लेखक: space4knews

टाइफुन डल्फिन कमजोर भए तापनि पूर्वी चीनमा भारी वर्षाका कारण साङ्घाइका दुई विमानस्थलबाट ९४३ उडान रद्द भएका छन्। झेजियाङ प्रान्तका केही क्षेत्रमा बाढीको उच्च जोखिम देखिएपछि अधिकारीहरूले नागरिकलाई सतर्क रहन चेतावनी दिएका छन्। बेइजिङका पाँच जिल्ला समेतमा भारी वर्षाको चेतावनी जारी गर्दै अधिकारीहरूले बाढी र पहिरोको जोखिमबारे सावधानी अपनाउन आग्रह गरेका छन्। २५ साउन, बेइजिङ (रासस/एएफपी)।

टाइफुन ‘डल्फिन’ कमजोर हुँदै गए पनि पूर्वी चीनमा सोमबार भारी वर्षा भइरहेपछि सयौँ उडान रद्द भएका छन् र केही क्षेत्रमा सार्वजनिक यातायात सेवा प्रभावित भएका छन्। चीनको राष्ट्रिय मौसम विज्ञान केन्द्र (एनएमसी) का अनुसार आँधीले आइतबार झेजियाङ प्रान्तको तटमा दुई पटक प्रवेश गरेपछि यसको शक्ति कम भएको हो। केन्द्रले सोमबार बिहान आँधीसंबन्धी सबैभन्दा न्यून तहको चेतावनी जारी गरेको छ। यद्यपि पूर्वी र मध्य चीनका केही क्षेत्रमा सोमबार पनि भारी वर्षा जारी रहने एनएमसीले जनाएको छ।

झेजियाङको पूर्वी र दक्षिणी भागमा अधिकारीहरूले उच्च तहको बाढी चेतावनी जारी गरेका छन्। साङ्घाइका दुई प्रमुख विमानस्थलबाट हुने ९४३ उडान सोमबार रद्द गरिएको विमानस्थल प्राधिकरणले जनाएको छ। भारी वर्षाका कारण साङ्घाइमा केही स्थानीय रेलसहित सार्वजनिक यातायात सेवा प्रभावित भएका छन्। झेजियाङको निङ्बो अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलले स्थानीय समयअनुसार दिउँसोदेखि उडान सेवा पुनः सञ्चालन गर्ने जनाएको छ। तर आँधीको प्रभाव पूर्ण रूपमा हट्न नसक्ने भएकाले केही उडान ढिलो वा रद्द हुन सक्ने चेतावनी विमानस्थले दिएको छ।

प्रान्तीय राजधानी हाङझाउमा आइतबार केही रेल सेवा रोकिएपछि सोमबार बिहानदेखि सबवे सेवा पुनः सञ्चालन गरिएको छ। यसैबीच उत्तरी चीनमा पनि खराब मौसमको जोखिम बढेको छ। बेइजिङका पाँच जिल्लामा सोमबार भारी वर्षाका लागि उच्च तहको चेतावनी जारी गरिएको छ। अधिकारीहरूले बाढी र पहिरोको जोखिममा सतर्क रहन आग्रह गरेका छन्। टाइफुन ‘डल्फिन’ का कारण सप्ताहन्तमा चीनमा एक हजारभन्दा बढी उडान रद्द भएका थिए तथा दसौँ हजार मानिसलाई सुरक्षित स्थानमा सारिएको थियो। यसअघि दक्षिणी ग्वाङदोंग प्रान्तमा दुई हप्ता अघि टाइफुन ‘नोल’ आएको थियो। अधिकारीहरूले उक्त आँधीलाई यस वर्ष चीनमा आएको सबैभन्दा शक्तिशाली आँधी भएको बताएका थिए।

