नेपालको मध्यपहाडी क्षेत्रमा किसानहरूलाई बाँदरको आतंकले मकै, धान र फलफूल जस्ता बालीनालीमा ठूलो क्षति पुर्याएको छ र खेती छोड्नुपर्ने अवस्था आइपरेको छ। सरकारले रातो बाँदरलाई कृषि हानिकारक जनावर घोषणा गरी खेतबारीमा प्रवेश गरेमा लखेट्न पाउने व्यवस्था लागू गरेको छ, तर समातेर मार्ने अधिकार दिइएको छैन। बाँदर नियन्त्रणका लागि दीर्घकालीन समाधानअनुसार बाँदरको संख्या र प्रजनन अवस्थाबारे तथ्यांक संकलन गरी वैज्ञानिक बन्ध्याकरण आवश्यक छ। बाँदर र मानिसबीचको द्वन्द्व तीव्र बनेको छ। एकतर्फ खेतीमा बाँदर पसेको संख्या बढेसँगै, बाँदरलाई खोरमा थुन्ने र मार्ने क्रम पनि बढेको छ। यसले कसलाई चोट पुगेको छ र को अन्यायमा छ भन्ने स्पष्ट जवाफ छैन। दुवै पक्ष समस्याबाट ग्रसित छन्। किसानहरूलाई आफ्नो मेहनतले उब्जाएको बालीनाली बाँदरले खाएपछि उनीहरू रिसाएका छन् भने बाँदरहरू पनि खाना खोज्दै मानवीय बस्तीतर्फ पस्न बाध्य छन्। जंगलमा खाना नपाएर बस्ती पस्ने बाँदरको यस्तो बाध्यतालाई बुझ्न किसानहरूमा अहिले धैर्यता अभाव छ।
नेपालका विभिन्न क्षेत्रहरूमा बाँदर समातेर खोरमा थुन्ने प्रक्रिया तीव्र रूपमा देखिन्छ। तर, के यसरी किसानहरूले आफ्नो बालीनाली जोगाउन प्रयोग गर्ने विधि सही छ? यो प्रश्न मात्र होइन, कुनै प्राणीमाथि गरिने यस्तो व्यवहार कति न्यायपूर्ण र मानवीय छ भन्ने प्रश्न पनि छ। अब के गर्ने त? बाँदर व्यवस्थापनका लागि के वैज्ञानिक र मानवीय उपायहरू छन् जसले किसानको बालीनाली जोगाउन सकून्? यसै विषयमा हामीले त्रिभुवन विश्वविद्यालय, प्राणीशास्त्र केन्द्रीय विभागका प्राध्यापक एवं वन्यजन्तुविज्ञ डा. लक्ष्मण खनालसँग कुराकानी गरेका छौँ। बाँदरले किसानहरूको खेतीबालीमा ठूलो क्षति पुऱ्याएको भनि विभिन्न गुनासोहरू आइरहेका छन्। नेपालका कस्ता क्षेत्रहरू बढी प्रभावित छन्? रातो बाँदरले बालीनालीमा धेरै नोक्सानी पुऱ्याएको भन्दै ‘बाँदरको आतंक’ शब्द प्रचलित छ। यो समस्या विशेष गरी नेपालको मध्यपहाडी क्षेत्रका जिल्लाहरूमा अत्यधिक छ। पूर्वी क्षेत्रका इलाम, पाँचथर, भोजपुरदेखि पश्चिमी क्षेत्रका बैतडीसम्मका मध्यपहाडी जिल्लाहरू सबैभन्दा बढी प्रभावित क्षेत्रहरू हुन्।
सम्बन्धित खबर
