बुधबार रसुवाको भोटेकोशीमा आएको भीषण बाढीपछिको उद्धारमा घाइतेहरूको उपचार र व्यवस्थापनमा ठूलो समस्या नदेखिए पनि छरिएका शवका कारण थप चुनौती उत्पन्न भएको छ, आकस्मिक सेवाका अधिकारीहरूले बताएका छन्। मानव मात्र नभई ठूलो संख्यामा पशुपन्छी पनि बाढीले पुरिएको हुन सक्ने भएकाले त्यसबाट महामारी फैलिन सक्ने जोखिमप्रति अधिकारीहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। बाढीको तेस्रो दिनसम्म पुग्दा प्रभावित बस्तीहरूमा दुर्गन्ध फैलिन थालिसकेको छ। “त्यसबाट अर्को समस्या वा ‘प्रकोप’ पनि उत्पन्न हुन सक्ने डर छ,” गृह मन्त्रालयअन्तर्गतको राष्ट्रिय आपत्कालीन कार्यसञ्चालन केन्द्र (एनईओसी) का प्रमुख फणीन्द्रप्रसाद पौडेलले भने, “शवहरू बस्तीमा, खोलाको किनारमा र खानेपानीका स्रोतमा पनि पुगेका छन्।”
‘एनईओसी’ विपद् व्यवस्थापनमा गृह मन्त्रालयअन्तर्गतको मुख्य एजेन्सी हो। स्वास्थ्य मन्त्रालयका सहप्रवक्ता डा. समीरकुमार अधिकारीले स्थानीय स्वयंसेवकहरूको सहयोग आवश्यक पर्ने बताएका छन्। “सुरक्षाकर्मीहरू दिनरात खटिएका छन्। संक्रमित रोग देखिन नदिन बस्ती वरिपरि शव भेटिए सुरक्षाकर्मीलाई खबर गर्न सकिन्छ र पशुचौपाय भेटिए स्थानीय तहमै व्यवस्थापन गर्न सकिन्छ।” “कुहिएको पदार्थले पानी प्रदूषित गर्न सक्छ। त्यो पानी पशुपन्छीले खान सक्छ, जसले घरको खानेपानी पनि दूषित हुन सक्छ। चराचुरुङ्गीले कुहिएको चिज मानिसको घरसम्म पुर्याउन सक्छ, जसले रोग फैलाउन सक्छ,” डा. अधिकारीले भने।
अधिकारीहरूका अनुसार अहिलेसम्म बाढीमा परेर मृत्यु हुनेको संख्या ५०० नाघिसकेको छ। रसुवा देखि नवलपरासम्म मात्र नभई कतिपय शवहरू भारतसम्म पनि पुगेका छन्। तीमध्ये केही शव सग्ला छन् भने धेरै अंगभंग अवस्थामा छन्। ‘एनईओसी’ प्रमुख पौडेलका अनुसार शवहरूको पहिचान गरी परिवारलाई बुझाउने काम चुनौतीपूर्ण छ र व्यवस्थापनका विषयमा छलफल भइरहेको छ। काठमाण्डौका अस्पतालहरूले सबै शवलाई व्यवस्थापन गर्न नसक्ने भएकाले विभिन्न स्थानमा भण्डारणको व्यवस्था गरिएको छ, स्वास्थ्य मन्त्रालयका सहप्रवक्ता अधिकारीले बताए।
उद्धार भएका घाइतेहरूको उपचार शुक्रबार अपराह्नसम्म व्यवस्थित अवस्थामा रहेको छ। तर प्रभावित क्षेत्रका अस्पतालका प्रमुखहरूले जनशक्ति र स्रोत साधनमा दबाब रहेको बताए र ‘एनईओसी’सँग सहयोग माग गरिएको छ। नेपाली सेनाले बिहीबारदेखि शुक्रवार अपराह्नसम्म १६०० भन्दा बढीको हवाई उद्धार गरेको जनाएको छ। नेपाली सेनाका प्रवक्ता राजाराम बस्नेतले बीबीसीसँग भने, “खोज, उद्धार र उपचारका लागि विभिन्न क्लस्टर बनाएका छौँ। एनईओसीले अस्पतालहरूमा निश्चित शय्या तयार गर्न भनेको छ।”
काठमाण्डूका अस्पतालहरू सहज देखिए पनि बाढी प्रभावित रसुवा र नुवाकोट लगायतका जिल्लाका अस्पतालहरू दबाबमा छन्। नुवाकोटको त्रिशूली अस्पतालमा घाइतेहरूको आवागमन निरन्तर छ। अस्पताल निर्देशक डा. राजेन्द्र लामाका अनुसार त्यहाँ हाल १८ जना उपचाररत छन्, दुई जना आइसीयूमा छन्। “दुई दिनदेखि राम्ररी सुत्न सकेका छैनौं। सबै कर्मचारी थकित छन्। थप जनशक्ति आवश्यक भएको भनी ‘एनईओसी’लाई सूचना गरिसकेका छौं,” डा. लामाले भने।
