लेखक: space4knews

नेपालयले २५ वर्षमुनिका ७५ युवा लेखकका कथा, कविता र निबन्धहरू समेटिएको कृति शनिबार काठमाडौंमा सार्वजनिक गरेको छ। नारायण वाग्ले, श्रवण मुकारुङ र भूषिता वशिष्ठले युवा लेखकहरूको सृजनशीलता र वैचारिक परिपक्वताप्रति प्रशंसा गर्दै यस दिनलाई ऐतिहासिक भनेका छन्। नेपालयको २०औं वार्षिकोत्सवको अवसरमा आयोजित साहित्य महोत्सवमा पठन संस्कृतिका साथै आख्यान विधाका विभिन्न विषयमा छलफल र अन्तरक्रिया पनि गरिएको थियो। काठमाडौँको कालिकास्थानस्थित नेपालयको आरशाला खचाखच भरिएको थियो। प्रायः साहित्यिक भिडमा देखिने अनुहारभन्दा फरक युवा अनुहारहरूको उपस्थितिले कार्यक्रम सजिएको थियो। अस्ट्रियाको भियना विश्वविद्यालयमा प्राध्यापनरत लेखक अलका आत्रेय चुडालले भनिन्, ‘लेखपढमा युवाहरूको यत्रो उत्साह देख्दा म अचम्ममा परें। उनीहरू किताब किनेर पढिरहेका छन्, साहित्यप्रति उत्साह जागेको छ। आजको दृश्य निकै सुन्दर लाग्यो।’

गत वर्ष नेपालयले २५ वर्षमुनिका लेखकहरूबाट कथा, कविता, निबन्ध (ककनी) आह्वान गरेको थियो। छनोट भएका ७५ लेखकका रचनाहरू शनिबार लोकार्पण गरिएको हो। २५ वर्षमुनिका २५ कथाकार, २५ कवि र २५ निबन्धकारहरूको समागमले नेपालयको आँगनमा नयाँ स्वरहरूको सिर्जनशील लहर ल्याएको छ। यति सानै उमेरमा लेखक बन्न पाउँदा उनीहरू एकअर्कालाई बधाई साटिरहेका थिए। ह्वाइट केनमा आएका छनोट भएका कवि आर्य निरौला धरानका हुन् र काठमाडौंमा मनोविज्ञानमा स्नातक अध्ययनरत छन्। उनले भने, ‘मैले यस्तो प्लेटफर्म पाएँ जुन मेरो लागि असम्भव कुरा थियो।’

कथा विधामा प्रकाशित पुस्तकमा अजय कार्की, अनिता धिताल, अनुष्का लामिछाने, अमित भट्टराई, आर्या अधिकारी, ईशान ढकाल, उमेश कार्की, कविराज क्षत्री, कृतिशा अमात्य, तेजकुमार राई, दीपक गौतम, दीपिका खतिवडा, नवीन धमला, निश्चल भण्डारी, नीरव, परीक्षा शर्मा, प्रनिका श्रेष्ठ, प्रशान्त वाग्ले ‘प्राकृतिक’, मुधुसुदन घिमिरे, रोदिनलाल श्रेष्ठ, शिवराज शाही, समर्पण न्यौपाने, समिन गैरे, सुमन पौडेल र सोमनाथ लुइटेलका कथा संकलित छन्। यी छनोट भएका कथाकार र आख्यानकारसँग नारायण वाग्लेबीच एक घण्टे खुला संवाद भएको थियो। ‘तपाईंहरूको कथा शैली र शिल्प पढ्दा म आश्चर्यचकित भएँ,’ छनोटकर्ताले भने, ‘आज तपाईंहरूको परिपक्व प्रश्न र धारणा सुनेर मलाई जेनजीको आख्यान आन्दोलन आएको अनुभूति भयो।’

यसैगरी कविता विधिमा अनिता तिवारी, अनुपा गैरे, आर्य निरौला, उत्सव आचार्य, उषा लिम्बू, कम्मान रावल, गायत्री नेपाल, गौरव न्यौपाने, जोनसन श्रेष्ठ, डोल्मा लामा, तीर्थराज विश्वकर्मा, दुर्गा खतिवडा, नवीनकुमार नेपाली, नारन न्यौपाने, प्रज्वल लोहनी, प्रदीप योङ्हाङ्, प्रिशा शशी, युक्ता सुनुवार, रसिला धमला, श्रव्य आरिया, समृद्ध हमाल, सुजता बस्याल, सुदर्शनप्रकाश खड्का, सुरङ्गा सेढाई र स्पन्दन झा छनोट भएका छन्। यी कविसँग कवि तथा आख्यानकार श्रवण मुकारुङको अर्को खुला सत्र आयोजना भएको थियो। ‘तपाईंहरूको कविताले मलाई पुरानो थोत्रो कोटजस्तो बनायो, यो तपाईंहरूको समय हो,’ श्रवणले भने, ‘नयाँ स्वर सुन्न चाहनेहरूका लागि म तपाईंहरूको कृति सबैलाई सिफारिस गर्छु।’

