६ वैशाख, काठमाडौं । इन्धन ढुवानीका लागि अत्यन्त संवेदनशील जलमार्ग स्ट्रेट अफ होर्मुज पुनः तनावको केन्द्रबिन्दु बनेको छ। इरानले उक्त जलमार्ग पुनः बन्द गर्ने घोषणा गर्दै अमेरिकी नाकाबन्दी हटाएर मात्र कुनै जहाज आवतजावत गर्न दिने चेतावनी दिएको छ। इरानी इस्लामिक रिभोल्युशनरी गार्ड कोर्प्स (आईआरजीसी) नौसेनाले शनिबार जारी गरेको वक्तव्यमा स्ट्रेट अफ होर्मुजबाट गुज्रन खोज्ने कुनै पनि जहाजलाई ‘लक्षित बनाइने’ चेतावनी दिएको छ। फारसको खाडी र ओमान सागरबाट हर्मुजतर्फ जाने जहाजलाई शत्रुसँग सहकार्य गर्ने मानिने कुरा इरानले स्पष्ट पारेको छ।
पाकिस्तानको मध्यस्थतामा अमेरिका र इरानका प्रतिनिधिबीच भएको वार्तामा स्ट्रेट अफ होर्मुज खोल्ने सहमति पुग्ने खबर आएको थियो। तर त्यसपछि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानमाथिको नाकाबन्दी जारी रहने बताएका थिए। उनले इरानको युरेनियम अमेरिका लैजाने सहमति भएको दाबी समेत गरेका थिए। इरानले भने, युरेनियम अमेरिका लैजाने सहमति भएको झूठ हो भनेर ट्रम्पलाई जवाफ दिएको थियो र नाकाबन्दी हटाउन माग गरेको थियो। वार्तामा सहमति भाष्य भएर इरानले अस्थायी रूपमा जलमार्ग खोल्दै सबै व्यावसायिक जहाजका लागि सुरक्षित रहेको जानकारी दिएको २४ घण्टा नबित्दै फेरि तनाव चुलिएको छ।
सहमतिका खबर सार्वजनिक भएपछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्यसमेत घटेको थियो। इरानका संसद् सभामुख तथा वार्ताकार मोहम्मद बाकर गालिबाफले टेलिभिजन अन्तर्वार्तामा स्ट्रेट अफ होर्मुजलाई ‘इस्लामिक गणतन्त्रको नियन्त्रणमा रहेको’ दावी गरेका छन्। उनले अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दीलाई ‘अपरिपक्व र अज्ञानतापूर्ण निर्णय’ भन्दै आलोचना गरेका छन्। अर्को तर्फ, अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानले जलमार्ग बन्द गरेर ‘ब्ल्याकमेल’ गर्न नपाउने चेतावनी दिएका छन्। उनले निर्धारित समयभित्र सहमति नहुँदासम्म युद्धविराम अन्त्य गरिने र अमेरिकी नाकाबन्दी यथावत रहने स्पष्ट पारेका छन्। ट्रम्पले आगामी बुधबारसम्म ठूलो सम्झौता नभए इरानमा फेरि बमबारी गर्ने धम्की पनि दिएका छन्।
बेलायतको युनाइटेड किंगडम मेरिटाइम ट्रेड अपरेसन्स (यूकेएमटीओ) का अनुसार शनिबार इरानले भारतका दुई व्यावसायिक जहाजमाथि गोली चलाएको थियो। भारतको विदेश मन्त्रालयले पनि भारतीय झण्डावाहक दुई जहाज ‘आगो खेल्ने घटनामा’ परेको पुष्टि गरेको छ। उक्त क्षेत्रमा रहेका अन्य केही जहाजहरूले पनि आईआरजीसी नौसेनाबाट रेडियोमार्फत चेतावनी सन्देश प्राप्त गरेको जनाइएको छ, जसमा जलडमरूमध्यबाट कुनै पनि जहाजलाई प्रवेश नदिन भनिएको छ। विश्लेषकहरूले वर्तमान अवस्थालाई ‘दुई प्रतिस्पर्धी नाकाबन्दी’ भएको व्याख्या गरेका छन् – एकतर्फ अमेरिकाको इरानी बन्दरगाहमाथिको नाकाबन्दी, अर्को तर्फ इरानद्वारा स्ट्रेट अफ होर्मुज बन्द गर्ने निर्णय। अलजजिराका संवाददाताहरूका अनुसार इरानले स्ट्रेट अफ होर्मुजलाई दबाब र सन्देश दिने रणनीतिक माध्यमका रूपमा प्रयोग गरिरहेको देखिन्छ। वार्ता अनिश्चित हुँदै गएपछि इरानले आफ्नो प्रभाव देखाउन जलमार्ग बन्द गरेको विश्लेषण गरिएको छ। विश्वको महत्वपूर्ण तेल आपूर्ति मार्ग मानिने स्ट्रेट अफ होर्मुजमा तनाव बढेपछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा, विशेषगरी ऊर्जा आपूर्तिमा प्रत्यक्ष प्रभाव पर्ने चिन्ता व्यापक रहेको छ।
