चपल भादुरीले १६ वर्षको उमेरदेखि स्त्री पात्रहरूको अभिनय सुरु गरी सामाजिक तिरस्कार र बदलिँदो समयमा पनि आफ्नो अभिनय जारी राखे। २०औं शताब्दीको मध्यतिर भारतको पश्चिम बङ्गालमा एउटा यस्तो समय थियो, जहाँ मंचका सबैभन्दा चर्चित नायिकाहरू पुरुष हुन्थे। अर्थात् पुरुषले नै महिलाहरूको भूमिका निर्वाह गर्थे। तीमध्येका सबैभन्दा चर्चित हुन्, चपल भादुरी। कुनै समयमा उनलाई बङ्गाली रंगमञ्चको दुनियाँमा चपल रानी भनेर चिनिने गरिन्थ्यो। उनी जात्राका एकछत्र रानी थिइन्। जात्रा भनेको एक प्रकारको घुमन्ते नाट्य परम्परा हो। यस्ता नाटक हेर्न ठूलै संख्यामा भिड जम्मा हुन्थ्यो। उनी रहेको बङ्गालको ग्रामीण क्षेत्रमा प्रचलित त्यस्ता जात्रा खुबै हुन्थ्यो। तिनमा संगीतसहित मिथकहरू देखाइन्थ्यो। यद्यपि त्यस्ता गतिविधिमा महिलाहरूलाई सहभागी हुन अनुमति हुन्थेन। सार्वजनिक रूपमा नाचगान गर्न सामाजिक बन्देज नै थियो। त्यसैले महिलाका भूमिकाहरू पुरुषहरूले नै निभाउने गर्थे। अनि त्यस्तो पात्र निभाउने व्यक्तिलाई पुरुष रानी भनिन्थ्यो। चपल भादुरी यसै विधाका निर्विकल्प राजा वा भनौँ रानी थिए।
सन् १९३९ मा कोलकातामा जन्मिएका चपलको रगतमै अभिनय थियो। उनकी आमा प्रभा देवी आफैँमा एक स्थापित रंगकर्मी थिइन्। १६ वर्षको कलिलो उमेरदेखि नै चपलले मंचमा पाइला टेकेका थिए। उनमा प्राकृतिक रूपमै स्त्रीसुलभ स्वभाव र कोमल आवाज थियो। त्यसले स्वाभाविक रूपमा उनलाई स्त्री पात्रको भूमिकामा निभाउन मद्दत गर्थ्यो। यसैले उनी मंचमा उत्रिँदा वास्तविक महिलाभन्दा कम देखिँदैनथे। नारी अथवा महिला पात्र जस्तो देखिन उनले सुरुका दिनमा निकै संघर्ष गर्नु परेको थियो। कहिले उनी लुगाका पुराना टुक्राहरू प्रयोग गर्थे भने कहिले क्रिम, टिका आदिको सहारा लिई। आफ्नो करियरको दौरानमा उनले रानी, देवी र वेश्यालयका मालिक्नीसम्मका भूमिका निभाएका छन्। उनी आफैंले अभिनयलाई लिएर नारीपन आफ्नो हिस्सा भएको बताउँथे। उनले निभाएका पात्रहरूले दर्शकलाई हँसाउनेसँगै रुवाउने पनि गर्थ्यो। कतिपयले त सोच्न बाध्य पार्थ्यो।
सन् १९६० को दशकको अन्त्यतिर समय बदलियो। महिलाहरू नै रंगमञ्चमा आउन थाले। बिस्तारै जुँगा भएका रानीहरूलाई समाजले स्वीकार्न छाड्यो। एक पटक नाटक प्रदर्शनकै क्रममा चपललाई दर्शकले माटोको कपले हानेर स्टेजबाट अपमानित गर्दै बाहिर निकालेका पनि थिए। त्यो घटना उनको करियरको सुरुवाती समयको थियो। सफलताको शिखरबाट झरेपछि चपलको जीवन कष्टकर भयो। उनका समकालीन धेरै कलाकारहरू गरिबीमा हराए। चपलले भने हरेश खाएनन्। उनले पुस्तकालयमा सफाइ गर्ने काम गरे। एक पटक उनले सडकमा शीतला माता (एक लोक देवी) को भेषमा हिँडेर मान्छेहरूलाई आशीर्वाद दिँदै खाना र केही पैसाका लागि भिक्षा मागे।
चपलको निजी जीवन पनि उत्तिकै जटिल बन्यो। उनले आफ्नो प्रेम र यौनिकताका बारेमा कहिल्यै माफी मागेनन्। उनलाई प्रशंसकहरूबाट प्रेम प्रस्ताव र सम्बन्धका अफरहरू आउँथे। उनका एक व्यक्तिसँग ३० वर्षभन्दा लामो प्रेम सम्बन्ध रह्यो। यद्यपि ती व्यक्तिको आफ्नै परिवार र सन्तान थिए। चपलले आफ्नो जीवनमा कहिल्यै तेस्रो लिङ्ग वा यस्तै कुनै आधुनिक लेबल राख्न चाहेनन्। उनी आफूलाई मात्र आफू भएको भन्न रुवाउँथे। तर असफलता पनि क्षणिक मात्रै रह्यो। सन् १९९९ मा नवीन किशोर र पछि चलचित्र निर्देशक कौशिक गाङ्गुलीले चपलको जीवनमा आधारित डकुमेन्टरी र चलचित्रहरू बनाएपछि उनले पुनः चर्चा पाए। नयाँ पुस्ताका लागि उनी एक ‘क्वीर आइकन’ र साहसी व्यक्तिका रूपमा उदाए। आज ८० वर्षको उमेरमा चपल भादुरी कोलकाताको एउटा वृद्धाश्रममा बस्दै छन्। उनी आफ्नो पुरानो घरबाट टाढा छन्। तर उनका सम्झनाहरू अझै ताजा छन्। लेखक सन्दीप रोयले आफ्नो नयाँ पुस्तक ‘चपल रानी : द लास्ट क्विन अफ बेङ्गाली’ मार्फत उनको असाधारण यात्रालाई दस्तावेजिकरण गरेका छन्।