निबन्ध विधामा अनुकृत लामिछाने, अविरल जाग्री, कञ्चनकुमार बस्नेत, कवीन्द्र जोशी, कृषा दाहाल, जयनी पण्डित, जिज्ञासा सोनम, धीरजप्रताप मल्ल ठकुरी, नुमा थाम्सुहाङ, परिमलप्रकाश नेपाल, भूमिका थारू, मनस्वी बान्तवा, ममता घिमिरे, महिता श्रेष्ठ, मोहन सङ्ग्राम, विक्रम नेपाल, विनोद लामिछाने, विवेक भट्टराई, शून्य नयन, सलिना बास्तोला, संयोग बस्याल, संस्कृति रिजाल, सन्जिला खनाल, सागर घले र सापेक्ष छनोट भएका छन्। निबन्धकार भूषिता वशिष्ठ अनलाइनमार्फत नवप्रवेशी निबन्धकारसँग जोडिएकी थिइन्। ‘तपाईंहरूको रचना पढ्न पाउनु मेरो लागि सुरुपूर्ण मात्र नभई शिक्षाप्रद पनि भयो,’ उनले भनिन्, ‘तपाईंहरूको विषयवस्तु, शैली र साहित्यिक प्रौढता निकै सुन्दर छ।’

तीन विधाका रचना छनोटकर्ता श्रवण मुकारुङ, नारायण वाग्ले र भूषिता वशिष्ठले ७५ रचनाकारसँग संवाद गरेका थिए। केही लेखक देशबाहिर र काठमाडौँ बाहिरबाट अनलाइनमार्फत सहभागी भएका थिए। युवा लेखकहरूको परिपक्व विचार, धारिला प्रश्न र गहिरो जिज्ञासाले तीनै छनोटकर्ता अचम्मित भएका थिए। श्रवणले भने, ‘आजको दिन नेपाली साहित्यमा ऐतिहासिक छ, जहाँ बलिया लेखकहरू सृजनशील र वैचारिक हस्तक्षेपसहित उदाएका छन्।’

“पल्पसा क्याफे” उपन्यास प्रकाशन गर्दै सुरु भएको हाम्रो यात्रा २० वर्ष पुगेको अवसरमा नयाँ पुस्ताका लेखक खोजी गरिएको छ,’ नेपालयका टिम लिडर किरणकृष्ण श्रेष्ठले भने, ‘उत्साही युवा लेखकहरूलाई एकै ठाउँमा भेट्न पाउँदा मैले आफ्नो साहित्यिक समुदाय फैलिँदो देखेको छु।’ सन् २०२५ मा “२५ वर्षका २५” शीर्षकमा खुला रचना आह्वान गरिएको थियो। ‘संसारभरबाट उत्साहजनक सहभागिता भयो,’ आह्वानका प्रमुख र सम्पादक विमल आचार्यले भने, ‘युवाहरूको बलियो उपस्थितिले साहित्यमा नयाँ सम्भावनाको ढोका खोलेको छ।’ युवाहरू पढ्दैनन्, लेख्दैनन् भन्ने दृष्टिकोण माथि सर्नेतिनो अनुसन्धान पनि गरिएको छ भन्नेआचार्यले उल्लेख गरे र ‘ककनिको कथा’ अन्तर्गत आह्वानले देखाएका विभिन्न पक्षहरूमा तीन पुस्तकहरूमा लेखेका छन्। नेपालयले शनिबार बिहान ९ बजेदेखि बेलुका ६ बजेसम्म विभिन्न कार्यक्रमसहित साहित्य उत्सव आयोजना गरेको थियो। जसअन्तर्गत इतिहास समाजशास्त्री तथा “सन्धिकाल” पुस्तकका लेखक लोकरञ्जन पराजुलीले “नेपालमा पुस्तकालय र पठन परम्परा” शीर्षकमा मुख्य भाषण दिएका थिए। सार्वजनिक पुस्तकालयको आवश्यकता र महत्त्वमाथि उनले युवा लेखकहरूबीच सारगर्भित मन्तव्य राखेका थिए। नेपालयले अघिल्लो वर्ष प्रकाशन गरेका तीन उपन्यास — “जगज्जननी उनकी आमाको नाम होइन” का लेखक नारायण ढकाल, “सलह” का लेखक श्रवण मुकारुङ र “पैकेलो” का लेखक ओम रिजालबीच “आजको आख्यान” शीर्षकमा सृजना खड्काको संयोजनमा छलफल भएको थियो। उत्सवको अन्त्यमा नेपथ्य ब्यान्डले सन् २००४ को नेपाल यात्राबारे डकुमेन्ट्री फिल्म प्रदर्शन गरेको थियो। साथै नेपालयले हरेक अंग्रेजी महिनाको तेस्रो शुक्रबार आरशालामा फिल्म क्लब स्थापना घोषणा गरेको छ। युवा लेखकहरूको कथा, कविता र निबन्धसहित तीन पुस्तकको सेटको मूल्य १९९५ रुपैयाँ रहेको छ। पुस्तक देशभरिका पुस्तक पसल र थुप्रै वेबसाइट र अमेजनमार्फत विश्वव्यापी खरिद गर्न सकिन्छ।

