भारतीय कांग्रेस कार्यसमितिले पार्टीका कार्यक्रमहरूमा ‘वन्दे मातरम्’का पहिलो दुई पद मात्र गाउने निर्णय गरेको छ। कांग्रेसले सन् १९३७ को प्रस्तावलाई आधार मानेर महात्मा गान्धी र रवीन्द्रनाथ टेगोरले पनि सार्वजनिक कार्यक्रममा पहिलो दुई पद मात्र गाउन समर्थन गरेको बताएको छ। सर्वोच्च अदालतले बिजो इमानुएलविरुद्धको मुद्दामा राष्ट्रगान गाउनुपर्ने होइन, सम्मानपूर्वक उभिनु पर्याप्त रहेको र चुपचाप बस्ने अधिकार संविधानले संरक्षण गर्ने ठहर गरेको थियो। ५ भदौ, काठमाडौं।
भारतीय कांग्रेस कार्यसमितिले पार्टीका कार्यक्रमहरूमा ‘वन्दे मातरम्’का पहिलो दुई पद मात्र गाउने निर्णय गरेको छ। यो निर्णय स्वतन्त्रता दिवसको कार्यक्रममा राष्ट्रगीत गाउने विषयमा आएको विवादको साथै पछि गोवामा भएको कार्यक्रममा राष्ट्रगीत गाउने विषयमा उठेका मतभेदका कारण भएको हो। यी विषयमा बिद्दिपक्षीय आक्रमण पनि भएको थियो। कांग्रेसले सन् १९३७ को कार्यसमितिमा पारित प्रस्तावलाई उद्धृत गर्दै स्वतन्त्रता आन्दोलनका प्रमुख नेताहरूले यसलाई समर्थन गरेको स्पष्ट पारेको छ। ती नेताहरूमा महात्मा गान्धी र रवीन्द्रनाथ टेगोर रहेका छन्।
वन्दे मातरमका बाँकी पदहरूमा हिन्दू देवी-देवताहरूको उल्लेख रहेको छ, जसमा दुर्गा, सरस्वती र लक्ष्मीका सन्दर्भहरू समावेश छन्। यो विवाद तब आएका बेला संसद्ले वन्दे मातरमलाई कानुनी सुरक्षा प्रदान गरेको छ। रवीन्द्रनाथ टेगोरले वन्दे मातरमलाई गुमनामबाट निकाली लोकप्रिय बनाएका थिए। उनले १८९६ को कांग्रेस अधिवेशनमा पहिलोपटक यो गीत सार्वजनिक रुपमा गाएका थिए। इतिहासविद् मृदुला मुखर्जीले भनिन्, ‘टेगोरले जवाहरलाल नेहरूलाई एउटा पत्र लेखेका थिए, जसमा उनले बंकिमचन्द्रको सम्पूर्ण वन्दे मातरम कवितालाई सन्दर्भसहित पढ्नुपर्ने र मुस्लिम भावनालाई ध्यानमा राख्नुपर्ने सल्लाह दिएका थिए।’
न्यायाधीश चन्द्रुले लेखेका छन्, ‘सीडब्लुसीले वन्दे मातरमसम्बन्धी प्रश्नहरूलाई गम्भीरतापूर्वक विचार गरेको छ। यो गीतको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि छ र स्वतन्त्रता संग्रामकालमा यसले गहिरो उत्साह र प्रबल भावना जगाएको छ, जसले राष्ट्रिय आन्दोलनमा यसलाई विशेष स्थान दिलाएको छ।’ न्यायाधीश चन्द्रुले थपे, ‘प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले अप्रत्यक्ष रूपमा सीडब्लुसीको उक्त प्रस्तावलाई निशाना बनाएका छन्, जसमा सरदार पटेल पनि सहभागी थिए। के प्रधानमन्त्रीले यसलाई महसुस गरेका छन्? यसरी उनले ती सबै राष्ट्रिय नेताहरूको निर्णयमाथि प्रश्न उठाएका छन्।’
