इरानका लागि यो खेल अत्यन्तै दुर्भाग्यपूर्ण रह्यो। पेनाल्टीमा गोल गुमाएको र अन्तिम इन्जुरी समयमा गरिएको गोल अफसाइड ठहरिएपछि इरानले जीत निकाल्न सकेन। १३ असार, काठमाडौं। शनिबार फिफा विश्वकप फुटबल अन्तर्गत इजिप्ट र इरानबीचको खेल १–१ को बराबरीमा टुंगियो। खेलको पाँचौं मिनेटमा इजिप्टका महमुद साबेरले गोल गर्दै टोलीलाई अग्रता दिलाए। खेलको ११ औं मिनेटमा इरानले पेनाल्टी पाए पनि मेहदी तारेमीले गोल गर्न सकेनन्। त्यसपछि १४ औं मिनेटमा रमिन रजाइनले इरानको लागि गोल गर्दै खेल बराबरीमा ल्याए। खेलको अन्त्यमा थपिएको इन्जुरी समयमा इरानले गरेको गोललाई रेफ्रीले भीएआर जाँचपछि अफसाइड ठहर्याए। यस खेलका फलस्वरूप इजिप्ट समूह ‘जी’ मा ५ अंकसहित दोस्रो स्थानमा रह्यो, जहाँ उसको र समूह विजेता बेल्जियमको अंक बराबर छ। इरान भने ३ अंकसहित तेस्रो स्थानमा रहेकाले नकआउट चरणमा पुग्ने सम्भावना अझै कायम छ।
भेनेजुएलामा गएको दुईवटा शक्तिशाली भूकम्पका क्रममा मृत्यु हुनेहरूको संख्या ९०० पुगेको छ भने कम्तीमा ३,३६० जना घाइते भएका छन्, सरकारले जनाएको छ। जिउँदो व्यक्तिहरूको खोजीका लागि उद्धारकर्मीहरू सक्रिय छन् भने परिवारका सदस्यहरू आफन्तहरूको अवस्थाबारे खबर पर्खिरहेका छन्। घाइतेहरूको उपचार अस्थायी स्वास्थ्य केन्द्रहरूमा भइरहेको छ। भूकम्पले देशको उत्तरी क्षेत्रमा दर्जनौँ भवनहरू ध्वस्त गरेका छन्, जसमा राजधानी कराकसका भवनहरू पनि छन्।
एक वरिष्ठ सरकारी अधिकारीका अनुसार सयौँ अन्तर्राष्ट्रिय उद्धारकर्मीहरू भेनेजुएलामा पुगेका छन् र थप उद्धार टोलीहरू पनि आउने क्रममा छन्। गत बुधबार केही सेकेन्डको अन्तरालमा दुईवटा शक्तिशाली भूकम्पले भेनेजुएलालाई हल्लाएको थियो। दोस्रो भूकम्प ७.५ म्याग्निच्युडको थियो, जुन पछिल्लो शताब्दीमा भएको शक्तिशाली भूकम्पहरूमध्ये एक मानिन्छ।
दुई सयभन्दा बढी परकम्पहरू रेकर्ड भएका छन्। राष्ट्रिय सभाका अध्यक्षले मृतकको संख्या ९२० पुगेको र कम्तीमा १७२ जना अझै भग्नावशेषमा फसेको आशंका व्यक्त गरे। दर्जनौंलाई जीवितै उद्धार गरिएको छ, जसले आफ्नो परिवार र प्रियजनहरूसँग पुनर्मिलन गराउन सकेको बताउँदै “हामीलाई खुसी मिलेको छ,” अन्तरिम राष्ट्रपति डेल्सी रोड्रिगेजले टेलिभिजन सम्बोधनमा भनिन्।
अन्तर्राष्ट्रिय उद्धार टोली बेलायती खोज तथा उद्धार टोली, उद्धार कुकुरहरू र ड्रोन लिएका सैनिक विमान शुक्रबार भेनेजुएलातर्फ उडेको छ। उक्त विमानमा ‘मर्सीसाइड फायर एन्ड रेस्क्यु’को नेतृत्वमा बेलायतका १४ जना अग्नि र उद्धार सेवा विशेषज्ञहरू सवार छन्। अमेरिकाले युद्धपोत, यातायात विमानहरू र १५ करोड अमेरिकी डलर बराबरको सहायता परिचालन गर्ने योजना सार्वजनिक गरेको छ।
बेल्जियमले न्युजिल्यान्डलाई ५-१ को ठूलो अन्तरले हराउँदै फिफा विश्वकप २०२६ को समूह विजेता बन्न सफल भएको छ। यस जितसँगै बेल्जियमले ५ अंक थप्दै नकआउट चरणमा पुगेको छ। क्यानडामा सम्पन्न खेलमा बेल्जियमका लिएन्ड्रो ट्रोसार्डले दुई गोल गरे भने केभिन डे ब्रुएना, रोमेलु लुकाकु र एलेक्सिस सेलेमेकर्सले एक-एक गोल थपे।
