लेखक: space4knews

काठमाडौं । मेटाका सीईओ मार्क जुकरबर्गले आफ्नो कम्पनीलाई एआईमा रूपान्तरण गर्ने क्रममा केही गल्तीहरू भएको स्वीकार गरेका छन्। रोयटर्सले पत्ता लगाएको एक आन्तरिक मेमोमा जुकरबर्गले आफ्ना कर्मचारीहरूलाई सम्बोधन गर्दै यी कुराहरू उल्लेख गरेका हुन्। जुकरबर्गले मेटाको आन्तरिक कार्यप्रणालीलाई एआई प्रविधिमै अनुकूल बनाउन अर्बौं डलर लगानी गरिरहेका छन्। एआई प्रविधिमा आएको तीव्र विकास र त्यसका चुनौतीहरूको चर्चा गर्दै उनले मेमोमा लेखेका छन्, ‘यी परिवर्तनहरूको जटिलताका कारण हामीबाट केही गल्तीहरू भएका छन् र भविष्यमा पनि थप गल्तीहरू हुने सम्भावना छ।’

जुकरबर्गले आगामी दिनमा आउने साङ्गठनिक परिवर्तनहरूमा कर्मचारीहरूलाई सकेसम्म स्थिरता प्रदान गर्न कम्पनीले ध्यान दिने बताए। तर विश्व बदलिरहेको भएकाले आफूले पूर्णतया पूरा गर्न नसकिने वाचा नगर्ने उनले स्पष्ट पारे। यसअघि, फेसबुकको मातृ कम्पनी मेटाले गत मे महिनामा ठूलो साङ्गठनिक पुनर्संरचना गरेको थियो र सो क्रममा विश्वभरबाट १० प्रतिशत कर्मचारी कटौती गरेको थियो।

जुकरबर्गका अनुसार, एआई मोडलहरूलाई तालिम दिने र जिम्मेवारी हेरफेर गरिएका कर्मचारीहरूका लागि कम्पनीले नयाँ भूमिकाहरू खोज्ने प्रयास गर्नेछ। यस वर्ष मेटाले राष्ट्रिय वा विश्वव्यापी रूपमा थप कर्मचारी कटौती नहुने कुरा उनले आश्वासन दिए। कम्पनीले व्यवस्थापकहरूको कार्यक्षेत्र र जिम्मेवारी बढेको गुनासो पनि ध्यानमा राखेको छ र अब म्यानेजरहरूको सुपरिवेक्षण दायरालाई केही सिमित गर्ने योजना बनाएको छ।

कर्मचारीहरूबीचको सम्बन्ध र सहकार्य सुदृढ बनाउनका लागि मेटाले कर्पोरेट कार्यक्रम र विभिन्न कार्यक्रमहरूका लागि बजेट वृद्धि गर्ने विचार गरिरहेको छ। जसमध्ये आगामी जुलाईमा एउटा ठूलो प्रकृतिको ‘ह्याकाथन’ आयोजना गरिने जुकरबर्गले जानकारी दिएका छन्। मेटाले गत अप्रिलमा आफ्नो वार्षिक पुँजीगत खर्च अनुमान वृद्धि गरी १२५ अर्बदेखि १४५ अर्ब अमेरिकी डलर पुर्‍याएको थियो। रोयटर्ससँग सम्पर्क गर्दा मेटाले यस मेमोबारे कुनै पनि टिप्पणी गर्न अस्वीकार गरेको छ।

विश्वव्यापी रूपमा बालबालिका पहिलेको तुलनामा कम सक्रिय हुँदै गएका छन्, जसले उनीहरूको स्वास्थ्यमा दीर्घकालीन प्रभाव पार्न सक्छ। हरेक १० बालबालिका र किशोरकिशोरीमध्ये एकजना मोटोपनको समस्याबाट ग्रसित रहेको रिपोर्ट गरिएको छ। दीर्घसमयसम्म एउटै स्थानमा बस्नु, तनाव, खानेकुराको गुणस्तर, र खेलकुदमा घट्दो सहभागिताले यस अवस्थामा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको बताइएको छ।

खुसीको कुरा भने के हो भने, बालबालिकालाई निष्क्रिय हुनबाट हटाएर सक्रिय बनाउन विभिन्न उपायहरू फेला परेको छ, जसले उनीहरूलाई वर्तमान र भविष्यमा सहयोग गर्नेछ। बालबालिकाले दैनिक कम्तीमा ६० मिनेट शारीरिक गतिविधि गर्नुपर्ने सिफारिस गरिएको छ, तर धेरैले त्यो समय पनि शारीरिक गतिविधिमा बिताउँदैनन्।