बेलायतको राजधानी लन्डनमा बढ्दो जीवनयापन खर्च, उच्च घरभाडा र बेरोजगारीका कारण एक वर्षमा ४ लाख २० हजारभन्दा बढी मानिसले सहर छोडेर अन्यत्र बसाइँ सरेका छन्। वर्क फ्रम होम संस्कृतिको विकास र गुणस्तरीय जीवन खोज्दै युवा पुस्ता राजधानी छोडेर बकिङ्घमसायर, बर्मिङ्घम र स्कटल्यान्डजस्ता तुलनात्मक रूपमा सस्तो र शान्त सहरहरूमा आकर्षित भएका छन्। लन्डनको महत्त्व कायमै रहे पनि बढ्दो बसाइँसराइले सहरको आवास र श्रम बजारमा दीर्घकालीन प्रभाव पार्ने विश्लेषण गर्दै मेयर सादिक खान आवास तथा रोजगारी सिर्जनामा केन्द्रित हुनुभएको छ।

लन्डनलाई दशकौँदेखि अवसरको शहर मानिँदै आएको छ। राम्रो रोजगारी, उच्च शिक्षा, विश्वस्तरीय स्वास्थ्य सेवा र अन्तर्राष्ट्रिय जीवनशैलीका कारण लाखौँ मानिसको रोजाइमा पर्ने यो शहर अहिले नयाँ चुनौतीको सामना गरिरहेको छ। हालै सार्वजनिक राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालयको तथ्याङ्कअनुसार, जुन २०२५ सम्म एक वर्षको अवधिमा ४ लाख २० हजार ४९२ जना मानिसले राजधानी छोडेर बेलायतका अन्य शहर र ग्रामीण क्षेत्रमा बसाइँ सरेका छन्। विश्लेषकहरूका अनुसार यो केवल सामान्य बसाइँसराइ होइन, बरु जीवनशैलीमा परिवर्तनको संकेत हो।

लन्डनमा घरभाडा र घरको मूल्य लगातार बढ्दो छ। दैनिक उपभोग्य वस्तु, यातायात र अन्य सेवाको खर्च पनि बेलायतका अधिकांश शहरभन्दा महँगो छ। त्यसैले धेरै परिवार र युवा पेसाकर्मीले कम खर्चिलो शहर रोज्न थालेका छन्। कोरोना महामारीपछि घरबाटै काम गर्ने अर्थात् वर्क फ्रम होम संस्कृति तीव्र रूपमा बढेको छ। पहिले रोजगारीका लागि लन्डनमै बस्नुपर्ने बाध्यता थियो। तर अहिले धेरै कम्पनीहरूले टाढाबाटै काम गर्ने सुविधा दिएका कारण मानिसहरू ठूलो शहरमा बस्नुपर्ने आवश्यकतालाई कम आँकलन गर्दैछन्।

लन्डनको ६.५ प्रतिशत बेरोजगारी दर बेलायतका अन्य कुनै पनि क्षेत्रको तुलनामा सबैभन्दा बढी हो, जबकि यहाँको राष्ट्रिय औसत दर ४.९ प्रतिशत छ। करसम्बन्धी तथ्यांक अनुसार, अन्य क्षेत्रको तुलनामा लन्डनमा तलब वृद्धिदर पनि सुस्त छ। आन्तरिक बसाइँसराइको विश्लेषणअनुसार लन्डन छोड्नेहरूका लागि बकिङ्घमसायर, बर्मिङ्घम, स्कटल्यान्ड, एसेक्स, ब्राइटन र ब्रिस्टल प्रमुख गन्तव्य भएका छन्। राजधानीबाट बाहिरिनेहरूको संख्या विशेषगरी ३० देखि ४० वर्ष उमेर समूहका मानिस र बालबालिकामा सबैभन्दा बढी देखिएको छ।