बेल्जियमले यसअघि दुई वटा खेल बराबरी खेलेको थियो र पहिलो जित प्राप्त गर्दै समूह शीर्ष स्थानमा पुगेको छ। खेलको २८औं मिनेटमा ट्रोसार्डले गोल गर्दै बेल्जियमलाई अग्रता दिलाए। ५०औं मिनेटमा उनले दोस्रो गोल गर्दै अग्रतालाई दोब्बर बनाए। ६६औं र ८६औं मिनेटमा क्रमशः डे ब्रुएना र लुकाकुले गोल गरे। इन्जुरी टाइमको चौथो मिनेटमा सेलेमेकर्सले पनि गोल थपे। न्युजिल्यान्डका लागि एलिजा जस्टले ८४औं मिनेटमा एक गोल फर्काए।
धेरैले सोच्दछन् – थेरापी युवा वर्गका लागि मात्र हो, तर वृद्धवृद्धाहरूले पनि थेरापीबाट मानसिक लाभ लिन सक्छन्। माउसियोको उमेर अहिले ७० वर्ष पुगिसकेको छ। उनले बाल्यकालदेखि भोग्दै आएको शारीरिक पीडा अझ राम्रोसँग बुझ्ने आशा गर्दै भर्खरै थेरापी सुरु गरेका छन्। उनी सात वर्षदेखि लगातार माइग्रेनको पीडामा थिए र त्यसको कारण के हो भनेर बुझ्न चाहन्थे। विगतका वर्षहरूमा उनले धेरै डाक्टरहरूलाई भेटे र विभिन्न सुझाव पाए। समस्या पत्ता लगाउने प्रयासका रूपमा थेरापी थालेका थिए। यद्यपि उनी कारण पत्ता लगाउन सकेनन्, तैपनि खोजी जारी राखे। “यो खोजी प्रक्रिया धेरै अर्थपूर्ण बन्यो, आफूलाई अनुक्षेपजन्य रूपमा हेर्न पाउने ठाउँ भयो र यसले मलाई जीवनको अझ स्पष्ट बुझाइमा सहयोग गर्यो,” माउसियो भन्छन्। ७३ वर्षीय एन्टोनियो र उनकी ६८ वर्षीया पत्नी जिल्योला लामो समयदेखि रहेको अव्यक्त तनाव र असन्तुष्टिपछि आफ्नो सम्बन्ध जोगाउन थेरापीमा गएका थिए। “केही समयपछि मैले आफुलाई हल्का र खुला महशुस गरेँ,” एन्टोनियोले भने। “आफूनै भावना बुझ्न र कहिल्यै भन्न नसकेको कुरा व्यक्त गर्नुले हामीलाई धेरै सहायता गर्यो,” जिल्योला थप्छिन्।
उनीहरूको अनुभवले एक सामान्य मान्यतामा प्रश्न उठाउँछ: कि थेरापी केवल युवा वर्गका लागि हो। धेरै अध्ययनहरूले वृद्ध व्यक्तिहरूले यस्तो सहयोगबाट निकै फाइदा लिनसक्ने देखाएका छन्। जीवनको अन्तिम चरणमा थेरापी मानसिक रोग उपचारमा थेरापीको महत्व र समग्र स्वास्थ्यका लागि यसको उपयोगिता अहिले राम्रोसँग स्थापित भइसकेको छ। तर, यी सेवाहरू बुढ्यौलीका लागि तुलनात्मक रूपमा कम उपलब्ध छन्। विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार ७० वर्षमाथिका लगभग १४ प्रतिशत मानिसहरू चिन्ता र डिप्रेसनजस्ता मानसिक समस्या बोकेका छन्। आत्महत्या गर्नेहरूको १७ प्रतिशत पनि सोही उमेर समूहमा पर्दछन्। २०२४ मा अमेरिकामा गरिएको एक अध्ययनले ६५ वर्षमाथिका करिब ४ प्रतिशतले मात्र मनोवैज्ञानिक थेरापी लिने गरेको देखाएको छ, जबकि १८–२४ वर्षीया १२ प्रतिशत र ३५–६४ वर्षीया ८ प्रतिशतले रोकिएका छन्। नेदरल्यान्ड्सको ब्राय युनिभर्सिटी एम्स्टर्डमका क्लिनिकल मनोविज्ञानका प्राध्यापक पिम कापर्सका अनुसार, उमेरले थेरापीको प्रभावकारिता कम हुने