लेखक: space4knews

समाचार सारांश समीक्षा गरिएको समसामयिक सामग्री। कानुनअनुसार सातै प्रदेशले सोमबार आगामी आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को बजेट सार्वजनिक गर्दैछन्। नेपालको कुल गार्हस्थ उत्पादनमा सबैभन्दा बढी ३६.७ प्रतिशत हिस्सा बागमती प्रदेशको रहेको सर्वेक्षणले देखाएको छ। चालु आर्थिक वर्षमा सबैजसो प्रदेशको बजेट खर्च कमजोर रहेको छ भने मधेस प्रदेशले फागुनसम्म ११.६३ प्रतिशत मात्र खर्च गरेको छ। ३१ जेठ, काठमाडौं। कानुनअनुसार सातै प्रदेशले सोमबार आगामी आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को बजेट सार्वजनिक गर्दैछन्। प्रदेशहरूले केन्द्र सरकार जस्तै सुशासन, कृषि, शिक्षा, स्वास्थ्य र पूर्वाधार जस्ता विषय प्राथमिकताका साथ नयाँ बजेट तयार पारेका छन्। संघीय सरकारले १५ जेठमा बजेट सार्वजनिक गरेपछि त्यसलाई आधार मानेर प्रदेश सरकारले आफ्नो बजेट तयार गर्छन्। तर, अधिकांश प्रदेशको चालु आवको बजेट कार्यान्वयन अवस्था सन्तोषजनक छैन। प्रदेश सरकारहरू बजेट खर्च गर्ने मामलामा केन्द्र सरकारसँग तुलना गर्दा कमजोर देखिन्छन्।

बजेट पूर्वसन्ध्यामा बागमती प्रदेश सरकारले आर्थिक सर्वेक्षण २०८२/८३ सार्वजनिक गरेको छ। आर्थिक मामिला तथा योजना मन्त्रालयका अनुसार फागुन २०८२ सम्मका तथ्यांकमा आधारित उक्त सर्वेक्षण तयार पारिएको हो। बागमती प्रदेश नेपालको कुल गार्हस्थ उत्पादन (जीडीपी) मा सबैभन्दा बढी हिस्सा ओगट्ने प्रदेश हो। चालु आव नेपालको अर्थतन्त्रको आकार ६६ खर्ब रहने अनुमान गरिएकामा सबैभन्दा बढी ३६.७ प्रतिशत अर्थात् २४ खर्ब २३ अर्ब बागमती प्रदेशको रहने छ। बागमती प्रदेशको आर्थिक वृद्धिदर भने राष्ट्रिय औसतभन्दा उच्च रहनेछ। प्रदेश सरकारले चालु आवमा ६७ अर्ब ४७ करोड रुपैयाँ बराबरको बजेट कार्यान्वयन गरिरहेको छ। तर, फागुन मसान्तसम्म खर्च २२.३० प्रतिशत अर्थात् १५ अर्ब ५ करोड मात्र भएको छ। यो अघिल्लो आव २०८१/८२ को तुलनामा ११.९३ प्रतिशत कम हो।

मधेस प्रदेशले ८ महिनामा मात्र ११.६३ प्रतिशत बजेट खर्च गर्यो। बजेटकै पूर्वसन्ध्यामा मधेस प्रदेशले पनि आर्थिक सर्वेक्षण सार्वजनिक गरेको छ। यस प्रदेशले नेपालको जीडीपीमा १३.१ प्रतिशत हिस्सा ओगटेको छ। अर्थतन्त्रको आकार ८ खर्ब ६३ अर्ब रुपैयाँ बराबर छ। चालु आवमा मधेस प्रदेश सरकारले पछिल्लो ८ वर्षयताकै सबैभन्दा ठूलो बजेट कार्यान्वयन गरिरहेको भए पनि ४६ अर्ब ९८ करोडको बजेटमा फागुनसम्म मात्रै ५ अर्ब ४६ करोड खर्च भएको छ, जुन लक्ष्यको ११.६३ प्रतिशत हो।

कोशी प्रदेश सरकारले पनि बजेट पूर्वसन्ध्यामा आर्थिक सर्वेक्षण सार्वजनिक गरेको छ। सर्वेक्षण अनुसार कोशी प्रदेशले नेपालको जीडीपीमा १५.८ प्रतिशत अर्थात् १० खर्ब ४३ अर्ब योगदान गरेको छ। चालु आवमा कोशी प्रदेशले ३५ अर्ब ८८ करोड रुपैयाँ बराबरको बजेट कार्यान्वयन गरिरहेको छ। वैशाखसम्म कुल प्रादेशिक खर्च १३ अर्ब ७ करोड ११ लाख अर्थात् विनियोजनको ३६.२९ प्रतिशत मात्र भएको तथ्यांक छ। कर्णाली प्रदेशले चालु आवमा ३२ अर्ब ९९ करोड रुपैयाँ बराबरको बजेट कार्यान्वयन गरिरहेको छ। चैतसम्मको तथ्यांक अनुसार ८ अर्ब ३ करोड मात्र खर्च भएको छ, जुन लक्ष्यको २४.३५ प्रतिशत हो।

