बालबालिकाको मुख्य कार्य के हो? यस प्रश्नको सामान्य उत्तर हुन्छ– विद्यालय जानु, पढ्नू, गृहकार्य गर्नु। यी सबै कार्यबाट समय भेटिए पछि खेल्नु। प्रायः शहरी क्षेत्रका र केही ग्रामीण क्षेत्रका परिवारका बालबालिकामा पनि यस्तै नियम लागू हुन्छ। पढाइ बाहेक अन्य कुरामा उनीहरूले त्यति ध्यान दिनु आवश्यक नदेख्ने सोच धेरै अभिभावकमा पाइन्छ। अन्य काममा ध्यान दिनु पढाईमा असर पुर्याउँछ भन्ने चिन्ता पनि धेरैलाई हुन्छ। तर यस्तो सोच र व्यवहार कतिपय अवस्थामा उचित होइन। पढाइका अतिरिक्त बालबालिकालाई उमेरअनुसारका विभिन्न सीपहरू सिकाउनु आवश्यक छ। सानै उमेरदेखि उनीहरूले आफैंले गर्न सक्ने कामहरू सिक्नुपर्छ। यदि बालबालिकालाई उनीहरूको उमेर समूहअनुसारका सीपहरू सिकाइएन भने, उनीहरू आफ्ना समकालीन बालबालिकाभन्दा पछाडि पर्दछन्, जसले उनीहरूको उचित वृद्धि र विकासमा असर पार्दछ।
१० वर्ष उमेर पुगेका बालबालिकाले के-के जान्नुपर्छ?
- सफा गर्ने तरिका: बालबालिकालाई आफ्नो घर र कोठा कसरी सफा गर्ने भनेर सिकाउनु जरुरी छ। उनीहरूले वरिपरिका फोहोरहरुलाई डस्टबिनमा फाल्ने बानी बसाल्नुपर्छ।
- घर कसरी फर्कने: बालबालिकाले आफ्नो घरको ठेगाना थाहा पाउनुपर्छ। नजिकै हराएको अवस्थामा घर कसरी फर्कने भन्ने कुरा जान्न आवश्यक छ। विशेष गरी विद्यालयबाट घर जाने बाटो परिचित हुनुपर्छ।
- आफ्नै लागि खाना बनाउने तरिका: बालबालिकाले साधारण खाना पकाउने तरिका जान्नुपर्छ। कहिलेकाहीं परिस्थिति अनुसार केही घण्टाका लागि घरमा एक्लै रहनुपर्छ र अभिभावकले तुरुन्त खाना पस्कन नपाएमा आफैंले खाना पकाएर खानसक्नु आवश्यक हुन्छ। खाना तताउने र तयार गरि खाने सीप सिकाउनुपर्छ।
- पैसाको व्यवस्थापन: १० वर्षसम्मका बालबालिकालाई पैसा व्यवस्थापनको आधारभूत ज्ञान हुनुपर्छ। आफ्ना पकेट खर्च कसरी बचत गर्ने र अभिभावकको आर्थिक अवस्थालाई ध्यानमा राखेर खर्च गर्ने बानी सिकाउनुपर्छ।
- आफ्नो निर्णय आफैं लिने: १० वर्षका बालबालिकाले आफ्ना केही निर्णय आफैं लिन सक्षम हुनुपर्ने छ। कहिले होमवर्क गर्ने, कहिले खेल्ने वा अन्य कुनै काम गर्ने निर्णय आफैं गर्न सक्नुपर्छ। मौसम अनुसार के कपडा लगाउने, कहाबाट खाजा किन्न जाने जस्ता कुरामा पनि आफू सक्षम हुनुपर्छ।
- समय व्यवस्थापन: बालबालिकालाई आफ्नो समय कसरी व्यवस्थापन गर्ने भनेर सिकाउनुपर्छ। बिहान उठ्नेदेखि अध्ययन र खेलकुदका लागि समय तालिका बनाउन सक्नुपर्छ।
- सामाजिक सीपहरू: बालबालिकालाई सामाजिक सीपहरू सिकाउनु आवश्यक छ ताकि नयाँ ठाउँमा अपरिचित मानिससँग परिचित हुन सकुन् र धेरै मानिसबाट लाज नमानुन्। उनीहरूको सामाजिक अन्तरक्रियाका सीप विकास गर्नुपर्छ।
- व्यक्तिगत सरसफाइको ज्ञान: बालबालिकाले आफ्नै सरसफाइ कसरी गर्ने जान्नुपर्छ। १० वर्षका बालबालिकाले नुहाउने, सफा खाने, आफूलाई सफा राख्ने तरिका बुझ्नुपर्छ। जुत्ताको फिता कसरी बाँध्ने र जुत्ता कसरी सफा गर्ने पनि जान्नुपर्छ।
- सामानहरूको सदुपयोग गर्ने: बालबालिकालाई पुन: प्रयोग र रिसाइकलिङ्गको महत्व सिकाउनुपर्छ। पानी बचत गर्ने, नयाँ सामानमा अत्यधिक निर्भर नहुने र पुराना वस्तुहरूलाई पुन: प्रयोग गर्न प्रेरित गर्नुपर्छ।
- अभिभावकलाई सहयोग गर्ने: जो महिला/पुरुष जोखिमपूर्ण नहुने कामहरूमा बालबालिकालाई संलग्न गराउनु राम्रो हुन्छ। सरसफाइ, तरकारी केलाउने, भान्साका हल्का काम, रोटी बेल्ने, कपडा धुने वा खेतबारीका कामहरू सिकाएर बालबालिकालाई काममा सहभागी गराउनुपर्छ।