नयाँ अनुसन्धानले देखाएको छ कि अपराध स्तर, करियर अवसरमा देखिएको सुस्तता र उच्च घरभाडाको कारण आगामी पाँच वर्षमा पाँचमध्ये दुई युवाले लन्डन छोड्ने सम्भावना छ। ‘लन्डन हेरिटेज क्वार्टर’ को नयाँ प्रतिवेदनले १८ देखि ३० वर्ष उमेर समूहका मानिसहरूको जीवनस्तरमा तीव्र गिरावट देखाएको छ। यस क्रममा लन्डनका कतिपय युवाहरूले राजधानीको जीवनलाई अवसरभन्दा ‘अस्तित्व रक्षाको संघर्ष’को रूपमा लिन थालेका छन्।

यद्यपि, लन्डनको महत्त्व घटेको छैन। यो अझै बेलायतको सबैभन्दा ठूलो आर्थिक, वित्तीय र सांस्कृतिक केन्द्र हो। हरेक वर्ष हजारौँ अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थी, दक्ष जनशक्ति र आप्रवासी लन्डन आउँछन्। केही विज्ञहरूले भन्छन् कि आन्तरिक बसाइँसराइ बढे पनि विदेशबाट आउने जनसंख्याले भविष्यमा यो कमीलाई सन्तुलित गर्न सक्छ। लन्डनका मेयर सादिक खानका प्रवक्ताले भनेका छन्, मेयरलाई लन्डन विश्वकै उत्कृष्ट शहर हो भन्नेमा कुनै शंका छैन। ‘सादिकले लन्डनलाई सबैका लागि उपयुक्त सहर बनाउने अथक प्रयास गरिरहनुभएको छ। उहाँले काउन्सिल आवास निर्माण गर्ने, ३ लाख ३० हजारभन्दा बढी नयाँ रोजगार सिर्जना गर्न सहयोग गर्ने, अपराध घटाउन मेट्रोपोलिटन प्रहरीसँग काम गर्ने जस्ता कार्य गरिरहनुभएको छ,’ प्रवक्ताले भने, ‘साथै सबै उमेरका मानिसहरूले उन्नति गर्न, अवसर पाउन र गुणस्तरीय जीवन यापन गर्न सकून् भन्ने सुनिश्चित गर्न उहाँ सक्रिय हुनुहुन्छ।

चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको आठ किलोमिटर क्षेत्रमा १७ करोड ८६ लाख रुपैयाँ लागतमा विद्युत् तार भूमिगत गर्ने काम अघि बढिरहेको छ। नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका प्रमुख जितेन्द्रकुमार झाल्ले पुरानो आठ मेगावाट तारमा समस्या देखिएपछि २५ मेगावाट क्षमताको नयाँ तार बिछ्याउने जानकारी दिएका छन्। वैशाख ७ गते ठेक्का सम्झौता भएको यो आयोजनाको काम वर्षात सकिएपछि तीव्र गतिमा अघि बढ्ने कार्यालयले जनाएको छ।

चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको आठ किलोमिटर क्षेत्रमा विद्युत् तार भूमिगत गर्ने कार्य सुरु भएको छ। नेपाल विद्युत् प्राधिकरण बागमती प्रदेश डिभिजन कार्यालयले बोलपत्र आह्वान गरी ठेक्का सम्झौता गरेसँगै काम सुरु भएको हो। लगभग रु १७ करोड ८६ लाखको लागतमा २५ मेगावाट विद्युत् प्रवाहका लागि शारदा एण्ड सुम्नीमा भिसान जेभीले काम अघि बढाएको छ। हालको भूमिगत विद्युतीकरणमा समस्या देखा परेकाले पुनः नयाँ भूमिगत विद्युतीकरण गर्ने तयारी भइरहेको विद्युत् प्राधिकरण बागमती प्रदेश डिभिजन कार्यालयले जनाएको छ।