एक अध्ययनले ७१२ जना दोस्रो विश्वयुद्धका पूर्व सैनिकहरूको शारीरिक गतिविधिमा केन्द्रित थियो। उनीहरूमध्ये माध्यमिक तहमा खेलकुदमा सहभागी भएका व्यक्तिहरू वृद्धावस्थामा पनि सक्रिय रहिएको पाइएको छ। खेलकुदमा सक्रिय रहेका मानिसहरूले चिकित्सकहरूको सेवामा कम निर्भर रहनुपर्ने अवस्था देखा परेको छ।

युनिभर्सिटी अफ रोड आइल्यान्डका प्राध्यापक निकोल लोगनका अनुसार, “शारीरिक व्यायामले किशोरावस्थामा उनीहरूको संज्ञानात्मक क्रियाकलापलाई सकारात्मक बनाउने मद्दत गर्दछ।” यसकारण बालबालिका र किशोरकिशोरीलाई शारीरिक गतिविधि बढाउन र लामो समयसम्म बसिरहने अवस्थालाई कम गर्न अनुसन्धानकर्ताहरूले विशेष ध्यान दिएका छन्।

३१ जेठ, काठमाडौं । नेपाल राष्ट्र बैंकले आज (आइतबार) का लागि विदेशी मुद्राको विनिमय दर निर्धारण गरेको छ। राष्ट्र बैंकका अनुसार अमेरिकी डलरको खरिददर १५१ रुपैयाँ ८८ पैसा र बिक्रीदर १५२ रुपैयाँ ४८ पैसा तोकिएको छ। त्यस्तै, युरोपियन युरोको खरिददर १७५ रुपैयाँ ८० पैसा र बिक्रीदर १७६ रुपैयाँ ५० पैसा, युके पाउण्ड स्ट्रलिङको खरिददर २०३ रुपैयाँ ७३ पैसा र बिक्रीदर २०४ रुपैयाँ ५४ पैसा, स्वीस फ्रयाङ्कको खरिददर १९० रुपैयाँ ७८ पैसा र बिक्रीदर १९१ रुपैयाँ ५३ पैसा कायम गरिएको छ।

अष्ट्रेलियन डलरको खरिददर १०६ रुपैयाँ ९२ पैसा र बिक्रीदर १०७ रुपैयाँ ३५ पैसा, क्यानेडियन डलरको खरिददर १०८ रुपैयाँ ५८ पैसा र बिक्रीदर १०९ रुपैयाँ ०१ पैसा, सिङ्गापुर डलरको खरिददर ११८ रुपैयाँ ३० पैसा र बिक्रीदर ११८ रुपैयाँ ७७ पैसा तोकिएको छ। जापानी येन १० को खरिददर नौ रुपैयाँ ४८ पैसा र बिक्रीदर नौ रुपैयाँ ५२ पैसा, चिनियाँ युआनको खरिददर २२ रुपैयाँ ४६ पैसा र बिक्रीदर २२ रुपैयाँ ५५ पैसा, साउदी अरेबियन रियालको खरिददर ४० रुपैयाँ ४७ पैसा र बिक्रीदर ४० रुपैयाँ ६३ पैसा, कतारी रियालको खरिददर ४१ रुपैयाँ ६६ पैसा र बिक्रीदर ४१ रुपैयाँ ८२ पैसा कायम गरिएको छ।

केन्द्रीय बैंकका अनुसार थाइ भाटको खरिददर चार रुपैयाँ ६४ पैसा र बिक्रीदर चार रुपैयाँ ६६ पैसा, युएई दिरामको खरिददर ४१ रुपैयाँ ३५ पैसा र बिक्रीदर ४१ रुपैयाँ ५२ पैसा, मलेसियन रिङ्गेटको खरिददर ३७ रुपैयाँ ४३ पैसा र बिक्रीदर ३७ रुपैयाँ ५८ पैसा, साउथ कोरियन वन १०० को खरिददर १० रुपैयाँ र बिक्रीदर १० रुपैयाँ ०४ पैसा, स्वीडिस क्रोनरको खरिददर १६ रुपैयाँ १० पैसा र बिक्रीदर १६ रुपैयाँ १६ पैसा तथा डेनिस क्रोनरको खरिददर २३ रुपैयाँ ५२ पैसा र बिक्रीदर २३ रुपैयाँ ६१ पैसा तोकिएको छ।

