समाचार सारांश राहुल गान्धीले पुणेमा मनुस्मृतिमा महिलाबारे लेखिएको उद्धरणलाई शर्मनाक भनेका छन् र महिलाहरू कसैको अधीनमा हुन नहुने बताए। उनले महिलालाई ७० करोड अद्वितीय यात्रा, कल्पना र सपना भएको भारतको सबैभन्दा ठूलो शक्ति र सम्पत्ति ठानेका छन्। राहुलको अभिव्यक्तिपछि उत्तर प्रदेशका मुख्यमन्त्री योगी आदित्यनाथ र भाजपाका नेताहरूले उनलाई संविधान र भारतीय सभ्यताप्रति जवाफदेही हुनुपर्ने भन्दै आलोचना गरेका छन्। ९ भदौ, काठमाडौं । भारतको लोकसभाका विपक्षी दलका नेता राहुल गान्धी मनुस्मृति ग्रन्थ सम्बन्धमा दिएका अभिव्यक्तिका कारण विवादमा परेका छन्। पुणेका शनिबार सम्पन्न “छात्राहरूको गुञ्ज” कार्यक्रममा राहुल गान्धीले मनुस्मृतिका केही सन्दर्भहरू उजागर गरेका थिए। राहुलले मनुस्मृतिमा महिलाबारे लेखिएको उद्धरणलाई ‘शर्मनाक’ बताएका छन्। उनले भने, “महिलाहरू कसैको अधीनमा हुन सक्दैनन्।” गान्धीले थपे, “म यहाँ मनुस्मृतिको यस्तो उल्लेख गर्न चाहन्छु जसले बताउँछ कि बाल्यकालमा महिला बुबाको अधीनमा हुनुपर्छ, यौवनमा श्रीमान्को अधीनमा र श्रीमान्को मृत्युपछि छोराहरूको अधीनमा। यी शब्दहरू शर्मनाक छन् र कतै बोलिनु हुँदैनथ्यो।” उनी भन्छन्, “महिलाहरू भारतको सबैभन्दा ठूलो शक्ति हुन्। उनीहरूका ७० करोड अद्वितीय यात्रा, कल्पना र सपना छन्। महिलाहरू सम्पूर्ण राष्ट्रको ठूलो सम्पत्ति हुन् र आफैंलाई आत्मनिर्भर बनाउन र आफूमाथि विश्वास गर्न आवश्यक छ।” मनुस्मृतिको पाँचौं अध्यायको श्लोक १४८ मा पाइने उक्त उद्धरण विवादास्पद मानिन्छ। यो ग्रन्थ महिलाको स्वतन्त्रता र व्यक्तिगत अस्तित्वलाई खारेज गर्ने तथा दलित जातिलाई अधीनस्थ राख्ने मामिलामा आलोचित छ। हिन्दू धर्मशास्त्रअनुसार मनुस्मृतिका रचनाकार महर्षि मनु हुन् र यसको संकलन ईसा पूर्व दोस्रो शताब्दीदेखि ईस्वी दोस्रो शताब्दीसम्म भएको मानिन्छ। यसमा १२ अध्याय र लगभग २,६८४ श्लोकहरू छन्। पहिलो अध्याय सृष्टि सम्बन्धी छ। दोस्रो अध्याय धर्मका नियम, वर्णधर्म, ब्रह्मचर्य लगायत विषय समेट्छ। तेस्रो अध्यायमा विवाह र महिलाको सम्मान लगायत कुरा छन्। चौथो अध्याय गृहस्थ धर्म र नरकका प्रकारहरूमा केन्द्रित छ। पाँचौं अध्यायले खाने–पिने नियम, महिलाका कर्तव्य, शुद्धता र अशुद्धता उल्लेख गरेको छ। छैटौंमा वानप्रस्थ र सन्न्यास धर्म, सातौंमा राजाका कर्तव्य, आठौंमा अपराध, न्याय र राजनीति सम्बन्धी विषयहरू छन्। नबौं अध्यायमा पैतृक सम्पत्ति, दसौंमा वर्ण मिश्रण, एघारौंमा पापकर्म र बाह्रौंमा तीन गुण र वेदहरूको प्रशंसा गरिएको छ। मनुस्मृतिलाई लामो समयसम्म सामाजिक व्यवस्थाको आधार मानिँदै आएकोमा प्रगतिशील आन्दोलनहरूका