सम्भावना हुँदैन। “थेरापी सबै उमेरका मानिसहरूका लागि प्रभावकारी हुन्छ,” उनले भने। कापर्सले विभिन्न उमेर समूहमा डिप्रेसनका लागि मनोचिकित्साको समीक्षा पनि गरेका छन्। “मलाई अचम्म लाग्यो कि ७५ वर्षमाथिका बुढापाकाहरूमाथि धेरै अनुसन्धान भएको छ र त्यस्तो उमेर समूहमा मनोचिकित्साको अलग प्रभाव हुँदैन भन्ने पुष्टि गर्छ,” उनले भने। थेरापीले बुढ्यौलीसँगै आउने सामाजिक एक्लोपन र रोगसँग जुद्न वृद्धहरूलाई सहयोग पुर्याउँछ। धेरैले जीवनमा नयाँ प्रेरणा, सामाजिक सहभागिता र समग्र जीवन अनुभव सुधार भएको बताउँछन्। थेरापीले बुढ्यौलीलाई आफूमाझ र बाह्य संसारसँग पुनः जडान गराउने पुलको भूमिका निर्वाह गर्छ। वृद्ध बिरामीहरू थेरापीमा बढी प्रतिबद्ध हुन्छन् र अर्थपूर्ण परिवर्तनका लागि आवश्यक काम निरन्तरता दिन सक्षम हुन्छन्। “हामीलाई कारणहरू थाहा छैन तर वृद्धहरू मद्दत लिन चाहँदा उनीहरू बढी उत्प्रेरित पनि हुन्छन्,” कापर्सले भने।
१३ असार, काठमाडौं। भेनेजुयलामा गएको विनाशकारी भूकम्पमा मृत्यु हुनेहरूको संख्या हालसम्म ९२० पुगेको छ। भूकम्पका कारण ३,३६० जना मानिस घाइते भएका छन्। गत बुधबार केहि सेकेन्डको अन्तरालमा भेनेजुयलामा दुईवटा शक्तिशाली भूकम्प गएको थियो। दोस्रो भूकम्पको तीव्रता ७.५ म्याग्निच्युड नापिएको छ, जुन पछिल्लो शताब्दीमा भेनेजुयलामा आएको सबैभन्दा शक्तिशाली भूकम्पहरूमध्ये एक मानिन्छ।
अधिकारिहरूका अनुसार राजधानीको उत्तरतर्फ पर्ने ला गुआयरा क्षेत्र सबैभन्दा बढी प्रभावित क्षेत्र बनेको छ। यो क्षेत्र देशका दुई प्रमुख बन्दरगाहमध्ये एक हो। त्यहि क्षेत्रमा भेनेजुयलाको प्रमुख विमानस्थल सिमोन बोलीवार अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल पनि अवस्थित छ, जुन माइकेतिया क्षेत्रमा पर्दछ। भूकम्पको समयमा धेरै मानिसहरू अझै वेपत्ता छन्। उद्धार प्रयासहरू जारी भएकाले मृतकहरूको संख्या अझ बढ्न सक्ने सम्भावना छ।
पहिलो हाफमा बेल्जियमले १–० गोलअन्तरले अग्रता बनाएको छ। १३ असार, काठमाडौं। फिफा विश्वकप २०२६ अन्तर्गत शनिबार न्युजिल्यान्ड र बेल्जियम बीच पहिलो हाफ सकिएको छ। खेलको २८औं मिनेटमा लियान्द्रो ट्रोसार्डले गोल गर्दै बेल्जियमलाई अग्रता दिलाएका थिए। त्यसपछि पहिलो हाफमा दुवै टोलीले थप गोल गर्न सकेनन्।
राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले होर्मुज जलमार्गमा एउटा कार्गो पानीजहाजमाथि गरिएको हमलालाई युद्धविरामको “मूर्खतापूर्ण उल्लङ्घन” भन्दै आरोप लगाएपछि अमेरिकी सेनाले इरानका निश्चित स्थानहरूमा आक्रमण गरेको छ। बिहीवार ड्रोनले उक्त पानीजहाजलाई निशाना बनाए पनि कुनै मानवीय क्षति भएको जानकारी आएको छैन। त्यस घटनापछि सो क्षेत्रमा फसेका हजारौं नाविकहरूको योजनाबद्ध उद्धार अभियान सुरु गर्ने तयारी गरिएको थियो।