पहिलो भूमिगत तार आठ मेगावाट क्षमताको भएकाले पटकपटक समस्या देखिएका कारण नयाँ तार बिछ्याउने योजना गरिएको कार्यालय प्रमुख जितेन्द्रकुमार झाले बताए। उनले भने, “पुरानो तार राखिएको ठाउँबाट नभई नयाँ भूमिगत विद्युतीकरण गर्ने काम भइरहेको छ।” समय-समयमा विद्युत् प्रवाहमा समस्या आउँदा समस्याको पहिचानमा लामो समय लाग्ने भएकाले नयाँ भूमिगत विद्युतीकरण गर्न लागिएको उनले जानकारी दिए। ठेक्का सम्झौतासँगै ठेकेदार कम्पनीले विद्युत् तारको नक्साङ्कन कार्य सम्पन्न गरी २५ मेगावाट क्षमताको तार खरिद प्रक्रियामा रहेको पनि उनले बताए।

माडीमा नेपाल विद्युत् प्राधिकरण चनौली वितरण केन्द्रले विद्युत् प्रसारण गर्दै आएको छ। सो वितरण केन्द्रका प्रमुख रुद्रराज विष्टका अनुसार त्यहाँ ११ हजार ७०० ग्राहक छन्, जो मुख्यतः घरेलु तथा सिँचाइका लागि विद्युत् उपभोग गर्छन्। जिल्लाको माडी नगरपालिकालाई चारैतिर जंगलले घेरिएको छ र अधिकांश भाग चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज भित्र पर्छ। माडीवासीहरूले सदरमुकाम भरतपुर आउजाउ गर्न निकुञ्जकै बाटो प्रयोग गर्नुपर्ने बाध्यता छ। वैशाख ७ गते नौ महिनाभित्र काम सम्पन्न गर्ने गरी ठेक्का सम्झौता भएपछि यो काम अघि बढेको हो।

टाइफुन ‘डल्फिन’ पूर्वी चीनतिर बढ्दै गएपछि साङ्घाईका दुई मुख्य विमानस्थलहरूले आइतबार १३०० भन्दा बढी उडान रद्द गरेका छन्। आँधीको जोखिमलाई मध्यनजर गर्दै अधिकारीहरूले विभिन्न प्रभावित क्षेत्रहरूबाट चार लाखभन्दा बढी मानिसलाई सुरक्षित स्थानमा सारिएको जानकारी दिएका छन्। मौसमविद्हरूले आगामी केही दिनमा झेजियाङ र फुजियान प्रान्तहरूमा २०० देखि ४०० मिलिमिटरसम्म वर्षा हुने र बाढी तथा पहिरोको जोखिम बढ्ने अनुमान गरेका छन्। २४ साउन, बेइजिङ (रासस/एपी)।

आँधीको बाहिरी क्षेत्रले शनिबार ताइवानको उत्तरी भागमा ठूलो वर्षा गराएको थियो। त्यहाँका केही विमान सेवा कम्पनीहरूले पनि चीनतर्फका उडानहरू आइतबार रद्द गरेका छन्। आइतबार बिहान आँधीको अधिकतम निरन्तर हावाको गति लगभग १६२ किलोमिटर प्रति घण्टा रहेको अनुमान गरिएको छ। अधिकारीहरूले भनेका छन् कि आँधीका कारण भारी वर्षा भइरहेको छ र बाढी तथा पहिरोको जोखिम तीव्र हुँदैछ। आँधी आइतबार साँझ झेजियाङ प्रान्त र छिमेकी फुजियान प्रान्तको उत्तरी भागमा पुग्ने सम्भावना छ।

साङ्घाईको होङकियाओ र पुडोङ विमानस्थलहरूले आइतबार निर्धारित करिब ६० प्रतिशत उडान स्थगित गरेका छन्। झेजियाङको ताइझोऊ शहरबाट शनिबार साँझसम्म करिब तीन लाख ९० हजार मानिसलाई सुरक्षित ठाउँमा सारिएको थियो। साथै साङ्घाईका जोखिमयुक्त क्षेत्रहरूबाट ३० हजारभन्दा बढी मानिसलाई पनि अन्यत्र स्थानान्तरण गरिएको छ। झेजियाङका अधिकारीहरूले क्रुज लगायत जलयातायातका सबै गतिविधि स्थगित गरिसकेका छन्। सम्भावित बाढी र पहिरोबाट जोगिन उच्च सतर्कता अपनाउन सबैलाई आग्रह गरिएको छ।

