क्लाउड सिडिङ: इरान युद्धका कारण मध्यपूर्वमा फैलिएको ‘मौसम युद्ध’ र ‘बादल चोरी’को दाबी
इरानसँग अमेरिका र इजरायलबीचको युद्धका कारण मध्यपूर्वमा ‘बादल चोरी’का गतिविधिहरू अवरुद्ध भएको मिथ्या दाबी सामाजिक सञ्जालमा व्यापक रूपमा फैलिएका छन्। एक साताअघिको समय इरानका सांसद अब्दुल्लाह अल-खैकानीले अल-रशीद टेलिभिजनलाई दिएको अन्तर्वार्तामा अमेरिकाले “बादल टुक्रा पार्न र चोर्न” प्रयास गरेपछि त्यसविरुद्ध टर्की र इरानले उजुरी दिएको दाबी गरे। कुनै प्रमाण नदेखाइ उनले भने कि अमेरिका युद्धमा व्यस्त भएको कारण केही समययता इराकमा फेरि वर्षा हुन थालेको छ। तर वैज्ञानिकहरूले मानिसले बादल चोर्न सक्ने प्रविधि अहिले सम्म विकास भइसकेको छैन भन्छन्।
इराकी मौसम विज्ञान प्राधिकरणका प्रवक्ता अमिर अल-जाबिरीले उक्त दाबी ‘न त वैज्ञानिक छ, न त तर्कसंगत’ रहेको बताएका छन्। उनका अनुसार इरान युद्ध सुरु हुनुभन्दा महिनौँअघि, गत वर्ष सेप्टेम्बरमा वर्षाको पूर्वानुमान गरिसकिएको थियो। बीबीसीले सम्पर्क गर्दा अल-खैकानीले आफ्नो दाबी दोहोर्याए। उनले इराकमा “योजनाबद्ध खडेरी निम्त्याउन वायुमण्डलीय परिमार्जनको अस्त्र” प्रयोग गरिएको आरोप लगाए। तर उनले कुनै प्रमाण पेश गरेनन्।
कतै खडेरी, कतै भीषण वर्षाको भनाइ केही सातायता सामाजिक सञ्जालमा फैलिएको दाबीहरूको प्रतिध्वनि हो। टर्कीका केही सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ताहरूले आफ्नो देशमा भइरहेको भीषण वर्षा र इरान युद्धबीच सम्बन्ध हुनसक्ने आशंका गरेका छन्। टर्कीको पर्यावरण, सहरीकरण र जलवायु परिवर्तन मन्त्रालयले सार्वजनिक गरेको तथ्याङ्कअनुसार, यस वर्ष फेब्रुअरीमा हालसम्मकै सर्वाधिक पानी परेको थियो। दशौँ लाख मानिसहरूले हेरेको एउटा पोस्टमा कसैले दाबी गरेका छन् कि युद्ध कारण आकाशमार्ग बन्द भएकाले अमेरिकाले बादल चोर्न सकेन र त्यसैले टर्कीमा अविरल वर्षा भइरहेको छ।
इरानले मध्यपूर्वस्थित अमेरिकी स्वामित्व भएका स्थानहरूमा आक्रमण गरेपछि इरानको खडेरी “पाँच दिनमै टुङ्गिएको” मिथ्या दाबी केहि प्रयोगकर्ताहरूले गरेका छन्। इरानमा दशकौँदेखि नराम्रो खडेरी परेको छ। संयुक्त राष्ट्रसंघको जल, पर्यावरण तथा स्वास्थ्य संस्थाका निर्देशक कावे मदानी भन्छन्, “यसको मूल कारण अविश्वास, जलचक्र र जलवायु प्रणालीबारेको अज्ञानता हो।” सामाजिक सञ्जालमा त्यसरीका आधारहीन दाबीहरू शेयर गर्नेहरूलाई क्लाउड सिडिङ नामक प्रक्रिया राजनीतिक उद्देश्यले प्रयोग गरिएको दाबी पनि गर्दैछन्।
क्लाउड सिडिङ र कृत्रिम वर्षा क्लाउड सिडिङ धेरै वर्षा वा हिमपात गर्न सहयोग पुर्याउने मौसम परिमार्जन गर्ने विधि हो। यस विधिमा विमानबाट सिल्भर आयोडाइड जस्ता लवणका कण बादलमा छर्किन्छन्। यसले बादलको ओसबाट पानीका थोपाहरू बन्न र वर्षा हुन सहयोग पुर्याउँछ। गत वर्ष इरानमा अत्यन्त कम वर्षा भएका कारण जलाशय लगभग खाली थिए र त्यसपछि अधिकारीहरूले वर्षा गराउने प्रयासका रूपमा उर्मिया जलाधार क्षेत्रमा क्लाउड सिडिङ गर्ने निर्णय गरेका थिए। अमेरिका, चीन, र साउदी अरब लगायत दर्जनौं देशहरूमा यो प्रविधि प्रयोग भए पनि वैज्ञानिकहरूले असर सीमित हुने बताउँछन्। उनीहरूको अनुसार यस प्रविधिले केवल १५ प्रतिशतजति अतिरिक्त वर्षा उत्पन्न गर्छ। प्रा। डायना फ्रान्सिस भन्छिन्, “यो पहिले नै बनेका बादललाई अलि मात्र प्रभाव पार्नु हो, मौसम नियन्त्रण होइन।” उनी अबुधाबीस्थित खलिफा विश्वविद्यालयअन्तर्गतको पर्यावरणीय तथा भूभौतिक विज्ञान प्रयोगशालाको नेतृत्व गर्छिन्।
