लेखक: space4knews

नेपालका निजी इन्टरनेट सेवा प्रदायक कम्पनीहरूले सस्तो र कम गतिका इन्टरनेट प्याकेजहरू सोमबारदेखि बन्द गर्ने निर्णय गरेपछि सर्वसाधारण उपभोक्ताहरूलाई प्रत्यक्ष प्रभाव पर्ने देखिएको छ। इन्टरनेट सेवा प्रदायक सङ्घले महँगी लगायत विभिन्न कारणहरू देखाउँदै यो कदम उठाउनुपरेको दाबी गरेको छ। सस्ता प्याकेजहरू बन्द भएपछि सेवाग्राहीहरूलाई महँगा प्याकेज लिनु बाहेक विकल्प नहुने उपभोक्ता अधिकारवादीहरूले बताएका छन्। विद्यार्थीदेखि व्यवसायीहरूसम्म प्रभावित हुने भएकाले त्यस्तो आकस्मिक निर्णय अनुचित भएको उपभोक्ता अधिकारवादीहरूले प्रतिक्रिया दिएका छन्।

सरकारी स्वामित्वको नेपाल टेलिकमका प्रवक्ताले भने ब्रोडब्यान्ड इन्टरनेट सेवाको शुल्कमा तत्काल कुनै परिवर्तन गर्ने योजना नरहेको बताएका छन्। इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरूको छाता सङ्गठनले सस्तो दरका प्याकेजहरू हटाउनुको मुख्य कारण मूल्य वृद्धिले भएको बताएका छन्। संघका अध्यक्ष सुधीर पराजुलीले जारी गरेको विज्ञप्तिमा उल्लेख छ, “विगत वर्षका मूल्य वृद्धिहरू, मध्यपूर्वको तनावले बढेको इन्धनको मूल्य, फाइबरको महँगोपना, उच्च मुद्रास्फीति र एआई प्रविधिमा तीव्र वृद्धिका कारण इलेक्ट्रोनिक्स र चिप सेटको मूल्य अचानक वृद्धि भएका छन्।”

सर्वोच्च अदालतले हालै इन्टरनेट सेवा प्रदायक कम्पनीहरूले कर क्षेत्रमा धेरै ठूलो करदाता कार्यालयविरुद्ध दायर गरेको रिट निवेदन खारेज गरेपछि यो निर्णय आएको हो। अदालतको निर्णय र इन्टरनेट सेवा प्रदायक कम्पनीहरूको पछिल्लो निर्णयबीच कस्तो सम्बन्ध छ भनेर बुझ्न प्रयास गर्दा संघका पदाधिकारीहरूले फोन उठाएका छैनन्। उपभोक्ता अधिकारवादीहरूले इन्टरनेट सेवा प्रदायकको निर्णयको निन्दा गरेका छन्। उपभोक्ता हित संरक्षण मञ्चका महासचिव विष्णुप्रसाद तिमिल्सिनाले यसलाई सूचना पहुँचमा थप बाधा पुर्याइएको अवस्था भएको बताएका छन्।

संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) मा केन्द्रित नयाँ कार्यदल गठन भएको घोषणा गरेका छन्। ‘सूपर इन्टेलिजन्स फोर्स’ नाम दिइएको यस निकायको नेतृत्व अमेरिकाको ‘न्याश्नल इन्टेलिजन्स’ का निर्देशक जे क्लेटनले गर्नेछन्। सोमबार सामाजिक सञ्जालमा गरिएको एक पोस्टमा, उक्त कार्यदलले अमेरिकालाई एआई प्रविधि विकासमा निरन्तर अग्रस्थानमा राख्न र सर्वसाधारणसँग सरकार बीच सहकार्य समन्वय गर्न केन्द्रित हुने जनाइएको छ। यस निकायको नाममा प्रारम्भमा प्रस्ताव गरिएको ‘आर्टिफिशल’ शब्दलाई परिवर्तन गरी ‘सूपर इन्टेलिजन्स’ राख्ने कार्यकारी आदेशमा गत साता २९ सेप्टेम्बरमा हस्ताक्षर गरिएको थियो।

‘आर्टिफिशल’ शब्दलाई ‘नक्कली’ जस्तो लाग्ने तर्क ट्रम्पको रहेको छ। प्रमुख प्रविधि कम्पनीका प्रमुखहरूले गत साता एउटा सम्झौतामा हस्ताक्षर गरी एआई सुरक्षा हेर्ने बोर्ड बनाउने योजना बनाएका थिए। ट्रम्पले उक्त सम्झौता “नैतिक रूपमा बाध्यकारी” भएको बताएका छन्। “सूपर इन्टेलिजन्स फोर्स उपभोक्ता, सार्वजनिक हित समूह, धार्मिक सङ्गठन, महत्वपूर्ण पूर्वाधार प्रदायक र सूपर इन्टेलिजन्स कम्पनीहरूसँग संघीय सरकारको सहकार्य समन्वय गर्ने छ,” ट्रम्पले बताएका छन्।

