५ वैशाख, लिस्बन । युरोपेली मुलुक पोर्चुगलको राजधानी लिस्बनमा रहेको नेपाली राजदूतावासले स्थापना भई सेवा प्रदान गरेको एक वर्ष पूरा गरेको छ । लिस्बनस्थित नेपाली राजदूतावासले आफ्नो कार्यहरू सार्वजनिक गर्दै यस अवधिमा कूटनीतिक गतिविधि र नेपाली नागरिकहरूको सेवा क्षेत्रमा उल्लेखनीय प्रगति गरेकाे जानकारी गराएको छ । राजदूत प्रकाशमणि पौडेलका अनुसार, गत एक वर्षमा ३५ हजारभन्दा बढी नेपाली नागरिकले प्रत्यक्ष सेवा प्राप्त गरेका छन् । उहाँले भन्नुभयो, राहदानी नयाँ जारी गर्ने, नवीकरण, प्रहरी चारित्रिक प्रमाणपत्र प्रमाणीकरण, शैक्षिक र पारिवारिक कागजातहरू प्रमाणीकरण, अधिकृत वारेसना तथा यात्रा अनुमतिपत्र जस्ता सेवाहरूमा ३५ हजार ७८९ जना नेपालीले लाभ लिएका छन् । राजदूत पौडेलले उल्लेख गर्नुभयो, “कन्सुल सेवाहरू एक वर्षमा अत्याधुनिक भएका छन्। हामीले पोर्चुगलको विभिन्न स्थानमा घुम्ती शिविरहरू सञ्चालन गर्दै बिदा र कार्यालय समय बाहेक पनि सेवा प्रदान गरिरहेका छौँ।”
नेपाल र पोर्चुगल बीच १ सेप्टेम्बर १९७६ मा कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना भएको थियो । नेपाल सरकारले ३१ मार्च २०२५ मा लिस्बनमा राजदूतावास स्थापना गर्यो र १६ अप्रिल २०२५ मा सेवा आरम्भ भयो । यद्यपि योऔपचारिक उद्घाटन २० फेब्रुअरी २०२५ मा मात्र भएको थियो । यसअघि, पोर्चुगलसम्बन्धी सबै मामिला फ्रान्सको पेरिसस्थित नेपाली राजदूतावासमार्फत् हेर्ने गरिन्थ्यो । काठमाडौँमा अवैतनिक पोर्चुगलको महावाणिज्यदूतावास भए पनि पोर्चुगल सरकारले भारतको नयाँ दिल्लीस्थित दूतावासबाट नेपालसम्बन्धी मामिला व्यवस्थापन गर्दै आएको थियो । तर दुई साताअघि पोर्चुगलले नेपालमा आफ्नै कूटनीतिक नियोग स्थापना गर्ने घोषणा गर्यो ।
सबैभन्दा धेरै प्रमाणपत्रहरूमध्ये प्रहरी चारित्रिक प्रमाणपत्र प्रमाणीकरण सेवा दूतावासबाट प्रदान गरिएको छ । नियोग उपप्रमुख तथा प्रवक्ता शत्रुध्वन पोखरेलका अनुसार, एक वर्षमा २३ हजार ७८९ जनाको प्रहरी रिपोर्ट प्रमाणीकरण गरिएको छ । ५ हजार ७९६ नेपालीले पासपोर्ट पाएका हुन्, जसमा पोर्चुगल, माल्टा र स्पेन लगायतका युरोपेली देशहरूका बसोबास गर्नेहरू पनि छन् । त्यस्तै, १०९ यात्राको अनुमतिपत्र जारी गरियो भने शैक्षिक तथा पारिवारिक कागजात प्रमाणीकरण सेवा ५ हजार ६५५ पुगेको छ । अधिकृत वारेसानामा ४१४ काम गरिएको छ, पोखरेलले थपे ।
आर्थिक मामिलाको हेरचाह गर्ने अनिल रानाका अनुसार, राजदूतावासले करिब ५२ करोड ३० लाख नेपाली रुपैयाँ (२९ लाख ९० हजार युरो) राजस्व सङ्कलन गरेको छ, जसमा सबैभन्दा बढी आय प्रहरी प्रमाणपत्र प्रमाणीकरणबाट आएको छ । त्यस्तै, गत एक वर्षमा विभिन्न कारणले पोर्चुगलमा ज्यान गुमाएका २६ नेपालीको शव नेपाल पठाउने सेवा दूतावासले فراهم गरेको छ । प्रथम सचिव रामबाबु नेपालका अनुसार मृत्यु भएका र आर्थिक समस्या भएका परिवारलाई काजकिरियाका लागि सहयोग गरिएको छ । साथै बेवारिसे अवस्थामा सडकमा रहेका सात जना नेपालीलाई उद्धार गरी परिवारको जिम्मा लगाएर नेपाल फिर्ता गराइएको छ ।