सुदूरपश्चिम प्रदेशले चालु आवमा ३६ अर्ब ३९ करोड रुपैयाँ बराबरको बजेट कार्यान्वयन गरिरहेको छ। वैशाख मसान्तसम्म ९ अर्ब ३३ करोड मात्र खर्च भएको छ, जुन लक्ष्यको २७.९१ प्रतिशत हो।

गुल्मीको मुसिकोट नगरपालिका–३ स्थित छल्दी खोलामा पौडी खेल्ने क्रममा ११ वर्षीय बालक लुकबहादुर गन्धर्वको निधन भएको छ। घटनास्थलमा प्रहरी टोली खटिएर सुरक्षित गरेको छ भने घटनाबारे थप अनुसन्धान भइरहेको प्रहरीले जनाएको छ। ३१ जेठ, गुल्मी।

गुल्मीको मुसिकोट नगरपालिका–३ टेगा स्थित खोलामा ११ वर्षीय बालकको खोलामा डुबेर निधन भएको छ। मुसिकोट नगरपालिका–३ टेगा निवासी विक्रम गन्धर्वका छोरा लुकबहादुर गन्धर्वको लसाहस्थित छल्दी खोलामा पौडी खेल्ने क्रममा डुबेर मृत्यु भएको प्रहरीले जनाएको छ। घटनाबारे जानकारी प्राप्त हुनासाथ अस्थायी प्रहरी पोष्ट ठुलापोखराबाट प्रहरी सहायक हवल्दार धनबहादुर चौधरीको नेतृत्वमा टोली खटिएर घटनास्थल सुरक्षित गरेको थियो। घटनाबारे थप अनुसन्धान भइरहेको प्रहरीले जानकारी दिएको छ।

फेसबुक र इन्स्टाग्रामको मातृ कम्पनी मेटाले चिनियाँ एआई स्टार्टअप कम्पनी मानुससँगको डेटा आदानप्रदान पूर्ण रूपमा बन्द गरेको छ। चीन सरकारले राष्ट्रिय सुरक्षाको कारण देखाउँदै २ अर्ब डलरको खरिद सम्झौता रद्द गर्न आदेश दिएपछि मेटाले यो कदम चालेको हो। मेटाका अनुसार, कम्पनीले मानुसका कर्मचारीहरूलाई आफ्नो आन्तरिक प्रणालीबाट अलग पनि गरिसकेको छ। यससँगै मेटाका कर्मचारीहरूलाई पनि मानुसका एआई प्रविधिहरू आन्तरिक काममा प्रयोग गर्न रोक लगाइँएको छ।

मेटाले आफ्ना कर्मचारीहरूलाई हालसम्म मानुसमा भइरहेका प्रोजेक्टहरूलाई आफ्नै प्रणालीमा सार्न निर्देशन दिँदै यो साझेदारीलाई आधिकारिक रूपमा बन्द गर्ने प्रक्रिया अघि बढाएको छ। सन् २०२५ को डिसेम्बरमा मेटाले २ अर्ब डलरमा मानुस कम्पनीलाई किन्ने घोषणा गरेसँगै यो विवाद निस्किएको थियो। एआई प्रविधिमा काम गर्ने मानुस कम्पनी सुरुमा चीनमा स्थापना भएता पनि सन् २०२५ को मध्यतिर यसले आफ्नो मुख्य कार्यालय सिङ्गापुर सारिसकेको थियो।