जवाफमा अमेरिकी सेनाको सेन्ट्रल कमाण्डले शुक्रबार क्षेप्यास्त्र तथा ड्रोन भण्डारण केन्द्रहरू र तटीय रेडार चौकीहरूमा आक्रमण गरेको जनाएको छ। इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्डस् (आईआरजीसी) ले उक्त घटनाका लागि अमेरिका र इजरायललाई दोष दिएको छ। आक्रमण घोषणा हुनुभन्दा केही क्षणअघि अमेरिकाले इरानविरुद्ध जबाफी कारबाही गर्ने वा नगर्ने भनेर ट्रम्पलाई सोध्दा, उहाँले भनेका थिए, “तपाईंहरूले देख्नु हुनेछ।”
अमेरिकी सेनाको सेन्ट्रल कमाण्डले उक्त आक्रमणलाई ड्रोन हमलाप्रति “शक्तिशाली जवाफ” भनेको छ। विज्ञप्तिमा उल्लेख छ, “इरानी सेनाद्वारा व्यावसायिक परिवहनमाथि गरिएको अनुचित आक्रमणले स्पष्ट रूपमा युद्धविरामको उल्लङ्घन गरेको छ।” सेन्ट्रल कमाण्डले होर्मुज जलमार्ग हुँदै गुज्रने व्यावसायिक जहाजहरूको सुरक्षित आवतजावत सुनिश्चित गर्न समन्वय र सहयोग प्रदान गरिरहेको जनाएको छ।
अन्ततः, पछिल्ला अमेरिकी आक्रमणहरू के अस्थायी कारबाही हुन् वा दीर्घकालीन रणनीतिक भाग हुन् भन्ने विषयमा स्पष्टता छैन। आईआरजीसीले शुक्रबार अबेर जारी गरेको विज्ञप्तिमा भनेको छ, “सम्झौता उल्लंघन गर्ने अमेरिकी शासनले सधैंझैँ आफ्ना प्रतिबद्धताहरू तोड्दै होर्मुज जलमार्गमा अनधिकृत मार्ग प्रयोग गरेको जहाजलाई बहाना बनाएर इरानी तटवर्ती क्षेत्रमा हवाई आक्रमण गरेको छ।” यसैगरी, “यदि यस्तो आक्रमण दोहोरियो भने हाम्रो प्रतिक्रिया यसपटकभन्दा अझ व्यापक हुनेछ,” आईआरजीसीले चेतावनी दिएको छ।
पहिलोपटक विश्वकप खेल्न प्रवेश गरेको अफ्रिकी टापु राष्ट्र केप भर्डेले राउण्ड अफ ३२ मा अर्जेन्टिनासँग प्रतिस्पर्धा गर्ने भएको छ। १३ असार, काठमाडौं। फिफा विश्वकप २०२६ मा डेब्यु गरेको केप भर्डेले ऐतिहासिक प्रदर्शन गर्दै समूह एचको उपविजेता बनेर नकआउट चरणमा प्रवेश गरेको छ। केप भर्डेले अब साविक विजेता अर्जेन्टिनासँग प्रतिस्पर्धा गर्न लागिरहेको छ।
समूह एचमा शनिबार बिहान साउदी अरेबियासँग गोलरहित बराबरी खेलेपछि केप भर्डेले ३ अंक जोड्दै उपविजेता बनेको हो। पहिलो खेलमै पूर्व विजेता स्पेनसँग गोलरहित बराबरी गर्दै अंकको खाता खोल्न सफल केप भर्डेले दोस्रो खेलमा दुई पटकको विजेता उरुग्वेसँग २-२ बराबरी खेल्दै अंक थपेको थियो। साविक विजेता अर्जेन्टिना लगातार दुई खेल जित्दै समूह जे को विजेता बनेको छ। अर्जेन्टिनाले समूहको अन्तिम खेल आइतबार जोर्डनसँग खेल्ने छ।
समूह एचका दुई खेलको नतिजापछि समूह के को पोर्चुगल, समूह एल को इंग्ल्यान्ड र घाना, समूह जी को इजिप्ट नकआउट चरणका लागि छनोट भइसकेका छन्। यस्तै समूह डी मा तेस्रो स्थानमा रहेको पाराग्वे उत्कृष्ट तेस्रो टोलीका रूपमा नकआउट चरणमा छनोट भएको छ। अहिलेसम्म राउण्ड अफ ३२ का १६ खेलमध्ये ८ खेलको समिकरण तय भइसकेको छ। जसमा दक्षिण अफ्रिका र क्यानडा, ब्राजिल र जापान, जर्मनी र पाराग्वे, नेदरल्यान्ड्स र मोरक्को, आइभोरी कोस्ट र नर्वे, फ्रान्स र स्वीडेन, तथा सहआयोजक अमेरिका र बोस्निया एण्ड हर्जगोभिनाबीचको खेल निश्चित भइसकेको छ।