गत महिना पनि दक्षिणी तथा मध्य चीनमा खराब मौसमका कारण ठूलो क्षति भएको थियो। ग्वाङ्शी क्षेत्रमा टाइफुन ‘मेसाक’ का कारण आएको बाढीले ३९ जनाको मृत्यु भएको थियो भने मध्य हुबेई प्रान्तमा आएको आँधी र हावाहुरीमा ११ जनाको मृत्यु र ३३१ जना घाइते भएका थिए।

बङ्गलादेशले भारतमा रहेका पूर्वप्रधानमन्त्री शेख हसिनाको प्रत्यर्पण प्रक्रियालाई अघि बढाउन औपचारिक अनुरोध गरेको छ। प्रधानमन्त्री तारिक रहमान र भारतीय उच्चायुक्त दिनेश त्रिवेदीबीचको भेटमा हसिनासँगै हत्या आरोपमा रहेका व्यक्तिहरूलाई फिर्ता गर्ने विषयमा ढाकाले जोड दिएको छ। हसिनाले स्वदेश फर्कने अभिव्यक्ति दिएकोपछि उत्पन्न कूटनीतिक तनावबीच दुबै देशले द्विपक्षीय सम्बन्ध सुधारका लागि उच्चस्तरीय संवादलाई निरन्तरता दिएका छन्। २५ साउन, ढाका।

सोमबार बङ्गलादेशका प्रधानमन्त्री तारिक रहमान र भारतका नवनियुक्त उच्चायुक्त दिनेश त्रिवेदीबीच भएको भेटमा हसिनाको प्रत्यर्पण र दुई देशबीचका अन्य महत्त्वपूर्ण विषयमा छलफल भएको हो। बङ्गलादेशको प्रधानमन्त्री कार्यालयका अनुसार, प्रधानमन्त्री रहमानले उच्चायुक्त त्रिवेदीसँगको भेटमा भारतले हसिनाको प्रत्यर्पण प्रक्रिया छिटो अघि बढाउने अपेक्षा व्यक्त गरेका छन्। सन् २०२४ मा विद्यार्थी नेतृत्वको आन्दोलनपछि पदमुक्त भएकी हसिना त्यसयता भारतमा रहँदै आएकी छिन्।

बङ्गलादेश सचिवालयस्थित प्रधानमन्त्री कार्यालयमा भएको शिष्टाचार भेटमा प्रधानमन्त्री रहमानले भारतीय उच्चायुक्तलाई स्वागत गरेका थिए। त्रिवेदीले पनि बङ्गलादेशमा आफ्नो पछिल्लो दुई महिनाको कार्य अनुभवको बारेमा जानकारी दिएका थिए। प्रधानमन्त्री कार्यालयले जारी गरेको विज्ञप्तिअनुसार, बङ्गलादेशले भारतबाट शेख हसिनाको प्रत्यर्पण प्रक्रिया छिटो अघि बढ्ने आशा राखेको छ। ढाकाले सन् २०२५ डिसेम्बर १२ मा गोली हानी हत्या गरिएका जुलाई आन्दोलनका प्रमुख व्यक्तिमध्ये एक शाहिद उस्मान हादीको हत्यामा संलग्न रहेको आरोप लागेका व्यक्ति पनि भारतबाट फिर्ता गर्न अनुरोध दोहोर्‍याएको छ।

भेटका क्रममा दुई देशबीचका मुख्य द्विपक्षीय विषयमा समेत छलफल भएको थियो। प्रधानमन्त्री रहमानले बङ्गलादेश र भारतबीचको सम्बन्धलाई अझ प्रगाढ बनाउन अनुकूल वातावरण सिर्जना गर्नुपर्नेमा जोड दिएका थिए। बैठकमा बङ्गलादेशका विदेशमन्त्री खलिलुर रहमान, प्रधानमन्त्रीका विदेश मामिला सल्लाहकार हुमायूँ कबीरलगायत सम्बन्धित अधिकारीहरू सहभागी थिए। उच्चायुक्त त्रिवेदी र प्रधानमन्त्री रहमानबीचको भेट, उनले बङ्गलादेशका विदेशमन्त्री रहमानसँग छुट्टै भेट गरेको एक दिनपछि भएको हो।