कूटनीतिक क्षेत्रमा उल्लेखनीय उपलब्धिको रूपमा पोर्चुगलमा नेपाली राजदूतावास स्थापना भएपछि नेपालको प्रवर्द्धन, आर्थिक कूटनीति, पोर्चुगिज सरकार र सम्बन्धित निकायसँग द्विपक्षीय सम्बन्ध विस्तार तीव्र गतिमा अघि बढेको छ । २० फेब्रुअरी २०२५ मा नेपालका परराष्ट्र सचिव अमृतबहादुर राईको पोर्चुगल भ्रमणमार्फत् आठ वर्षपछि दुई देशबीच औपचारिक भ्रमण पुनः सुरु भएको हो । सन् २०१८ मा तत्कालीन परराष्ट्रमन्त्री प्रदीप ज्ञवालीको भ्रमणपछि यो नेपालको तर्फबाट पहिलो औपचारिक भ्रमण हो । भ्रमणले आठ वर्षअघि स्थापना भएको ‘नेपाल–पोर्चुगल द्विपक्षीय परामर्श संयन्त्र’ को पहिलो बैठक पनि सफलतापूर्वक सम्पन्न गर्यो, जुन गठन भएदेखि कुनै बैठक भएको थिएन ।
राजदूत पौडेलले भने, “दूध महिनाअगाडि भएको बैठक र दूतावासको निरन्तर आग्रहका कारण पोर्चुगल सरकारले नेपालमै आफ्ना कूटनीतिक नियोग स्थापना गर्ने निर्णय गरेको हो । यो नेपाली तथा दुई देशबीचको सम्बन्धमा अत्यन्त महत्वपूर्ण उपलब्धि हो।” १ अप्रिल २०२५ मा पोर्चुगिज विदेश मन्त्रालयले नेपालमा आफ्नो नियोग स्थापना गर्ने घोषणा गर्यो र दुई साता नबित्दै सरकारी अधिकारीहरूको भ्रमण पक्का भयो । नियोग उपप्रमुख पोखरेलका अनुसार, पोर्चुगलका विदेश मामिला तथा सहयोग राज्यसचिव डा. आना इसाबेल जेभियर नेपाल भ्रमणमा आउनुहुनेछ, जुन भ्रमण २९ अप्रिल २०२५ मा तय भएको छ । यस भ्रमणपछि पोर्चुगलले नेपालमा राजदूतावास स्थापना थप तीव्र बनाउनेछ ।
पोर्चुगलका सरकारी तथ्याङ्कअनुसार, त्यहाँ हाल ५८ हजार नेपाली बसोबास गर्दैछन् भने अनौपचारिक रूपमा ७५ हजारभन्दा बढी नेपाली स्थायी तथा अस्थायी रूपमा बसोबास गर्दै आएको अनुमान छ । नेपाली दूतावासले कागजी प्रक्रियामा देखिएको जटिलता समेत कम गर्दै आएको छ जसअन्तर्गत भारतस्थित पोर्चुगिज दूतावाससम्म जानुपर्ने झन्झट कम भएको छ । नेपाली राजदूतावासले नेपाली सवारी चालक अनुमतिपत्रलाई मान्यता दिन पोर्चुगल सरकारलाई अनुरोध गरिसकेको छ र यत्रा तथा परिवहन प्रशासनले अध्ययन र गृहकार्य सुरु गरेको छ ।
नेपाल पत्रकार महासङ्घ युरोप शाखाका अध्यक्ष केजिन राईले पोर्चुगलमा दूतावास स्थापना भएयता भएको कूटनीतिक पहल र सेवाहरू नेपालको हितमा रहेको बताएका छन् । उहाँले भन्नुभयो, “राजदूतावासले स्थापना भएको एक वर्षमै कूटनीति र नागरिक सेवामा अतुलनीय योगदान पुर्याएको छ। कर्मचारीहरू दिनरात मेहनत गर्दै सरकार प्रतिनिधित्व र नागरिक समस्या समाधानमा सक्रिय छन्।”