अमेरिकाको फेडरल ट्रेड कमिशनका अध्यक्ष एन्ड्रू फर्गुसन, रक्षा उपमन्त्री एमिल माइकल र पर्सनल म्यानेजमेन्टका निर्देशक स्कट कूपर पनि यस कार्यदलका सदस्य हुन्। यो निकायले राष्ट्रपति र व्हाइट हाउसकी चीफ अफ स्टाफ सुसी वाइल्सको सीधै मातहतँ काम गर्नेछ। क्लेटनले गत अगस्टदेखि न्याश्नल इन्टेलिजन्सको नेतृत्व सम्हालेका छन्। ओपनएआई र एन्थ्रोपिक लगायत एआई क्षेत्रका प्रमुखहरूले यस प्रविधिको कडा नियमन गर्न दबाब दिएपछि यो कार्यदल गठन गरिएको हो।

अक्टोबर ४ मा प्रकाशित अन्तर्वार्तामा ओपनएआईका सीइओ साम अल्ट्मनले भने, एआईबाट हुने फाइदाका कारण केही जोखिम सहन आवश्यक छ र यो प्रविधि सर्वसाधारणको पहुँचमा रहनुपर्छ। ट्रम्पले कडा नियमनको मागलाई अस्वीकार गर्दै अधिकांश जिम्मेवारी एआई कम्पनीहरूलाई छोडिदिएका छन्। सेप्टेम्बर २९ मा गरिएको सम्झौतामा ओपनएआई, एन्थ्रोपिक, स्पेसएक्स र गुगलजस्ता शीर्ष प्रविधि कम्पनीका कार्यकारीहरूले हस्ताक्षर गरेका थिए। यस कार्यकारी आदेश अनुसार सबै आधिकारिक पत्राचार, वेबसाइट, प्रतिवेदन र सञ्चार माध्यमहरूमा ‘एआई’को साटो ‘एसआई’ प्रयोग गरिनेछ।

किएभको एक प्रमुख पुलमा लगातार दोस्रो दिन रूसी ड्रोनले आक्रमण गरेको छ। रूसी सैन्य बलहरूले युक्रेनको राजधानीमा रहेका पुलहरूमा आक्रमण बढाएका छन्। रूसी आक्रमणका कारण केही क्षति भए पनि उक्त पुल पूर्णरूपमा भत्किएको छैन। ‘नोर्दर्न ब्रिज’ द्नीप्रो नदीमाथि अवस्थित आठ महत्वपूर्ण पुलहरूमध्ये एक हो। दैनिक रूपमा करिब पाँच लाख सवारीसाधनहरू यी पुलहरूबाट आवतजावत गर्छन्।
केही दिनअघि रूसी सेनाले ‘सदर्भ पुल’मा पनि पटक-पटक आक्रमण गरेको थियो। यो हमला जर्मन चान्सलर फ्रीड्रिख मेर्ट्स अप्रत्याशित रूपमा किएभ भ्रमण गर्न लाग्दा भएको हो।

ब्रिटेनमा प्रतिआतङ्कवाद प्रहरीले सञ्चालन गरेको अनुसन्धानको मुख्य केन्द्र रहेको आरएएफ फेइरफर्ड हवाई अड्डाबाट संयुक्त राज्य अमेरिकाले आफ्ना सबै बमवर्षक विमानहरू फिर्ता ल्याएको छ। विदेश मन्त्रालयका एक अधिकारीले आइतवार एक वक्तव्यमार्फत् सबै बमवर्षकहरू ब्रिटिश हवाई अड्डाबाट अमेरिका पुर्‍याइएको पुष्टि गरेका छन्। अमेरिकाले बमवर्षक विमानहरू फिर्ता ल्याउनुको कारण भने खुलाएका छैनन्। तर गत सेप्टेम्बर २७ मा ग्लोस्टरसायरस्थित विमानस्थल नजिक तीनवटा ‘शङ्कास्पद गाडी’ फेला परेको एक ठूलो घटनापछि यो कदम चालिएको बताइएको छ।

शुरूमा पाँच जनालाई हवाई अड्डानजिकै आतंकवादी गतिविधि गरेको आरोपमा पक्राउ गरिएको थियो, तर पछि उनीहरू जमानतमा रिहा भएका छन्। त्यसपछि पक्राउ परेका ब्रिटिश-इरानी नागरिकहरूलाई पनि जमानतमा रिहा गरिएको छ। ह्वाइटहल स्रोतहरूले वाशिङ्टनको निर्णय आरएएफ फेइरफर्डमा भएका घटनालाई प्रतिक्रिया स्वरूप आएको कुरा अस्वीकार गरेका छैनन्। बीबीसीलाई यो निर्णय राजनीतिक नभई सैन्य निर्णय भएको बताइएको छ। ‘अपरेशनल स्तर’ मा यो निर्णय लिइएको र अमेरिकी सेनाले ब्रिटिश समकक्षीलाई जानकारी गराएको उनीहरूले बताएका छन्।

