क्वान्टम भौतिकीमा एकै पटक बिर्सने र सम्झने ‘क्वान्टम प्रणाली’ को रहस्यको खोज

फिनल्यान्डको तुर्कु विश्वविद्यालयका वैज्ञानिकहरूले क्वान्टम प्रणालीहरूले विगतलाई एकै समयमा बिर्सने र गोप्य रूपमा सम्झने क्षमता राख्ने पत्ता लगाएका छन्। श्रोडिन्जर र हाइजेनबर्गका सिद्धान्तहरूलाई नयाँ तरिकाले व्याख्या गर्दै क्वान्टम स्मरणशक्तिको बहुआयामिक प्रकृति प्रकट गरिएको छ। प्राध्यापक जिर्की पिइलोका अनुसार नयाँ बुझाइले क्वान्टम कम्प्युटिङ र सूचना प्रविधिमा ठूलो प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ। १ वैशाख, काठमाडौं।

फिनल्यान्डको तुर्कु विश्वविद्यालयका वैज्ञानिकहरूको एक अन्तर्राष्ट्रिय टोलीले क्वान्टम प्रणालीहरूको स्मरणशक्तिबारे नयाँ र चमत्कारजनक तथ्य पत्ता लगाएका छन्। ‘पीआरएक्स क्वान्टम’ जर्नलमा प्रकाशित यस अनुसन्धानले क्वान्टम प्रणालीहरूले आफ्नो विगत एकैपटक बिर्सनु र अत्यन्त गोप्य रूपमा सम्झन सक्ने क्षमता राख्ने देखाएको छ। वैज्ञानिकहरूका अनुसार कुनै पनि क्वान्टम प्रणालीमा स्मरणशक्ति छ वा छैन भनेर हेर्ने तरिका महत्वपूर्ण छ। यसको मतलब, एउटा दृष्टिबाट हेर्दा स्मृति नभएको जस्तो लाग्ने प्रणालीलाई अर्को कोणबाट परीक्षण गर्दा ती स्मृतिहरू स्पष्ट देखिन सक्छन्।

यो खोजले क्वान्टम मेकानिक्सका दुई मुख्य ऐतिहासिक सिद्धान्तहरू, श्रोडिन्जर र हाइजेनबर्गका विधिहरूलाई नयाँ तरिकाले व्याख्या गरेको छ। श्रोडिन्जरको पद्धतिले समय अनुसार क्वान्टम अवस्थामा हुने परिवर्तनहरूलाई अनुगमन गर्छ भने, हाइजेनबर्गको पद्धतिले मापनयोग्य गुणहरूमा केन्द्रित हुन्छ। अनुसन्धान टोलीले देखाएको छ कि यी दुई दृष्टिकोणहरू पूरक भए पनि स्मरणशक्तिको व्याख्यामा फरक-फरक नतिजा दिन्छन्। केही स्मृति प्रभावहरू क्वान्टम अवस्थाको विश्लेषणबाट मात्र देखिन्छन् भने केही मापनयोग्य गुणहरूबाट मात्र स्पष्ट हुन्छन्। यसले देखाउँछ कि क्वान्टम प्रणालीहरूले आफ्ना पुराना सूचनाहरूलाई सबैको नजरबाट लुकाएर राख्न सक्ने क्षमता राख्दछन्।

यस वैज्ञानिक सफलताले भविष्यको क्वान्टम प्रविधिमा ठूलो प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ। प्राध्यापक जिर्की पिइलोले भने कि क्वान्टम यन्त्रमा बाहिरी वातावरणका कारण आउने अवरोध वा ‘नोइज’ नियन्त्रण गर्न र ती प्रभावलाई प्रविधिको लाभमा उपयोग गर्न यो नयाँ बुझाइ अत्यावश्यक हुनेछ। यसले क्वान्टम कम्प्युटिङ र सूचना प्रविधिमा नयाँ आयाम थप्नेछ र ब्रह्माण्डका सूक्ष्म कणहरूको कार्यप्रणाली बुझ्न थप सहयोग गर्नेछ। क्वान्टम स्मरणशक्तिको बहुआयामिक प्रकृतिले सान्दर्भिक र शक्तिशाली क्वान्टम उपकरणहरू विकास गर्ने बाटो खोल्नेछ।