राष्ट्र बैंकले हङकङ डलरको खरिददर १९ रुपैयाँ ३८ पैसा र बिक्रीदर १९ रुपैयाँ ४६ पैसा, कुवेती दिनारको खरिददर ४९४ रुपैयाँ ३२ पैसा र बिक्रीदर ४९६ रुपैयाँ २७ पैसा, बहराइन दिनारको खरिददर ४०२ रुपैयाँ ७८ पैसा र बिक्रीदर ४०४ रुपैयाँ ३८ पैसा, ओमनी रियालको खरिददर ३९४ रुपैयाँ ४७ पैसा र बिक्रीदर ३९६ रुपैयाँ ०३ पैसा कायम गरेको छ। भारतीय रुपैयाँ १०० को खरिददर १६० रुपैयाँ र बिक्रीदर १६० रुपैयाँ १५ पैसा तोकिएको छ। राष्ट्र बैंकले आवश्यक परेमा जुनसुकै समयमा यी विनिमय दरहरू संशोधन गर्नसक्ने जनाएको छ। वाणिज्य बैंकहरूले तोक्ने विनिमय दर फरक हुनसक्ने पनि उल्लेख गरिएको छ र अद्यावधिक विनिमय दरहरू केन्द्रीय बैंकको वेबसाइटमा उपलब्ध हुने जनाइएको छ।

यस वर्ष सरकारले कृषि तथा पशुपन्छी विकास क्षेत्रका लागि ४६.९२ अर्ब रुपैयाँ बजेट छुट्याएको छ। त्यसमध्ये दुई तिहाइभन्दा बढी अर्थात् ३२ अर्ब रुपैयाँ रासायनिक मल खरीदका लागि निर्धारण गरिएको छ। तर इरानी युद्ध र होर्मुज जलमार्गमा अवरोधका कारण आपूर्ति शृङ्खलामा समस्या आएपछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा रासायनिक मलको मूल्य अत्यधिक वृद्धि भएको छ। सबै बजेट मलमा खनिन पुगेको स्थितिबिहीवार संसदमा अर्थमन्त्री स्वर्णिम वाग्लेले अनौठो खुलासा गरे। “म आफैं पनि अचम्भित भएँ। कृषि मन्त्रालयको सबैभन्दा ठूलो हिस्सा मलकै लागि हो। आगामी वर्षको लागि ३२ अर्ब रुपैयाँ बजेट निर्धारण गरिएको छ। यो पश्चिम एसियाली संकटको कारण यो रकम ४६ अर्बसम्म पुग्न सक्छ,” उनले भने।

यदि यस्तो भयो भने कृषि र पशुपन्छी क्षेत्रका लागि छुट्याइएको बनोटभन्दा पनि बढी रकम मल खरिदमै आवश्यक पर्ने देखिन्छ। मलमा बजेटको ठूलो हिस्सा जाने प्रवृत्ति नयाँ कुरा होइन। अघिल्लो वर्ष कृषिमा ५९ अर्ब विनियोजन भएसमेत मलका लागि २९ अर्ब रुपैयाँ छुट्याइएको थियो। नेपालमा प्राय: प्रयोग हुने रासायनिक मलहरू तीन प्रकारका हुन् – युरिया, डीएपी र पोटाश। जसमा युरिया र डीएपी सबैभन्दा धेरै प्रयोग हुने मल हुन्। सरकारले किसानसँग लागत सहभागिता गरेर मलमा ठूलो अनुदान प्रदान गर्दछ।

कृषि, वन तथा वातावरण मन्त्रालयका कृषि विकास महाशाखाका सहसचिव डा. रामकृष्ण श्रेष्ठका अनुसार मलको मूल्य निर्धारणको स्थापित प्रक्रिया छ। आयातित मलको प्रवेश बिन्दुमा निश्चित विक्री मूल्य निर्धारण गरिनेछ जसले तस्करी रोक्ने उदेश्य राख्दछ। हाल युरियाको औसत लागत मूल्य १२० रुपैयाँ प्रति किलोग्राम र डीएपीको १६५ रुपैयाँ प्रति किलोग्राम रहेको छ। अर्थिक वर्ष २०८२/८३ को लागि हालसम्मकै बढी ६ लाख मेट्रिक टन रासायनिक मल आपूर्ति गर्ने लक्ष्य सरकारको छ, जसका लागि २८ अर्ब ८२ करोड रुपैयाँ बजेट छुट्याइएको छ। हालसालै साउन १ देखि जेठ १८ सम्मको तथ्यांक अनुसार ५५७ हजार मेट्रिक टन मल आपूर्ति भइसकेको छ।