लगभग दुई महिना देखि निर्यातमा अवरोध भोग्दै आएका नेपाली चिया उद्योगीहरूले बिहीबार भारतीय पक्षले पठाएको पत्रपछि केही आशा देखिएजस्तो लागेको बताएका छन्। नेपाल चिया उत्पादक सङ्घका अध्यक्ष आदित्य पराजुलीले भनेका छन् कि भारतीय अधिकारीहरूले त्यहाँ भन्सारले आयातित चियाको १००% स्याम्पलिङ गरी परीक्षण गर्दै आएकोमा अब त्यो २०% मात्र गर्ने पत्र पठाएको नयाँ तथ्य आफूसँग आएको छ। साथै नेपाल सरकारले भारत र अन्य तेस्रो देशमा निर्यातका लागि पहल गर्ने आश्वासन दिएकोले अहिले चिया उद्योगीहरूले आफ्नो उद्योग सञ्चालनमा ल्याएका छन्। असारदेखि भारत तर्फ निर्यात ठप्प भएर धेरै उद्योग बन्द थिए। “अब नयाँ निर्देशन कसरी लागू हुन्छ हेर्न सोमबारसम्म पर्खनुपर्ने होला,” पराजुलीले बताए।
भारतीय बजारमा अत्यन्त निर्भर नेपालको चिया उद्योगलाई निर्यातमा अवरोध आउने यो पहिलो पटक होइन। विगतमा पनि यस्तै अवरोध भएका घटनाहरू देखिएको छ। “यसपटकको अवरोधपछि पनि अर्को समस्या आउन सक्ने भएकाले हामी विविध विकल्पहरूमा छलफल गरिरहेका छौं,” पराजुलीले भने, जो सरकारले गठन गरेको कार्यदलका निमन्त्रित सदस्य पनि हुन्। उक्त कार्यदललाई चिया निर्यात समस्याहरूको विस्तृत अध्ययन गरी तत्कालीन, मध्यकालीन र दीर्घकालीन समाधानका सुझावहरू सहित दुई हप्तामा प्रतिवेदन पेश गर्न जिम्मेवारी दिएको थियो। तर, अन्य बजारमा भरपर्दो विकल्प नपाएको हुँदा अहिलेसम्म भारतबाहेक ठूलो परिमाणमा निर्यात हुन सकेको छैन।
पछिल्लो अवरोध भारतीय चिया बोर्डले जारी गरेको स्ट्यान्डर्ड अपरेटिङ प्रोसेजर (एसओपी)सँग सम्बन्धित छ। फेब्रुअरी १० मा जारी नियम मे १ बाट लागू हुँदै गर्दा नेपाली चिया निर्यातमा ब्लक परेको हो। राष्ट्रिय चिया तथा कफी विकास बोर्डका कार्यकारी निर्देशक सुरेन्द्र सुवेदीले भने कि गुणस्तर परीक्षणसम्बन्धी नियमहरू पहिलेभन्दा धेरै फरक छैनन् तर कार्यान्वयनमा प्रक्रियागत झन्झट आएको छ। “नेपाली चिया भारतमा पुगेपछि गुणस्तर परीक्षण गरिन्छ, त्यो प्रतिवेदन आउन समय लाग्ने हुँदा समस्या भएको हो,” उनले बताए।
नयाँ नियम अनुसार आयातकर्ताले ल्याएको चियाबाट केही कन्टेनर छानेर दुईवटा ५०० ग्रामका नमुना लिएर गुणस्तर परीक्षण गर्ने र १४ दिनभित्र अनलाइन नतिजा उपलब्ध गराउने व्यवस्था छ। बोर्डका निर्देशक दीपक खनालले भने कि प्रावधानहरू पहिले जस्तै भए पनि परीक्षणको तरिका र समयका कारण निर्यातमा समस्या देखिएको छ। “पहिले एक पटक परीक्षण भएपछि छ महिना भित्र फेरि परीक्षण गर्नुपर्दैनथ्यो। अहिले त प्रत्येक खेपको नमुना लिएर परीक्षण गर्नुपर्ने भयो। आजको खेप, भोलिको खेप र गएरातीको खेपका नमुना पनि परीक्षण गरिन्छ,” उनले बताए।
परीक्षण नतिजा आउन दुई हप्ताभन्दा बढी समय लाग्ने र सामान गोदाममा लामो समय थन्किएर भाडा बढ्ने अवस्था भएको छ। परीक्षणका लागि सुरुमा १५ हजार रुपैयाँ शुल्क तिर्नुपर्छ र फेल भए पुन: परीक्षणका लागि २४ हजार रुपैयाँ तिर्नुपर्ने बताइएको छ। “नेपाली चियाको गुणस्तर राम्रो भएकाले अधिकांश पास हुन्छन्। तर समय लाग्ने र प्रक्रियागत झन्झटका कारण उद्योगीहरूलाई समस्या परेको छ,” सुवेदीले बताए।