सुनसरीको झुम्का कारागारबाट फरार भएका ३५ वर्षका भूपाल राईलाई प्रहरीले शनिबार धरानबाट पक्राउ गरेको छ। धनकुटाको सागुरीगढी–९ का बासिन्दा राई लागुऔषध मुद्दामा कैद भुक्तान गरिरहेका थिए। गत भदौ महिनामा भएको जेनजी आन्दोलनका क्रममा फरार भएका उनलाई बाँकी कैद भुक्तानका लागि आइतबार झुम्का कारागार पठाइएको छ। २४ साउन, सुनसरी। जेनजी आन्दोलनका क्रममा कारागारबाट फरार भएका एक कैदी धरानबाट पक्राउ परेका छन्। पक्राउ पर्नेमा धनकुटाको सागुरीगढी–९ बस्ने ३५ वर्षीय भूपाल राई रहेका छन्। प्रहरीका अनुसार उनी शनिबार धरानबाट पक्राउ परेका छन्। पक्राउ परेका राईलाई बाँकी कैद भुक्तानका लागि आइतबार झुम्का कारागार पठाइएको छ। गत २३/२४ भदौको जेनजी आन्दोलनमा उनी सुनसरीको झुम्का कारागारबाट फरार भएका थिए। उनी लागुऔषध मुद्दामा कैद भुक्तान गरिरहेका थिए।

सरकारले देशभरका ५७८ वटा रुग्ण तथा अलपत्र ठेक्का आयोजनाको विस्तृत विश्लेषण गरी समाधानका उपायसहित प्रतिवेदन तयार पारेको छ। प्रतिवेदन अनुसार २५० आयोजनाहरू ऋणी अवस्थामा छन्, १२२ आयोजनाहरू अलपत्र छन् र १५३ आयोजनामा निर्माण ढिलाइ भएको छ भने १५ वटा ठेक्का तोडिएका छन्। पूँजीगत खर्च बढाउन र आयोजना छिटो सम्पन्न गर्न सरकारले सार्वजनिक खरिद ऐन संशोधन गर्नुका साथै रकमान्तर प्रक्रियासमेत सरल बनाएको छ।

२४ साउन, काठमाडौं । ५७८ वटा ठेक्काको विस्तृत विश्लेषण र समाधानका उपायसहितको प्रतिवेदन तयार भएको छ। सरकारले तयार पारेको यो प्रतिवेदन हालसम्म सार्वजनिक गरिएको छैन, तर प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयले यसलाई चौमासिक प्रतिवेदनमा समावेश गरेको छ।

प्रतिवेदनमा भनिएको छ, ‘लामो समयदेखि अलपत्र परेका, रुग्ण अवस्थामा रहेका तथा समयमा सम्पन्न हुन नसकेका आयोजना सम्बन्धमा भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात व्यवस्था मन्त्रालयका सचिवको अध्यक्षतामा कार्यदल गठन गरी हालसम्म ५७८ वटा ठेक्काको विस्तृत विश्लेषण र समाधानका उपायसहित प्रतिवेदन पेस गरिएको छ।’

५७८ वटा ठेक्काको अध्ययनपछि ठेक्का प्रणाली सुधार, फास्ट ट्र्याक संयन्त्र, सार्वजनिक खरिद ऐन संशोधन र सरकारी पूर्वाधार निर्माण कम्पनीमार्फत आयोजना अघि बढाउने व्यवस्था लागू गरिएको प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयले जनाएको छ।

प्रतिवेदन अनुसार, २५० वटा आयोजना ऋणी अवस्थामा छन्, १२२ वटा आयोजना अलपत्र छन् र १५३ वटा आयोजनामा निर्माण ढिलाइ भएको छ। यस मध्ये १५ वटा ठेक्का तोडिएका छन् भने ३८ वटा अन्य विभिन्न अवस्थामा छन्।

यस प्रतिवेदनले समस्या पहिचानसंगै समाधानका उपाय पनि उल्लेख गरेको छ र भविष्यमा पुनः त्यस्तो समस्या दोहोरिन नदिन सुझावहरू पनि दिएको छ। यस आधारमा सरकारले केही पहलहरू पनि शुरू गरिसकेको प्रधानमन्त्री कार्यालयले जनाएको छ। जसअनुसार पूँजीगत खर्चलाई छिटो र सहज बनाउन आर्थिक कार्यविधि तथा वित्तीय उत्तरदायित्व नियमावली २०७७ को नियम १३१ मा संशोधन गरिएको छ। पूँजीगत रकमान्तरसम्बन्धी निर्णय सचिवले नै गर्नसक्ने व्यवस्था गरिएको छ, जसले रकमान्तर प्रक्रिया सरल र छिटो हुने प्रतिवेदनले सुझाव दिएको थियो।

दुई पटकसम्म पनि ठेक्का नलग्न वा प्रक्रिया असफल भएका आयोजनालाई सरकारी पूर्वाधार निर्माण कम्पनीमार्फत प्रत्यक्ष कार्यान्वयन गर्ने कानुनी व्यवस्था सार्वजनिक खरिद ऐन २०६३ मा संशोधन गरिएको छ।

