बढी देखिएको हो,” श्रेष्ठ भन्छन्।
मन्त्रालयले जानकारी दिएको छ कि जसमध्ये चार लाख २० हजार मेट्रिक टन मल बिक्री भइसकेको र बाँकी गोदाममा रहेको छ। रासायनिक मलको मागबारे विभिन्न अध्ययनहरू भइसकेका छन्। राष्ट्रिय कृषि गणनाले गरेको अध्ययनअनुसार नेपालमा कुल खेतीयोग्य जमिन र त्यसमा लगाइने बालीका आधारमा १७ लाख ३७ हजार मेट्रिक टन रासायनिक मलको आवश्यकता देखिएको छ। कृषि विज्ञ महादेव प्रसाद पौडेलका अनुसार देशमा ४ देखि ५ लाख मेट्रिक टन मात्रै रासायनिक मल आयात हुने भएकाले प्रत्येक वर्ष अभाव देखिनु सामान्य हो।