नेपालमा प्रत्येक वर्ष २५ मिलियन किलोग्रामभन्दा बढी चिया उत्पादन हुन्छ। गत वर्ष लगभग १५.६ मिलियन किलोग्राम चिया निर्यात भएको राष्ट्रिय चिया तथा कफी विकास बोर्डले जनाएको छ, जसले अनुमानित ४५९ करोड रुपैयाँ आम्दानी गरेको छ। त्यसमा ८६ देखि ९० प्रतिशतभन्दा बढी चिया भारतमा निर्यात गरिएको छ। अर्थोडक्स चिया उत्पादन वार्षिक लगभग ६.५ मिलियन किलोग्राम हुने र प्रायः सबै भारततर्फ निर्यात हुने बताइएको छ। राष्ट्रिय चिया तथा कफी विकास बोर्डका कार्यकारी निर्देशक सुरेन्द्र सुवेदी भन्छन् अवरोध अल्पकालीन धक्का भए पनि दीर्घकालीन रूपमा अवसरको रूपमा लिनुपर्छ। “अब गम्भीर प्रयास गरे तेस्रो देशमा निर्यातका नयाँ ढोका खोल्न सकिन्छ,” उनले बताए। नेपालले निर्यात गर्ने सम्भावित अन्य बजारहरूमा पाकिस्तान, बंगलादेश, चीन र पश्चिमी देशहरू छन्। दीर्घकालीन निर्यातका लागि देशभित्र गुणस्तर परीक्षण प्रयोगशाला, अक्सन सेन्टर स्थापना र चिया बोर्डको सशक्तिकरण आवश्यक छ।
स्पेनका लागि खेलको ४२ औं मिनेटमा एलेक्स बएनाले गोल गर्दै टिमलाई अग्रता दिलाएका थिए। १३ असार, काठमाडौं। फिफा विश्वकप २०२६ अन्तर्गत उरुग्वे र स्पेनबीच भइरहेको खेलको पहिलो हाफ सकिँदा स्पेन १–० गोलले अगाडि छ। एलेक्स बएनाले गरेको गोलकैनपश्चात पहिलो हाफमा थप गोल हुन सकेन।
फिफा विश्वकप २०२६ अन्तर्गत शनिबार केप भर्डे र साउदी अरेबियाबीच जारी खेलको पहिलो हाफ सकिएको छ। १३ असार, काठमाडौं। समूह ‘एच’ को यो खेलमा हालसम्म दुवै टोलीले गोल गर्न सकेका छैनन्।
खेलको चौथो मिनेटमै सेनेगलका हबिब डियारा गोल गर्न सफल भए। त्यसपछि दुवै टोलीले पहिलो हाफमा अर्को गोल थप्न सकेनन्। १३ असार, काठमाडौं। फिफा विश्वकप २०२६ अन्तर्गत इराक र सेनेगलबीचको खेलको पहिलो हाफ सकिँदा सेनेगल १-० ले अग्रता कायम छ। खेलको चौथो मिनेटमै सेनेगलका लागि हबिब डियारा गोल प्रहार गरेका थिए। त्यसपछि दुवै टोलीले थप गोल गर्न सकेनन्। खेलको १३औं मिनेटमा इराकका रेबिन सुलाकाले रेड कार्ड पाएर मैदान छोड्न बाध्य भए। यसले गर्दा इराकको टोली १० खेलाडीमा सीमित भएको छ।
डेम्बेले विश्वकपमा फ्रान्सका लागि ह्याट्रिक गर्ने तेस्रो खेलाडी बनेका छन्। यसअघि जस्ट फोन्टेनले सन् १९५८ को विश्वकपमा दुई पटक ह्याट्रिक गरेका थिए भने किलियन एमबाप्पेले सन् २०२२ को विश्वकपमा एक पटक ह्याट्रिक गरेका थिए। १३ असार, काठमाडौं। उसमान डेम्बेलेले गरेको ह्याट्रिकपछि फ्रान्सले फिफा विश्वकप २०२६ अन्तर्गत समूहको अन्तिम खेलमा नर्वेलाई ४-१ ले पराजित गरेको छ। लगातार तेस्रो जित दर्ता गर्दै फ्रान्स समूह आई को विजेता बनेको छ। यसअघिसम्म नकआउट चरणमा स्थान सुनिश्चित गरिसकेको फ्रान्स र नर्वेको खेल समूह विजेता निर्णय गर्ने निर्णायक खेल रह्यो।
