अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयको मर्टन कलेजले आफ्नो ७५०औँ स्थापना दिवस मनाएको छ र यो बेलायतको सबैभन्दा पुरानो पुस्तकालयमध्ये एक हो। सन् १२७६ मा क्यान्टरबरीका आर्चविशपले कलेजका सदस्यहरूलाई पुस्तक दान अनिवार्य गरेपछि यस पुस्तकालयको स्थापना भएको थियो। मर्टन कलेजमा एक पुरानो काठको सन्दुक छ, जसलाई मध्यकालीन युगमा खोल्न तीनवटा साँचो वाहकहरूलाई एकैसाथ बोलाउनुपर्थ्यो। तर, त्यहाँ सुनचाँदी वा गहना थिएनन्। सन्दुकभित्र चर्मपत्रमा लेखिएका बहुमूल्य पुस्तकहरू सुरक्षित राखिएका थिए। यो सन्दुक नै आजको प्रसिद्ध मर्टन कलेज पुस्तकालयको प्रारम्भ थियो।
यस पुस्तकालयले हालै आफ्नो ७५०औँ स्थापना दिवस मनाएको छ। एजटेक युगको उदयभन्दा पनि पुरानो मानिने यो पुस्तकालय बेलायतकै सबैभन्दा पुरानो र ऐतिहासिक पुस्तकालय मध्ये एक हो। सन् १२७६ मा क्यान्टरबरीका आर्चविशपले कलेजका सदस्यहरूलाई पुस्तक दान गर्न अनिवार्य गरेपछि यो पुस्तकालय सुरु भएको हो। यसको इतिहास यति पुरानो छ कि यसले मध्यकालीन ब्ल्याक डेथदेखि लिएर आधुनिक कोभिड–१९ सम्मका सबै उतारचढावसँग प्रत्यक्ष अनुभव गरेको छ। १४औँ शताब्दीका प्रख्यात गणितज्ञदेखि लिएर ‘लर्ड अफ द रिङ्ग्स’का लेखक जे.आर.आर. टोल्किनसम्मले यस पुस्तकालयका शान्त कोठाहरूमा अध्ययन गरेका छन्।
सुरुवाती दिनहरूमा पुस्तकालयको स्वरूप अहिलेको जस्तो आधुनिक थिएन। त्यहाँ न कुनै पुस्तकालय प्रमुख थिए, न त किताब राख्ने दराज नै। सबै पुस्तकहरू एउटै सन्दुकमा राखिन्थे। कुनै पुस्तक निकाल्न सम्पूर्ण समुदायलाई भेला हुनुपर्थ्यो। बिस्तारै पुस्तकालयले आधुनिक रूप लिन थाल्यो र विविध सुधारहरू गरियो। जस्तै, पुस्तकहरू चोरी हुन नदिन तिनलाई टेबुलमा चेनले बाँधेर सुरक्षित राखिन्थ्यो। १३७० को दशकमा पुस्तकालयका लागि विशेष कोठा निर्माण गरियो, जुन आज पनि विद्यार्थीहरूद्वारा प्रयोग गरिन्छ।
भिक्टोरियन युगदेखि नै यो पुस्तकालय बेलायतको सबैभन्दा पुरानो पुस्तकालयको रूपमा चिनिन थाल्यो। रडयार्ड किपलिङ र जोन बुचानजस्ता लेखकहरूले यस पुस्तकालयको उल्लेख गरेका छन्। मर्टन कलेजकी वर्तमान पुस्तकालय अध्यक्ष डा. जुलिया वालवर्थ यसलाई युरोपको सबैभन्दा पुरानो र निरन्तर सञ्चालित प्राज्ञिक पुस्तकालय भनेर चिनाउन उपयुक्त ठान्छिन्। आगामी समय ७५० वर्षको लामो यात्रापछि अब यो पुस्तकालय डिजिटल युगमा प्रवेश गर्दैछ।
