१६ वैशाख, मनाङ। मनाङमा औषधीय जडीबुटी यार्सागुम्बा सङ्कलनको प्रक्रिया सुरु भएको छ। बुधबारदेखि यार्सागुम्बा सङ्कलन थालिएको हो। संरक्षण क्षेत्र व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष एवं नासों–८ का वडाध्यक्ष याद घलेले जानकारी दिएका छन् कि यहाँका धेरै खर्कमा यार्सागुम्बा पाइए तापनि सङ्कलन भने नासों गाउँपालिका–८ ताचैस्थित नाम्ग्या लेकबाट सुरु गरिएको छ। ‘यार्सा पाइने नजिकको खर्कबाट सङ्कलन सुरु भएको छ। पहिलेभन्दा उत्पादनमा ह्रास आएको सङ्कलकहरूले बताएका छन्,’ उनले भने, ‘यो समस्याको रूपमा विकास भइरहेको देखिन्छ।’
संरक्षण क्षेत्र व्यवस्थापन नियमावली २०५३ र संरक्षण व्यवस्थापन निर्देशिका २०५६ अनुसार हिमाली क्षेत्रमा रहेका राष्ट्रिय निकुञ्ज, आरक्षण, संरक्षण क्षेत्र र मध्यवर्ती क्षेत्रमा यार्सागुम्बा व्यवस्थापन (सङ्कलन तथा ओसारपसार) निर्देशिका २०८० र अन्य सम्बन्धित कानुन अनुसरण गरी अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र आयोजना इलाका संरक्षण कार्यालयबाट यार्सागुम्बा तथा अन्य जडीबुटीको सङ्कलन अनुमति प्राप्त गरेपछि मात्र संरक्षण व्यवस्थापन समितिले सङ्कलकहरूलाई आफ्नो कार्यक्षेत्रभित्र सङ्कलन पुर्जी प्रदान गरेको छ।
जिल्लाका सबै स्थानीय तहभित्र रहेका संरक्षण क्षेत्रभित्रका वन क्षेत्रमा यार्सागुम्बा सङ्कलन अनुमति दिने र जिल्ला बाहिरका नेपाली नागरिकलाई यार्सागुम्बा सङ्कलन सम्बन्धित संरक्षण व्यवस्थापन समितिमा निर्भर रहने अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र आयोजना (एक्याप) इलाका संरक्षण कार्यालय मनाङका प्रमुख ढकबहादुर भुजेलले जानकारी दिएका छन्। कार्यालयले यार्सागुम्बा सङ्कलनका लागि स्वीकृति दिएपछि मात्रै सङ्कलन गर्न खर्क पस्न सकिन्छ। मनाङसँगै लमजुङ, गोरखा र धादिङका स्थानीय यार्सागुम्बा सङ्कलन गर्न मनाङका लेक पुग्छन्।
नार्पाभूमिका खर्कमा जिल्लाभित्रका नागरिकलाई मात्र यार्सागुम्बा सङ्कलन गर्न अनुमति दिइन्छ भने बाहिरी जिल्लाका नागरिकलाई अनुमति दिने प्रावधान छैन। ‘भौगोलिक रूपमा विकट हुँदा सुरक्षाको चुनौतीलाई मध्यनजर गरी नार्पाभूमिका खर्कमा यार्सागुम्बा सङ्कलन अनुमति दिइएको छैन,’ उनले भने, ‘अन्य स्थानीय तहका खर्कहरू जसमा खाङ्सार, हुलाकी ओडार र पिसाङलगायतका जिल्लाका सबै खर्कहरूमा यार्सागुम्बा सङ्कलन अनुमति दिइएको छ।’ स्थानीय मात्र सङ्कलक हुँदा खर्क सुरक्षा सहज हुने अपेक्षा गरिएको एक्यापले जनाएको छ। अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र आयोजना (एक्याप) इलाका कार्यालय मनाङको संयोजकत्वमा संरक्षण क्षेत्र व्यवस्थापन समितिले यार्सागुम्बा सङ्कलन अनुमति दिएपछि मात्र खर्क जान पाउने प्रावधान छ। यार्सागुम्बा सङ्कलनको लागि नाम्ग्या खर्कमा स्थानीयका साथै बाहिरी जिल्लाबाट आएका व्यक्तिलाई सङ्कलन अनुमति दिइने व्यवस्था गरिएको छ। सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी कृष्णप्रसाद पौडेलले जिल्लाभित्र यार्सागुम्बा सङ्कलनको मौसम सुरु भएसँगै सुरक्षा व्यवस्थामा कडाइ गरिएको बताए। –रासस