फ्रान्सले नर्वेलाई पराजित गर्दै समूह चरणमा शतप्रतिशत जित हासिल गरेको हो। फ्रान्सले यसअघि सेनेगाललाई ३-१ र इराकलाई ३-० ले हराएको थियो। २८ वर्षपछि फिफा विश्वकपमा फर्केको नर्वेले समूह उपविजेता बनेर नकआउट चरणमा प्रवेश पाएको छ। फ्रान्स अब समूह एफ वा जी मध्ये कुनै एकको तेस्रो स्थानमा रहेका टोलीसँग खेल्नेछ भने नर्वे समूह ई को उपविजेता आइभरी कोस्टसँग भिड्नेछ। अमेरिकाको बोस्टन स्टेडियममा भएको खेलमा डेम्बेलेले पहिलो हाफमा ३२ मिनेटभित्रै ह्याट्रिक पूरा गरेका थिए।
नर्वेले आफ्नो मुख्य गोलकर्ता एर्लिङ हालान्डलाई आजको खेलमा विश्राम दिएको थियो। यसअघि पहिलो रोजाइमा १० खेलाडी परिवर्तन गरेको नर्वेले फ्रान्सलाई चुनौती दिएको थियो भने दोस्रो हाफमा पेनाल्टी पाएको अवसर गोलमा परिणत गर्न सकेन। डेम्बेलेले खेलको सातौं मिनेटमा पहिलो गोल गर्दै फ्रान्सलाई अग्रता दिलाए। २०औं मिनेटमा उनले व्यक्तिगत दोस्रो गोल गर्दै अग्रता दोब्बर बनाए। त्यसको एक मिनेटपछि नर्वेका थेलो आसगार्डले गोल गर्दै खेलमा फर्कने प्रयास गरे। तर डेम्बेलेले ३२औं मिनेटमा गोल गरी ह्याट्रिक पूरा गर्दै फ्रान्सलाई ३-१ को अग्रता दिलाए। यो विश्वकपमा भएको तेस्रो ह्याट्रिक हो, पहिले अर्जेन्टिनाका कप्तान लियोनल मेसी र क्यानडाका जोनाथन डेभिडले ह्याट्रिक गरेका थिए।
डेम्बेले फ्रान्सका लागि विश्वकपमा ह्याट्रिक गर्ने तेस्रो खेलाडी हुन्। पूर्वमा जस्ट फोन्टेनले सन् १९५८ को विश्वकपमा दुई ह्याट्रिक गरेका थिए भने किलियन एमबाप्पेले सन् २०२२ को विश्वकपमा एक ह्याट्रिक गरेका थिए। दोस्रो हाफमा नर्वेले गोल गर्ने अवसरहरू गुमाएको थियो। नर्वेका योर्गन स्ट्रान्ड लार्सनले पेनाल्टीमा गोल गर्न सकेनन्। ५०औं मिनेटमा उनको पेनाल्टी प्रहार फ्रान्सका गोलकिपर माइकल माइगनानले बचाएका थिए। फ्रान्सका डिजायर डोएले दोस्रो हाफको इन्जुरी टाइमको चौथो मिनेटमा गोल गर्दै स्कोर ४-१ बनाएका थिए।
चीन र भारतबीचको रणनीतिक अवस्थिति र उपलब्ध स्रोत–साधनका कारण नेपालसँग दिगो आर्थिक विकास र रोजगारी सिर्जनाका ठूलो सम्भावना रहेका छन्। विश्व बजारमा नवप्रवर्तन र उद्यमशीलतालाई प्राथमिकता दिँदै नेपालले आत्मनिर्भर र प्रतिस्पर्धी अर्थतन्त्र निर्माण गर्न सक्छ। तर, यस्ता सम्भावनालाई यथार्थमा परिणत गर्नका लागि परम्परागत विकास मोडेलबाट बाहिर निस्केर स्टार्टअप केन्द्रित आर्थिक रूपान्तरण अपरिहार्य छ। नेपालमा ठूलो संख्यामा युवा बेरोजगार छन् वा वैदेशिक रोजगारीतर्फ पलायन भइरहेका छन्। यस्तो अवस्थामा नव–स्टार्टअपहरूले नयाँ रोजगारी सिर्जना गर्ने, स्थानीय समस्याहरू समाधान गर्ने, डिजिटल अर्थतन्त्रलाई प्रवर्द्धन गर्ने र विदेशी लगानी आकर्षित गर्ने महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छन्। नेपालजस्तो देश परम्परागत औद्योगिकीकरण, सस्तो श्रम निर्यात र वैदेशिक अनुदानमाथि मात्र निर्भर रहन सक्दैन। रेमिट्यान्स र आयातमा आधारित अर्थतन्त्रको युग अन्त्य गर्न आवश्यक छ। अब नेपालले अपनाउने आर्थिक रूपान्तरणका मुख्य आधारहरूमा नवप्रवर्तन र स्टार्टअप उद्यमशीलतालाई प्रमुख क्षेत्र मान्नुपर्छ।