विज्ञहरूले रासायनिक मलमा बढ्दो निर्भरतालाई देशका स्रोतहरूमा दबाब पर्ने साथै माटोको दीगो स्वास्थ्यमा असर पर्ने चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। नेपालमा रासायनिक मलको प्रयोग क्षेत्र अनुसार फरक–तराईमा प्रति हेक्टर २१८ किलोसम्म प्रयोग गरिन्छ भने पहाडी क्षेत्रहरूमा जस्तै गण्डकीमा प्रति हेक्टर ४० किलो मात्र प्रयोग भइरहेको देखिन्छ। “खेतीयोग्य जमिन, त्यहाँ लगाइने बाली, संख्यात्मक गणना गर्दा वार्षिक १७ लाख ३७ हजार मेट्रिक टन रासायनिक मल आवश्यक पर्छ। तर किसानहरूको न्यूनतम माग करीब ८ लाख मेट्रिक टन मात्र रहेको छ,” श्रेष्ठले बताए।

३० जेठ, काठमाडौं । उज्यालो नेपाल पार्टीका अध्यक्ष कुलमान घिसिङले चुनावको परिणामलाई लिएर हार स्वीकार नगरेको बताएका छन्। शनिबार काठमाडौंमा आयोजित पार्टी प्रवेश कार्यक्रममा अध्यक्ष घिसिङले चुनावमा सोचेअनुसार परिणाम नआए तापनि हार नमान्ने अमिट सङ्कल्प व्यक्त गरे। उनले पार्टीलाई अझ बलियो र देशव्यापी बनाउन निरन्तर प्रयास गर्ने दावी गरे। ‘पछिल्लो निर्वाचनले हाम्रा लागि अनुभव र सिकाइ दियो, जसलाई हामी सफलताको पहिलो खुट्किलोको रूपमा लिएको छौं,’ घिसिङले भने। जनताको विश्वास र माया आफूसँग अझै कायम रहेको दाबी गर्दै उनले भने, ‘आगामी दिनहरूमा जनताको विश्वासलाई शक्तिमा परिणत गर्दै अघि बढ्ने छौं।’ अब पार्टी विस्तारमा सक्रिय हुन आवश्यक रहेकाले सदस्यता वितरण अभियानलाई तीव्रता दिने निर्देशन समेत उनले नेतृ तथा कार्यकर्तालाई दिएका छन्।

लेखक, गेरी ओडनह्यू
भूमिका, वरिष्ठ उत्तर अमेरिका संवाददाता, वाशिङ्टन डीसी
लेखक, ओलिभिया आयरल्यान्ड
प्रकाशित १३ जून २०२६, १०:४४ +०५४५

अमेरिकी सेनाले स्ट्रेट अफ होर्मुजमा व्यापारिक जहाजहरूलाई लक्षित गरेका इरानी ड्रोनहरूलाई खसालेको जनाएको छ। अमेरिकी सेन्ट्रल कमान्ड ‘सेन्टकम’ले भनेको छ, “इरानले स्ट्रेट अफ होर्मुजमा व्यावसायिक जहाजहरूलाई लक्ष्यमा राखेर ड्रोन प्रहार गरेको हो।” सेनाले केही घण्टाभित्र सबै ड्रोनहरूलाई खसालेको र स्ट्रेट मार्फत जहाजबाट ढुवानी बिना अवरोध जारी रहेको जानकारी दिएको छ। यो घटना त्यतिखेर भयो जब अमेरिका र इरान दुवैले शान्ति सम्झौतामा प्रगति गरेको संकेत दिएका थिए।

अमेरिकी प्रशासनका वरिष्ठ अधिकारीहरूले मस्यौदा सहमतिको छेउमा पुगेको जानकारी दिएका छन्। इरानका परराष्ट्र मन्त्री शैयद अब्बास अराग्चीले भनेका छन् कि युद्ध अन्त्य गर्न अमेरिकासँगको वार्ता सहमतिमा पुग्न लागेको छ र त्यसमा स्ट्रेट अफ होर्मुज पुनः खोल्ने विषय पनि समावेश छ। उनले थपे, “सम्झौताले इरानमाथि अमेरिकाले लगाएको नाकाबन्दीलाई फुकुवा गर्ने प्रावधान पनि राखेको छ।” अमेरिकी अधिकारीहरूले सम्झौताका केही पक्ष पुष्टि गर्दै भनेका छन् कि इरानले आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गरेमा आर्थिक लाभ पाइनेछ।

