६ असोज, काठमाडौं । चीनमा पूँजीवादको विस्तारसँगै ओझेलमा परेको मार्क्सवादी अर्थशास्त्रलाई आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) क्रान्तिले पुनः सक्रिय बनाएको छ। ग्रिसका पूर्व अर्थमन्त्री तथा फुदान विश्वविद्यालयका वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ता यानिस भारोउफाकिसका अनुसार, केही वर्षअघिसम्म चीनका शीर्ष विश्वविद्यालयहरूमा मार्क्सवादलाई केवल औपचारिकतामा सीमित राखिएको थियो। तर अहिले एआई र रोबोटिक्सको तीव्र विकासले चिनियाँ मार्क्सवादी अर्थशास्त्रीहरूलाई नयाँ ऊर्जा र वैचारिक बल प्रदान गरेको छ।
चिनियाँ मार्क्सवादीहरू लामो समयदेखि देश पूँजीवादी दिशामा जाँदा उत्तर एटलान्टिक अर्थतन्त्रहरू जस्तै ‘रेन्ट ट्र्याप’ (लगानी उत्पादक क्षेत्रबाट हटेर घरजग्गा वा सम्पत्तिको मूल्य वृद्धिमा सीमित हुने अवस्था) मा फस्ने चिन्तामा थिए। उत्पादनमूलक क्षेत्रमा प्रतिस्पर्धा बढेर नाफाको दर घट्न थालेपछि लगानीकर्ताहरू कम जोखिममा बढी प्रतिफल पाइने घरजग्गा तथा वित्तीय क्षेत्रतर्फ आकर्षित हुन्छन्। यसले गर्दा उद्योगहरू सुक्दै जान्छन् र देशको औद्योगिक जग कमजोर बन्दै जान्छ। चीनको घरजग्गा क्षेत्रको विशाल कम्पनी एभरग्रान्डको पतनलाई धेरैले यस्तै ‘रेन्ट ट्र्याप’ को सङ्केतका रूपमा हेरिएको थियो। यद्यपि, चिनियाँ राज्य संयन्त्रले हरित ऊर्जा, विद्युतीय सवारी साधन, सेमिकन्डक्टर र एआई जस्ता क्षेत्रमा रणनीतिक लगानीमार्फत यस प्रकारको सङ्कट टार्दै आएको दाबी सरकारी विद्वानहरूले गर्दै आएका छन्।
तर, मार्क्सवादी अर्थशास्त्रीहरूको भने अझै छुट्टै चिन्ता थियो। सन् २०२५ को सुरुवातमा केही अर्थशास्त्रीहरूले चीनको विशाल व्यापार बचत (ट्रेड सर्प्लस) लाई चिनियाँ र पश्चिमी दुवै वर्गका श्रमिकहरूविरुद्धको वर्ग सङ्घर्षको परिणामका रूपमा विश्लेषण गरेका थिए। चीनसँग सञ्चित लगभग १७० खर्ब चिनियाँ युआन (लगभग २५ खर्ब अमेरिकी डलर) बचत यदि सम्पत्ति खरिदमा मात्र प्रयोग भयो भने चीन ‘रेन्ट ट्र्याप’बाट बाहिर निस्कन सक्दैन। अर्कोतर्फ, सो रकम विकासोन्मुख देशहरूमा लगानी गर्दा चीन पनि पश्चिमी देशहरू जस्तै अन्य देशबाट नाफा निचोर्ने ‘रेन्टियर’ राष्ट्र बन्ने खतरा रहन्छ।