त्यसका लागि निम्न कार्यक्रमहरू लागू गर्न सकिन्छ। १. स्टार्टअप ऐन र उद्यमशील संस्कृतिको विकास – दिगो उद्यमशीलता विकासका लागि सबैभन्दा पहिले आवश्यक छ सुदृढ कानुनी आधार तथा त्यसलाई प्रोत्साहन गर्ने सामाजिक संस्कृति निर्माण। हाल नेपालमा स्टार्टअपलाई छुट्टै कानुनी पहिचान नहुँदा नयाँ उद्यमीहरू जटिल प्रशासनिक प्रक्रियामा फँसिरहेका छन्। यसलाई अन्त्य गर्न स्पष्ट र समावेशी ‘स्टार्टअप ऐन’ जारी हुनु आवश्यक छ। यसले स्टार्टअपको परिभाषा, सरल दर्ता प्रक्रियाहरू, बौद्धिक सम्पत्तिको सुरक्षा र लगानीकर्ताका अधिकार तथा दायित्वहरू स्पष्ट गर्नुपर्छ। सिंगापुरको स्टार्टअप एसजी कार्यक्रमजस्तै एक सुस्पष्ट कानुनी संरचनाले उद्यमीहरूमा विश्वास र स्थायित्व ल्याउन सक्छ। तर, कानुन र नीतिगत संरचनामा मात्र भर पर्दैन, उद्यमशीलताको वास्तविक आधार भनेको समाजमा उद्यमशील संस्कृतिको विकास हो।
नेपालको जिडीपीको अनुसन्धान र विकासमा केवल १% मात्र खर्च हुने उल्लेख छ, जुन विश्व औसत २.७% भन्दा धेरै कम हो। नेपालमा परम्परागत रूपमा सरकारी जागिर वा स्थापित व्यवसायलाई प्राथमिकता दिने मानसिकता रहेकोले नवप्रवर्तन र जोखिम लिन इच्छुक प्रवृत्तिको विकास सीमित छ। यस मानसिकता परिवर्तनका लागि राष्ट्रिय जनचेतना अभियानहरू सञ्चालन गर्नुपर्छ। सफल उद्यमीहरूको योगदानलाई सार्वजनिक रूपमा सम्मान गर्ने परम्परा स्थापना गर्न र राष्ट्रिय तथा क्षेत्रीय उद्यमशीलता सम्मेलन नियमित आयोजना गरेर उद्यमी, लगानीकर्ता र प्राविधिक विज्ञबीच जीवन्त सञ्जाल तयार पार्नुपर्छ।
गोल अन्तर सुधार गर्दै सेनेगलले अब उत्कृष्ट ८ टोलीमा तेस्रो हुने सम्भावना बलियो पारेको छ। आगामी खेलको नतिजाको प्रतीक्षा भइरहेकी छ। १३ असार, काठमाडौं। फिफा विश्वकप २०२६ को अन्तर्गत सेनेगलले इराकमाथि ५–० को फराकिलो जीत हात पारेको छ। यस जितसँगै समूह ‘आई’ मा सेनेगलले ३ खेलबाट ३ अंक जोड्दै तेस्रो स्थानमा रहँदै अघिल्लो चरणमा अघि बढ्ने सम्भावना मज़बुत बनाएको छ। गोल अन्तरमा समेत सुधार गर्दै सेनेगल उत्कृष्ट ८ टोलीमा पर्न सक्ने स्थिति आएको छ। आगामी नतिजामा यस दलको भविष्य निर्भर रहनेछ।
सेनेगलले खेलको मात्र चौथो मिनेटमा हबिब डियारा द्वारा पहिलो गोल गर्दै विजयी सुरुवात गरेको थियो। त्यसपछि ५५ मिनेटसम्म कुनै गोल भएन। ५६ औं मिनेटमा इस्माइला सारले दोस्रो गोल प्रहार गर्दै खेलको स्कोरलाई २–० बनाएका थिए। खेलको ५९ औं र ७१ औं मिनेटमा पापे गुइएले दुई गोल थपे भने ८२ औं मिनेटमा इलिमान एनडिएले सेनेगलका लागि पाँचौं गोल गरेका थिए। यस जितसँगै सेनेगल विश्वकपमा एक खेलमा ५ गोल गर्ने पहिलो अफ्रिकी टोली भएको छ।