पछिल्लो समयमा हसिनाका भारतबाट सार्वजनिक अभिव्यक्तिहरूका कारण ढाका र नयाँदिल्लीबीच कूटनीतिक तनाव देखिएपछि बङ्गलादेशको शीर्ष नेतृत्वसँग भारतीय उच्चायुक्तको भेटलाई ठूलो महत्त्व दिइएको छ। दुबै देशबीचको पछिल्लो कूटनीतिक संवाद हसिनाले गत अगस्ट ५ मा नयाँदिल्लीबाट गरेको भर्चुअल सम्बोधनपछि सुरु भएको हो। दक्षिण एसियाली विदेशी सञ्चारकर्मीहरूको क्लबले आयोजना गरेको कार्यक्रममा हसिनाले सन् २०२४ को विद्यार्थी नेतृत्वको आन्दोलनपछि आफू देशबाट बाहिरिनुपरेको घटनाको दोस्रो वार्षिकोत्सवको अवसरमा सम्बोधन गरेकी थिइन्।

हसिनाको उक्त अभिव्यक्तिप्रति बङ्गलादेशको विदेश मन्त्रालयले तत्काल कडा आपत्ति जनाएको थियो। ढाकाले उनको सार्वजनिक अभिव्यक्तिले जनभावनामा असर पार्न र दुई देशबीचको सहयोग तथा सम्बन्ध सुधारका प्रयासलाई जटिल बनाएको भन्दै विरोध जनाएको थियो। भारतले भने हसिनासम्बन्धी उक्त कार्यक्रममा आफ्नो सरकारको कुनै संलग्नता नभएको स्पष्ट पारेको छ। भारतीय विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता रणधीर जयसवालले नयाँदिल्लीमा आयोजित कार्यक्रममा निजी सञ्चार संस्थाले आयोजना गरेको र त्यसमा व्यक्त विचारहरू सरकारको धारणा नहोने बताएका थिए।

हसिनाको प्रत्यर्पण, हत्या आरोपमा रहेका व्यक्तिको फिर्ती र द्विपक्षीय सम्बन्ध सुधारका विषय हाल बङ्गलादेश–भारत सम्बन्धका मुख्य मुद्दा बनेका छन्। सोमबारको उच्चस्तरीय भेटले यी विषयमा दुई देशबीच संवादलाई निरन्तरता दिने प्रयास भइरहेको सङ्केत गरेको छ।

युरोपेली सङ्घको कोपर्निकस क्लाइमेट चेन्ज सर्भिसका अनुसार, जुन र जुलाई महिनामा पश्चिमी युरोपले अहिलेसम्मकै सबैभन्दा उच्च औसत तापक्रम २१.६२ डिग्री सेल्सियस अनुभव गरेको छ। जलवायु परिवर्तनका कारण उत्पन्न चरम गर्मी, खडेरी र डढेलोले युरोपका प्रमुख नदीहरूको बहाव घटाउनुका साथै जल यातायात, सिँचाइ तथा ऊर्जा उत्पादनमा गम्भीर असर पुर्‍याएको छ। विश्वव्यापी समुद्री सतहको तापक्रम २०.९६ डिग्री सेल्सियसको नयाँ कीर्तिमानमा पुगेको छ र तापक्रम वृद्धिको मुख्य कारण मानव गतिविधिबाट उत्पन्न हरितगृह ग्यास भएको वैज्ञानिकहरूले औंल्याएका छन्। २५ साउन, पेरिस (रासस/एएफपी)।

