जर्मनीमा रोमन ‘कल्ट’ क्षेत्र फेला, मानव बलि दिइने संकेत

जर्मनीको फ्रान्कफर्ट सहर (प्राचीन नाम: निडा) मुनि एउटा महत्त्वपूर्ण र रहस्यमय रोमन धार्मिक स्थल फेला परेको छ। यस खोजले प्राचीन रोमनकालीन जर्मनीमा प्रचलित धार्मिक विधि र मानव बलिसम्बन्धी परम्पराहरूका बारेमा नयाँ तथ्य बाहिर ल्याउने विश्वास गरिएको छ। जर्मन रिसर्च फाउन्डेसन र स्विस नेशनल साइन्स फाउन्डेसनले यसका लागि १० लाख युरोभन्दा बढीको कोष स्वीकृत गरेका छन्। यो पुरातात्विक स्थल सन् २०१६ देखि २०२२ को बीचमा फ्रान्कफर्टको ‘रोमर स्टाडस्कुल’ नामक विद्यालय भवन निर्माणका क्रममा फेला परेको हो। ४ हजार ५ सय वर्ग मिटरभन्दा बढी क्षेत्रमा फैलिएको यो ठाउँ रोमन कालदेखि नै सुरक्षित अवस्थामा रहेको पाइएको छ।

उत्खननका क्रममा एउटा इनारभित्र मानव कङ्काल फेला परेको छ। यसका साथै त्यहाँ देवी डायनाको कास्य मूर्ति र सेप्टेम्बर ९, २४६ ईस्वी संवत् लेखिएको एउटा शिलालेख पनि भेटिएको छ। इनारभित्र कङ्काल र धार्मिक वस्तुहरू सँगै भेटिनुले त्यहाँ ‘मानव बलि’ दिइएको हुनसक्ने सम्भावना देखाएको छ, जुन यस क्षेत्रका लागि दुर्लभ घटना हो। यस परिसरमा ११ वटा ढुङ्गे भवन र ७० भन्दा बढी गहिरा खाडल भेटिएका छन्। यहाँ जुपिटर, मरकरी, डायना र एपोलो जस्ता धेरै देवी–देवताको पूजा गरिने सङ्केत मिलेको छ। खाडलहरूमा माछा, चरा र अन्य जनावरका हड्डी तथा बोटबिरुवाका अवशेष ठूलो मात्रामा फेला परेका छन्। यसले त्यहाँ देवतालाई बलि चढाएपछि सामूहिक रूपमा ‘धार्मिक भोज’ खाने गरिएको पुष्टि गर्दछ।

भित्तामा गरिएका रङ्गीन चित्रका टुक्रा र झ्याल–ढोकामा प्रयोग गरिएका धातुका सामग्रीले यो निकै भव्य र सजिएको मन्दिर रहेको देखाउँछन्। फ्रान्कफर्टको ‘निडा’ सहर सन् ७० को दशकमा सैन्य आधार इलाकाको रूपमा स्थापना भएको थियो र ईस्वी संवत् २८० तिर यो सहर खाली गरिएको थियो। युनिभर्सिटी अफ बासेल र गोएथे युनिभर्सिटीका विज्ञहरूले अब आगामी तीन वर्षसम्म यसको सूक्ष्म अध्ययन गर्ने छन्। फ्रान्कफर्टकी सांस्कृतिक आयुक्त डा. इना हार्टविगका अनुसार, यो खोज युरोपभरिकै लागि एउटा अतुलनीय पुरातात्विक उपलब्धि हो। यसले रोमन साम्राज्यको उत्तर–पश्चिमी प्रान्तहरूमा धर्म र शक्तिको सन्तुलन कसरी कायम हुन्थ्यो भन्ने कुरा प्रष्ट पार्ने छ।