तर, कम्पनी विदेश सरे पनि यसको प्रविधि र जग चिनियाँ भएकाले यसमा चीन सरकारको निगरानी कायम थियो। त्यसपछि चीन सरकारले आफ्नै देशको संवेदनशील प्रविधि विदेशिएको र प्रविधि निर्यात सम्बन्धी नियम उल्लंघन भएको भन्दै करिब दुई महिना अघि नै यो सम्झौता रद्द गर्न आदेश दिएको थियो। चीनको सोही दबाबका कारण अहिले मेटाले यस्तो निर्णय गरेको हो। मेटाले सम्बन्ध तोड्न थालेपछि मानुसका चिनियाँ संस्थापकहरू अहिले आफ्नो स्टार्टअपलाई मेटाको नियन्त्रणबाट फिर्ता लिने तयारीमा छन्। उनीहरूले अन्य बाहिरी लगानीकर्ताहरूबाट करिब १ अर्ब डलर रकम जुटाएर मेटाबाट कम्पनी फर्काउने योजना बनाएका छन्। आवश्यक रकम जुटेपछि उनीहरूले कम्पनीलाई चिनियाँ संयुक्त लगानी (जोइन्ट भेन्चर) को ढाँचामा लैजाने र भविष्यमा हङकङको सेयर बजारमा सूचीकृत गराउने रणनीति तयार गरिरहेका छन्।