कारण यसले आलोचना पाएको छ। उदाहरण स्वरूप, डा. बाबासाहेब आम्बेडकरले २५ जुलाई १९२७ मा महाराष्ट्रको कोलाबा जिल्लामा सार्वजनिक रूपमा मनुस्मृति जलाएका थिए। आम्बेडकरको दृष्टिमा मनुले वर्ण व्यवस्थाको संरचना गरेको भए पनि जाति व्यवस्थाको सिर्जना त होइन तर यसको बीउ रोपेको उनले उल्लेख गरेका छन्। उनले ‘फिलोसोफी अफ हिन्दुइज्म’ र आफ्नो अन्य पुस्तकहरूमा मनुस्मृतिको विरोध गरेका छन्। त्यसबेलाका दलित र महिलाहरू सामान्य जीवन यापनका हकदार थिएनन् र ब्राह्मणहरूको प्रभुत्वले जाति व्यवस्थाको जन्म भएको थियो। आम्बेडकरले वर्ण व्यवस्था बहु–तले भवनसरह रहेकाले माथि–तल जान कुनै भर्याङ नभएको बताउँछन्। मनुवाद समर्थकहरूको पनि संख्या कम छैन। इतिहासकार नरहर कुरुन्दकरले मनुस्मृतिलाई वेदहरूजस्तै सम्मान मिल्नुपर्ने धारणा राख्ने समूहको पक्षसमर्थन गरेका छन्। उनी भन्छन्, “स्मृतिहरू वेदमा आधारित हुन् र मनुस्मृतिलाई पनि वेदकै हिसाबले हेर्नुपर्छ।” उनले आफ्नो किताबमा मनुस्मृतिका समर्थकहरूले यसलाई वेदहरूको जस्तै सम्मान दिनुपर्ने भनेको उल्लेख गरेका छन्। केही अंशका कारण गलत धारणा नबनाउनुपर्छ भनि मनुवादि धारणा पनि उनले छनिçन। उनी भन्छन्, ‘कुनै अंश छोडेमा पनि यो ग्रन्थले समाज कल्याणमा योगदान गर्छ।’ राहुल गान्धीको अभिव्यक्तिपछि उत्तर प्रदेशका मुख्यमन्त्री योगी आदित्यनाथले सोमबार कडा आलोचना गरे। आदित्यनाथले गान्धीलाई देशको लोकतन्त्र र संविधानप्रति जवाफदेही बन्नुपर्ने बताएका छन्। उनी भन्छन्, “राहुल गान्धीले महाराष्ट्रमा बताए जसरी महिलाले मनुस्मृतिको बन्धन तोडेर बाहिर आउनुपर्छ भन्नु गलत हो। प्रतिपक्षी नेता हुँदाहुँदै पनि उनी लोकतन्त्रका विरुद्ध छन्।” आदित्यनाथले राहुललाई संविधानको शपथ लिएर भारतको परम्परा र विरासतबारे अपमान गर्न नहुने आरोप लगाए। उनले सवाल राखे, “त्यस्तो को छ जसको जीवनमा महिलाको सहारा छैन– आमा, बहिनी, पत्नी वा छोरी? बिनाबाबु छोरी हुन्छ? बिना भाइ बहिनी? बिना श्रीमान पत्नी? बिना छोरा आमा?” मुख्य रूपमा भाजपा सांसद र समर्थकहरूले राहुल गान्धीलाई आलोचना गर्दै आएका छन्। भाजपा सांसद निशिकान्त दुबेले उनलाई “पहिले पढ्न, बुझ्न र त्यसपछि बोले” भनेका छन्। भाजपा नेता अमित मालवीयले चयन गरिएका अंश मात्र उल्लेख गर्नु र दुष्प्रचार हुनु भन्दै मनुस्मृतिमा महिलाप्रति आदरको उल्लेख भएको बताउँदै राहुललाई भनाइप्रति कडाइ गरेका छन्। मालवीयले भनेका छन्, “राहुल गान्धीले हिन्दू धर्मग्रन्थहरुलाई राजनीतिक दृष्टिले हेर्नु हुँदैन, कम्तीमा इमानदारीपूर्वक पढ्नुपर्छ। भारतीय सभ्यता अंग्रेजी चस्माले पढेर बुझ्ने कुरा होइन। (एजेन्सीहरूबाट)