नेपाल सरकारका चौमासिक प्रतिवेदन अनुसार केही आयोजना स्थलगत अनुगमन गरी तिनका प्रतिवेदन तयार गरिएको छ। ‘भौतिक पूर्वाधार मन्त्रालयअन्तर्गत कालिगण्डकी कोरिडोर (गैंडाकोट खण्ड), नारायणगढ–बुटवल पश्चिम खण्ड लगायतका आयोजना स्थलगत अनुगमन गरी प्रतिवेदन पेस गरिएको’ उल्लेख छ।

साथै हेटौंडा कपडा उद्योग पुनः सञ्चालनको विषयलाई पनि प्रधानमन्त्री कार्यालय उपलब्धिको रूपमा राखेको छ। ‘मिति २०८३/२/२७ मा प्रधानमन्त्रीज्यूको नीति, प्रशासन तथा सुशासन सल्लाहकारको विशेष उपस्थितिमा हेटौंडा कपडा उद्योग पुनः सञ्चालन सम्बन्धमा छलफल गरी निर्णय भएको, र मिति २०८३/३/१६ गते स्थलगत अवलोकन गरिएको’ प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

गत शुक्रबार प्रधानमन्त्रीले सामाजिक सञ्जालमार्फत सरकारी उद्योग सुधारको अवस्था सार्वजनिक गरेका थिए, जसमा हेटौंडा कपडा उद्योग पुनः सञ्चालनका लागि परीक्षण उत्पाद सुरु भएको कुरा पनि समावेश थियो।

प्रधानमन्त्रीका अनुसार नेपाल औषधि लिमिटेडको बिक्री वृद्धि र नाफा, नेपाल वायुसेवा निगमको आम्दानी र अकुपेन्सी बढेको, दुग्ध विकास संस्था र सिंहदरबार वैद्यखानाको उत्पादन र कारोबार बृद्धि भएको छ। प्रधानमन्त्री कार्यालयको चौमासिक प्रतिवेदनमा रहेका यी विषयहरू प्रधानमन्त्रीले सामाजिक सञ्जालमै राखेका छन्।

चौमासिक प्रतिवेदन भनिए पनि प्रतिवेदनमा रहेका अधिकांश विषय वैशाख, जेठ र असार महिनामा भएका कामहरूको विवरण हो। यस अवधिमा हेलो सरकार विद्युतीय गुनासो व्यवस्थापन पोर्टलमा दर्ता भएका कुल १६ हजार २७२ गुनासो फछ्यौट भएका छन्, पुराना र नयाँ गुनासो समेटेर ३२ हजार ६ सय ६७ वटा गुनासो फछ्यौट गरिएको छ।

प्रधानमन्त्री कार्यालयले मानव अधिकारसम्बन्धी छैटौं राष्ट्रिय कार्ययोजना बनाउँदैछ र यसको मस्यौदाका लागि सुदूरपश्चिम, कर्णाली, लुम्बिनी र कोशी प्रदेशमा छलफल तथा अन्तरक्रिया कार्यक्रम सञ्चालन गरी राय सुझाव संकलन गरेको छ।

भ्रष्टाचार विरुद्ध संयुक्त राष्ट्र संघीय महासन्धिको कार्यान्वयन सम्बन्धी दोस्रो राष्ट्रिय रणनीति तथा कार्ययोजना मन्त्रिपरिषदबाट स्वीकृत भएको विषयलाई पनि समावेश गरिएको छ।

प्रतिवेदनमा प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद् कार्यालयको स्वरूप, प्रकृति, काम, कर्तव्य तथा अधिकार र कर्मचारी विवरण समेत समावेश छ। साथै प्रधानमन्त्री कार्यालयद्वारा गरिएका मुख्य कामहरूको उल्लेख गरिएको छ।

प्रतिवेदनअनुसार, २०८३ साल वैशाख १ गतेदेखि असार मसान्तसम्म २१ वटा मन्त्रिपरिषद् बैठक बसेका थिए र ३८४ वटा निर्णय भएका छन्। यी कामहरूको सूचीमा ५७८ वटा ठेक्काको विस्तृत विश्लेषण र समाधानका उपायसहितको प्रतिवेदन तयार पारेको विषय पनि समावेश छ।