जलवायु परिवर्तनका कारण बढ्दो गर्मी, खडेरी र डढेलोबीच पश्चिमी युरोपले यस वर्ष जुन र जुलाईमा अहिलेसम्मकै सबैभन्दा तातो दुई महिना अनुभव गरेको छ। युरोपेली सङ्घ (इयू) को विश्वव्यापी तापक्रम अनुगमन प्रणाली कोपर्निकस क्लाइमेट चेन्ज सर्भिसले सोमबार सार्वजनिक गरेको तथ्याङ्कले यस क्षेत्रमा तापक्रमको नयाँ कीर्तिमान देखाएको हो। कोपर्निकसका अनुसार जुन–जुलाईमा पश्चिमी युरोपको संयुक्त औसत तापक्रम २१.६२ डिग्री सेल्सियस पुगेको थियो। यो सन् २०२२ को सोही अवधिमा कायम भएको अघिल्लो रेकर्डभन्दा बढी हो।

यस वर्षको गर्मीमा लगातार उच्च तापक्रम र लामो समयसम्म कायम रहेको गर्मीको अवस्थाले असामान्य तातोको सङ्केत गरेको कोपर्निकसले जनाएको छ। युरोप विश्वमै सबैभन्दा तीव्र गतिमा तापक्रम बढिरहेको महाद्वीप हो। जुलाईमा पश्चिमी तथा मध्य युरोपका फ्रान्स, स्पेन, अस्ट्रिया र हङ्गेरीसहित बेलायत, आयरल्यान्ड तथा आइसल्यान्डका केही क्षेत्रमा समेत असामान्य रूपमा सुक्खा अवस्था देखिएको थियो। सन् २०२२ को गम्भीर खडेरीसँग तुलना गर्दा यस वर्ष जुलाईमा माटोको आद्रता अझ कम पाइएको कोपर्निकसले जनाएको छ।

२५ साउन, शेखुपुरा (पाकिस्तान) (रासस/एएफपी) – पाकिस्तानमा बढ्दो तापक्रमले इँटा भट्टीमा काम गर्ने मजदुरहरूको जीवन अझ जोखिमपूर्ण बनाइरहेको छ। अत्यधिक घाम र ४० डिग्री सेल्सियसभन्दा माथिको तापक्रममा काम गर्ने मजदुरहरूले खुट्टामुनिबाट निस्कने भट्टीको तातो र माथिबाट पर्ने सूर्यको ताप दुवै सहनुपर्दछ। शेखुपुरा जिल्लाको एक इँटा भट्टीमा मजदुरहरूले खुट्टामुनिका साना प्वालबाट कोइला जलिरहेको आगोको कोठामा कोइला हालिरहेका छन् भने उनीहरूको टाउकोमाथि भट्टीबाट निस्किएको बाक्लो कालो धुवा फैलिएको छ। परम्परागत इँटा भट्टीमा तापक्रम एक हजार डिग्री सेल्सियसभन्दा माथि पुग्ने भएकाले इँटा सही रूपमा पाके वा नपाके भनेर निरन्तर निगरानी गर्न मजदुरहरूको उपस्थिति आवश्यक छ। यद्यपि, पाकिस्तानमा पहिलेदेखि नै अत्यधिक गर्मी हुने गर्थ्यो, जलवायु परिवर्तनका कारण तापक्रम अझ बढेसँगै यो काम अझ कठिन र जोखिमपूर्ण बनेको छ।

पैँतिस वर्षका मजदुर आबिद हुसेनको कपडा भट्टीबाट निस्केको कालो धुवा र धुलोले पूर्णरूपले ढाकिएको थियो। उनले आफू माथिबाट र तलबाट आउने आगोको तापबीच फसेको अनुभव भएको बताए। ‘गर्मी चरम छ, तर घरको आर्थिक दबाबका कारण काम नगरी नहुने अवस्था छ,’ उनले भने। हुसेनजस्तै पाकिस्तानको इँटा उद्योगमा सयौं हजार मजदुर कार्यरत छन्। श्रम अधिकारकर्मीहरूले यहाँ कमजोर नियमन, न्यून ज्याला र जोखिमपूर्ण कार्य अवस्था रहेको बताएका छन्। तीव्र निर्माणगतिका कारण इँटाको माग बढे पनि मजदुरहरूको आय अत्यन्त न्यून छ, दैनिक करिब तीन अमेरिकी डलर मात्र रहेको छ।