समाचार सारांश विश्वकपको समयमा नेपालमा अर्जेन्टिना र पोर्चुगलसहित अन्य राष्ट्रका फुटबल जर्सीहरूको माग र बिक्री उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। बजारमा सबैभन्दा लोकप्रिय लियोनल मेस्सीको १० नम्बर जर्सी रहेको छ, जुन प्रशंसकहरूले फेसनको रूपमा पनि प्रयोग गरिरहेका छन्। विश्वकप फुटबल केवल खेलकुद प्रतियोगिता मात्र होइन, यो फेसन र स्टाइलको ठूलो उत्सव पनि हो। यसले विश्वव्यापी फेसन बजारमा ठूलो हलचल ल्याउँछ। नेपालका बजारहरू पनि विश्वकप रंगीन बनाएका छन्, जहाँ थुप्रै प्रकारका फुटबल जर्सीहरू देख्न सकिन्छ। तिनीहरूका बीच विशेष रोचकता जर्सी नम्बर १० प्रति छ। यस जर्सीको पहिचानको लागि धेरै प्रश्न गर्न आवश्यक छैन, फुटबल विशेषज्ञ नभए पनि सजिलै भन्न सकिन्छ, ‘लियोनल मेस्सीको।’ हाल बजारमा सबैभन्दा बढी माग रहेको जर्सी यही हो। व्यापारीहरू भन्छन्, ‘जो आए पनि यही जर्सी खोज्छन्, बच्चा होस् या बुढापाका। तर केही युवा तन्नेरीहरूको रोजाइ थोरै फरक हुन सक्छ।’ नेपालका विभिन्न बजार र अनलाइन प्लेटफर्महरूमा अर्जेन्टिना र पोर्चुगलका जर्सीहरूको माग बढेको व्यापारीहरूले बताएका छन्। सामान्य क्वालिटीका जर्सीहरू लगभग ८५० रुपैयाँदेखि उपलब्ध छन् भने राम्रो कपडा र प्रिन्ट भएका जर्सीहरू १००० देखि २००० रुपैयाँ वा सोभन्दा बढी मूल्यमा पाइन्छ। विश्वकप वा प्रमुख प्रतियोगिताको समय नजिकिँदा जर्सीको बिक्री उल्लेख्य रूपमा बढ्ने गरेको व्यापारीहरूको अनुभव छ। १० नम्बर किन विशेष ? फुटबलमा ‘१० नम्बर’ विशेष मानिन्छ। परम्परागत रूपमा यो नम्बर टोलीका सबैभन्दा रचनात्मक, प्रतिभाशाली र खेलमा गति नियन्त्रण गर्ने खेलाडीलाई दिइन्छ। इतिहासमा धेरै महान खेलाडीहरूले यो नम्बर लगाएका छन्। लियोनल मेस्सीले अर्जेन्टिनाका लागि १० नम्बर जर्सी लगाउँदै आएका छन्। बार्सिलोनामा हुँदा होस् वा इन्टर मायामीमा हुँदा होस्, उनको जर्सी नम्बर १० नै छ। त्यसैले यो नम्बर विश्वभर मेस्सीसँग सम्बन्धित छ। तर यसको इतिहास मेस्सीभन्दा निकै पुरानो छ। सन १९५८ मा ब्राजिलले विश्वकप जित्दा विश्वविख्यात खेलाडी पेलेले १० नम्बर जर्सी लगाएर खेलेका थिए। यहीँबाट उक्त नम्बरमा चर्चा सुरु भएको हो। डिएगो म्याराडोनाले पनि अर्जेन्टिनाका लागि १० नम्बर जर्सी लगाएका थिए। सन् १९८६ को विश्वकप जित्दा माराडोनाको १० नम्बर जर्सी फुटबल इतिहासकै सबैभन्दा चर्चित जर्सीहरूमध्ये एक बनेको थियो। फ्रान्सका स्टार खेलाडी जिनेदिन जिदानको पनि जर्सी नम्बर १० थियो जसले सन् १९९८ मा फ्रान्सलाई पहिलो पटक विश्वकप जिताउन महत्वपूर्ण भूमिका खेले। ब्राजिलका चर्चित खेलाडी रोनाल्डिन्होले पनि जर्सी नम्बर १० लगाउँथे र उनी २००२ को विश्वकप विजेता थिए। त्यसपछि मेस्सीले पनि यो नम्बरलाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याए। मेस्सीले अर्जेन्टिनालाई प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय उपाधिहरू दिलाउँदै १० नम्बरलाई केवल अंक नभई सफलताको प्रतीक बनाएका छन्। यसैले धेरै समर्थकका लागि १० नम्बर भनेको मेसी, अर्जेन्टिना र फुटबलको जादूको प्रतीक हो। फुटबल नबुझ्नेले पनि मेस्सीको जर्सी किन खोज्छन् ? विश्वकपको समयमा जर्सी केवल खेल सामग्री मात्र होइन, फेसनको पनि हिस्सा हुन्छ। धेरै युवायुवतीले मनपर्ने टोली वा खेलाडीलाई समर्थन देखाउन जर्सी लगाउँछन्। कतिपयका लागि यो सामाजिक सञ्जालमा फोटो खिच्न, साथीहरूसँग खेल हेर्न वा विश्वकपको माहोलमा सहभागी हुने माध्यम हो। आजको पुस्तामा मेस्सीको लोकप्रियता खेलकुद सीमाभन्दा बाहिर पुगेको छ। उनका नाम, शैली, सफलता र विनम्र व्यक्तित्वका कारण धेरै मानिसले फुटबलप्रति गहिरो रुचि नभए पनि उनको जर्सी लगाउन रुचाउँछन्। यसरी भनेको “फुटबल बुझ्छु कि बुझ्दिनँ, मेस्सीको १० नम्बर जर्सी चाहिन्छ” भाईसकेको छ। उनका जर्सी मात्र होइन, उनका हेयरस्टाइल, दाह्रीको शैली र ट्याटु डिजाइनसमेत मानिसहरूले पछ्याउने गरेका छन्। अन्य जर्सीको पनि आकर्षण विश्वकप वा ठूलो फुटबल प्रतियोगिताको समयमा मेस्सीको १० नम्बर जर्सी सबैभन्दा बढी चर्चामा रहे पनि अन्य खेलाडी र टोलीका जर्सीप्रति पनि समर्थकहरूको आकर्षण कम छैन। विशेषगरी क्रिस्टियानो रोनाल्डोको पोर्चुगल टोलीको ७ नम्बर जर्सी विश्वकै सबैभन्दा लोकप्रियमध्ये एक मानिन्छ। उनका समर्थकहरूका लागि ‘सीआर–७’ केवल नम्बर होइन छुट्टै पहिचान हो। त्यस्तै, केलियन एमबाप्पेको फ्रान्स टोली, नेयमारको ब्राजिल टोली, जुड बेलिङ्घमको नाममा बिक्री हुने इङ्ग्ल्यान्ड टोलीका जर्सी र लामिन यमल जस्ता नयाँ पुस्ताका चर्चित खेलाडीका जर्सीहरू पनि युवामा निकै लोकप्रिय छन्। कतिपयले मनपर्ने खेलाडीलाई समर्थन गर्न जर्सी किन्छन् भने कतिपयले रंग र बनोटका कारण पनि रोज्ने गर्छन्। यसरी फुटबल जर्सी खेल हेर्न मात्र नभई युवापुस्ताको पहिरन, स्टाइल र पहिचानको एउटा अभिन्न हिस्सा बनेको छ। खेलभन्दा ठूलो बन्यो विश्वकपको प्रभाव विश्वकपले खेलकुद मात्र होइन व्यापार, फेसन, मनोरञ्जन र सामाजिक गतिविधिमा समेत व्यापक प्रभाव पार्छ। जर्सी बिक्री बढ्छ, खेल हेर्ने जमघट बढ्छ, सामाजिक सञ्जाल फुटबलमय बन्छ र खेलाडीहरू विश्वव्यापी फेसन आइकनका रूपमा स्थापित हुन्छन्। यसकारण विश्वकप शुरु हुँदैआसाथ बजारमा अर्जेन्टिना, ब्राजिल, पोर्चुगल, फ्रान्स लगायतका टोलीका जर्सीहरूको माग बढ्छ। पछिल्ला वर्षहरूमा सबैभन्दा बढी चर्चा हुने नाम भने मेस्सी र उनको १० नम्बर जर्सी नै बनेको छ।