सोट्टो नेपालले सीमित गन्तव्यमा मात्र हवाई उडान हुँदा विदेशी एयरलाइन्सले एकाधिकार जमाएर भाडा अत्यधिक महँगो भएको निष्कर्ष निकालेको छ। अध्यक्ष मानबहादुर शाहीले नेपाल वायुसेवा निगमलाई कम्पनी मोडलमा रूपान्तरण गरी अन्तर्राष्ट्रिय उडान विस्तार गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्नुभयो। सोट्टो नेपालले स्थानीय सरकारसँग सहकार्य गर्दै होमस्टे र पदयात्रा जस्ता कार्यक्रम सञ्चालन गरी पर्यटन प्रवर्द्धनमा सक्रिय रहेको जनाएको छ।

२४ साउन, काठमाडौं। सोसाइटी अफ ट्राभल एन्ड टुर्स अपरेटर्स (सोट्टो) नेपालले सीमित गन्तव्यमा मात्रै उडान भएका कारण हवाई भाडा महँगो भएको बताएका छन्। आइतबार पत्रकार सम्मेलनमा सोट्टो नेपालले यसबारे प्रतिक्रिया दिएको हो। संस्थाका अध्यक्ष मानबहादुर शाहीले नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय हवाई कनेक्टिभिटी सीमित रहँदा विदेशी एयरलाइन्सको एकाधिकार बढेको बताए। यसले हवाई भाडा अत्यधिक महँगो हुने स्थिति सिर्जना गरेको उनको भनाइ छ।

सोट्टो नेपालले पर्यटन व्यवसायीको पेशागत हकहित संरक्षण, व्यवसाय प्रवर्द्धन तथा व्यवसायमा देखापर्ने समस्याहरू समाधानका लागि सम्बन्धित निकायसँग निरन्तर समन्वय, संवाद र नीतिगत पैरवी गर्दै आएको उनले बताए। अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटन प्रवर्द्धनका लागि सोट्टो नेपालले सिंगापुर, मलेसिया, रसिया, फिनल्याण्ड, थाइल्यान्ड, भियतनाम, कम्बोडिया र भारतका विभिन्न राज्यहरूमा विभिन्न कार्यक्रममा भाग लिएको छ। यी कार्यक्रमहरूले नेपालको पर्यटन सम्भावनाहरूलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रभावकारी रूपमा प्रस्तुत गरी पर्यटक आकर्षित गर्न र पर्यटन आय वृद्धि गर्न महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याएको उनीहरूको भनाइ छ।

काठमाडौंको तारकेश्वर नगरपालिका-१० का १५ वर्षीय समिप खड्का साउन ८ गतेदेखि सम्पर्कविहीन छन्। परिवारका अनुसार उनी साउन ८ गते शुक्रबारको अपराह्न करिब ४ बजे घरबाट बाहिरिएका थिए। त्यसपछि अहिलेसम्म घर फर्किएका छैनन् र उनीसँग कुनै सम्पर्क पनि हुन सकेको छैन। परिवारका अनुसार समिप केही समयदेखि नियमित रूपमा घर आउने गएनन्। उनी घरमा कोही नभएको बेला दिउँसो आउने, आफूलाई मनपर्ने खाना खाइदिने र दिउँसो नै बाहिरिने गर्थे। साउन ७ गते बिहीबार पनि उनले घर आएका कुरा एक जना बहिनीले परिवारलाई जानकारी गराएकी थिइन्।

दीर्घकालसम्म घर नफर्किएपछि आमा-बाबु र परिवारका सदस्यहरू चिन्तित बनेका छन्। परिवारका अनुसार उनी साथीहरूसँग लुगा साटेर लगाउने भएकाले हराएको समयमा लगाएको पोशाकबारे यकिन जानकारी दिन कठिन बनेको छ। उपलब्ध गराइएको पछिल्लो जानकारीअनुसार उनी शुक्रबार रातो चेक शर्ट र खैरो ट्राउजर लगाएर घरबाट निस्किएका थिए। समिपको मोबाइल सम्पर्क तथा हालको अवस्थाबारे परिवारलाई कुनै जानकारी छैन। उनी कहाँ पुगेका हुन सक्छन् भन्ने कुरामा पनि परिवार अनभिज्ञ छन्।

समिपलाई देख्ने वा उनको अवस्थाबारे जानकारी पाउने व्यक्तिहरूले नजिकको प्रहरी कार्यालय वा परिवारलाई तुरुन्तै खबर गर्न परिवारले आग्रह गरेको छ। समिप खड्काबारे कुनै जानकारी भए परिवारसँग ९७०७७९५२८४ मा सम्पर्क गरी खोजी कार्यमा सहयोग गर्न अनुरोध गरिएको छ।