२८ फेब्रुअरीमा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि आक्रमण गरेपछि युद्ध सुरु भएको थियो। इरानले खाडी क्षेत्रका अमेरिकी सहयोगी राष्ट्रहरू र इजरायलमाथि आक्रमण गर्दै विश्वका प्रमुख तेल र तरलीकृत प्राकृतिक ग्यासको मार्ग स्ट्रेट अफ होर्मुजलाई बन्द गरिदिएको थियो। अप्रिलमा युद्धविराम सहमति भए पनि अमेरिका र इरानबीच बेलाबेलामा गोली हानाहानी जारी रहँदा यसै हप्तामा दूई चरणका आक्रमण र प्रतिकार भएका थिए। इरानी सञ्चारमाध्यमले शुक्रबार १४ बुँदे सम्झौताको केही विवरण सार्वजनिक गरे तापनि पूर्व अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले ती बुँदाहरूलाई “विगतका सहमतिहरूका सर्तहरूसँग कुनै सम्बन्ध नरहेको” बताए।

इरानको सरकारी सञ्चारमाध्यमले विदेशमन्त्री अराग्चीलाई उद्धृत गर्दै सर्वोच्च सुरक्षा निकाय सुप्रिम नेशनल सेक्युरिटी काउन्सिलमा सम्झौताका पछिल्ला सर्तहरूमा “पक्ष र विपक्षमा” मतहरू भएको जनाएका छन्। त्यसबेला उनले भने कि सामूहिक निर्णयमा अझै पुगिनसकेको छ। अराग्चीले भनेका छन्, “वार्ताको अन्तिम चरण चाँडो सम्पन्न गरिनेछ, सम्झौतामा हस्ताक्षर र घोषणा गरिनेछ।”

३० जेठ, काठमाडौं । काठमाडौंमा लैंगिक अल्पसंख्यक समुदायले ‘प्राइड परेड’ आयोजना गरेका छन्। शनिवार रत्नपार्कबाट सुरु भई सुन्धारा र धरहरा क्षेत्र हुँदै लैंगिक अल्पसंख्यक समुदायले प्राइड परेड निकालेका छन्। त्यसपछि खुलामञ्चमा संगीत कार्यक्रम पनि सम्पन्न भएको छ। नेपालका तेस्रोलिंगी समुदायले आयोजना गरेको उक्त प्राइड परेडमा केही विदेशी व्यक्तिहरू पनि सहभागी थिए।

विश्वका लैंगिक अल्पसंख्यक (एलजीबीटीक्यू) समुदायले हरेक वर्ष जुन महिनामा प्राइड परेड निकाल्ने गर्छन्। यसमा उनीहरूले व्यंग्यात्मक शैलीमा आफ्नो हकअधिकारका लागि आवाज उठाउँछन्। प्राइड परेडलाई लैंगिक अल्पसंख्यक समुदायले आफ्नो अधिकार, समानता, पहिचान र सम्मानका लागि आयोजना गरिने सार्वजनिक र्‍याली वा उत्सवको रूपमा लिन्छन्। यसको मुख्य उद्देश्य समुदायप्रति हुने भेदभावविरुद्ध आवाज उठाउनु, समान अधिकार र सामाजिक स्वीकृतिको माग गर्नु, समुदायको पहिचान र उपलब्धिको उत्सव मनाउनु तथा विविधता र समावेशिताबारे जनचेतना फैलाउनु हो।

प्राइड परेडमा सहभागीहरूले प्रायः रङ्गीचङ्गी इन्द्रेणी झण्डा बोकेर र्‍याली निकाल्ने, सांस्कृतिक कार्यक्रम गर्ने, भाषण दिने तथा विभिन्न सिर्जनात्मक गतिविधि गर्ने गरेका छन्। यो परम्परा सन् १९६९ मा स्टोनवाल राइट्स आन्दोलनपछि सुरु भएको मानिन्छ। हाल विश्वका धेरै देश र शहरहरूमा प्राइड परेड आयोजना गरिन्छ।