चर्को घाम, धुलो र तातो हावा बीच मजदुरहरू घण्टौँ भट्टीको सतहमा काम गर्छन्। बन्डेड लेबर लिबरेसन फ्रन्ट पाकिस्तानकी महासचिव सैदा गुलाम फातिमाले इँटा भट्टीलाई मजदुरका लागि ‘कैदको ठाउँ’ जस्तै रहेको बताएकी छिन्। ‘कामदारहरूले माथिबाट आउने घामको अथक ताप सहनुपर्छ भने भट्टीबाट निस्कने तीव्र गर्मी तलबाट शरीरतर्फ आउँछ,’ उनले भनिन्। फातिमाका अनुसार मजदुरहरू ऋण, चरम गर्मी र बिग्रँदो स्वास्थ्यको चक्रमा फसेका छन्।

शेखुपुरा पाकिस्तानको ठूलो इँटा भट्टी उद्योगको केन्द्र हो। सन् २०१८ को जलवायु तथा स्वच्छ वायु गठबन्धनको तथ्यांकअनुसार पाकिस्तानभर १८ हजारभन्दा बढी इँटा भट्टी सञ्चालनमा छन् र तिनमा १० लाखभन्दा बढी मानिस कार्यरत छन्। जलवायु विज्ञहरूले पाकिस्तानलाई जलवायु परिवर्तनको प्रभावबाट सबैभन्दा बढी जोखिममा पर्ने मुलुकमध्ये एक मान्छन्। फातिमाले धेरै मजदुरले अग्रिम रकम लिएर ऋणको बोझमा पर्दा जोखिमपूर्ण अवस्थामा पनि काम छोड्न नसक्ने बताएकी छिन्।

हुसेनले मासिक करिब २५ हजार पाकिस्तानी रुपैयाँ, अर्थात् ९० अमेरिकी डलर कमाउने बताए। उक्त रकमले घरभाडा र बालबालिकाका आधारभूत आवश्यकता मात्र पूरा हुन्छ। ‘हामी बिरामी भए पनि वा पारिवारिक समस्या भए पनि काम गर्नैपर्छ,’ उनले भने, ‘समय निकालेर काम नगरे परिवारमा समस्या आउँछ।’ इँटा भट्टीबाट हुने वायु प्रदूषण र स्वास्थ्य जोखिम घटाउन पञ्जाब प्रान्तीय सरकारले परम्परागत भट्टीलाई ‘जिगज्याग’ प्रविधिमा रूपान्तरण गर्न दबाब दिइरहेको छ।

तर भट्टीको तापक्रम स्थिर राख्नुपर्ने भएकाले लामो विश्राम दिन कठिन भएको ४५ वर्षीय सुपरभाइजर मुजीब उल्लाले बताएका छन्। ‘चरम गर्मी होस्, चिसो होस् वा वर्षा, काम निरन्तर गर्नुपर्छ,’ उनले भने। मजदुरलाई पिउने पानी र कहिलेकाहीँ छोटो विश्राम उपलब्ध गराएपनि अवस्थाको सुधार आवश्यक छ। भट्टीको अर्को भागमा २८ वर्षीय मुहम्मद आजिम भिजेको माटो मिसाएर काठको साँचेमा हातैले इँटा बनाइरहेका थिए। पाकिसकेका इँटाका पङ्क्तिबीच उनको काम पनि अत्यन्त थकाइलाग्दो छ। आफ्नो कामको कठिनाइबारे आजिमले भने, ‘मौसम राम्रो होस् वा नराम्रो, काम त काम नै हो। गर्नैपर्छ।’