ब्रिटिश रक्षा मन्त्रालयले यसबारे कुनै प्रतिक्रिया दिएको छैन। घटनाको केही दिनपछि यूकेको प्रधानमन्त्री एन्डी बर्नमले यसमा इरानको भूमिकाको ‘बलियो संकेत’ रहेको बताएका भए पनि थप विवरण खुलाएका छैनन्। तेहरानले घटनामा कुनै किसिमको संलग्नतालाई कडा रूपमा अस्वीकार गरेको छ। सुरुमा अमेरिकी वायुसेनाले सञ्चालित हवाई अड्डामा गाडीहरू गइरहेको सूचना पाएपछि बिहान सबेरै २३ देखि २५ वर्ष उमेरका पाँच पुरुषलाई पक्राउ गरिएको थियो। सबै पाँच जना लण्डनमा बसोवास गर्ने ब्रिटिश नागरिक थिए। उनीहरूलाई विस्फोटक पदार्थसँग सम्बन्धित अपराधको शङ्का लागेर र पछि आतंकवादी कार्यको तयारी गरेको आरोपमा पक्राउ गरिएको थियो।

पक्राउ परेका उक्त व्यक्तिहरूलाई पछि ‘अनुभव र रणनीति’ को आधारमा ‘अनुसन्धान निर्णय’ गरी जमानतमा रिहा गरिएको प्रहरीले जनाएको छ। आतंककारी कार्यको तयारी गरेको शङ्कामा २५ वर्षका छैटौँ व्यक्तिलाई बिहीबार लण्डनमा पनि पक्राउ गरियो। प्रतिआतङ्कवाद प्रहरीले उनलाई पनि शनिबार जमानतमा छोडिएको पुष्टि गरेको थियो। अमेरिकी वायुसेनाले आरएएफ हवाई अड्डालाई ‘फोर्वर्ड अपरेटिङ लोकेसन’ को रूपमा दशकौँदेखि प्रयोग गर्दै आएको छ। हालका केही महिनाहरूमा ब्रिटेनले इरानविरुद्ध रक्षात्मक हमला गर्न हवाई अड्डा प्रयोग गर्ने अमेरिकी अनुरोधलाई अनुमोदन गरेपछि अमेरिकी बमवर्षकहरू त्यहाँबाट मध्यपूर्वका लागि उडिरहेका छन्।

भोटेकोशी-त्रिशूली बाढीमा नुवाकोट र रसुवाको सीमा क्षेत्रबाट बगेको एक शव नेपालभन्दा धेरै टाढा भारतमा पहिचान भएको छ, जसको जानकारी प्रहरीले र परिवारले दिएका छन्। धादिङको थाक्रे निवासी दशरथ डङ्गोललाई दाजु हरिहर डङ्गोलले भदौ १० गते बिहान ७:३० बजे रसुवागढीको गाडी लाग्ने धार्के बजारसम्म पुर्‍याएर फर्केका थिए। दशरथ ‘लो बेड ट्रक’का चालक थिए र रसुवागढीमा गाडी लिन जाँदै थिए। काठमाण्डूबाट टिमुरेकका लागि छुटेको गाडी चढेपछि केही घण्टाभित्र उनी बेपत्ता भए। दाजु हरिहरले दशरथले नुवाकोट पार गरेका थिए कि थिएनन् निश्चित छैनन्।

“कहाँ पुगे भन्ने थाहा भएन। उनको मोबाइल नेटवर्क त्यही तुप्चे स्थानसम्म मात्र देखियो। सायद गाडी त्रिशूली-बेत्रावती वरिपरि कुनै ठाउँमा पुगेको होला। त्यही ठाउँबाट हराएको सुनियो, जहाँ बस्तीहरू सखाप भएका छन्,” उनले बाढीको एक महिनापछि सुनाए। परिवारले दशरथको बस फेला नपरेपछि आशा छोडिसकेको थियो। “अब भेटिँदैन, गाडीसमेत डुबाइएको हुन सक्छ,” हरिहरले सम्झिए। तर एक हप्ता पछि उनलाई भारतमा एउटा शवमा ट्याटू मिल्ने तरिकाबाट भेटिएर लुम्बिनी प्रादेशिक अस्पतालसम्म एम्बुलेन्समा ल्याइएको खबर परिवारले थाहा पाए।

प्रहरीका अनुसार पश्चिम नवलपरासीमा २०४ जनाको शव भेटिएको थियो र थप १८ वटा शवहरू भारतीय सीमाबाट करिब ५० किलोमिटर टाढा पश्चिम चम्पारन क्षेत्रसम्म भेटिएका छन्। नवलपरासी बर्दघाट सुस्ता पश्चिमका प्रहरी नायब उपरीक्षक मदन थापाका अनुसार भारतबाट ल्याइएको शवको पहिचानमा ट्याटूले ठूलो सहायता गरेको थियो। “भारतीय पक्षले हामीलाई हस्तान्तरण गरेको शवमध्ये एउटा शव पहिचान भएको छ र बाँकी केहीका पहिचान भने भइसकेका छैनन्,” थापाले भने।

नेपालतर्फ र भारततर्फबाट आएका शवहरू समेटेर पश्चिम नवलपरासीमा अहिलेसम्म १० शव मात्रै पहिचान भएका छन्। जसमध्ये चार शवको पहिचानमा अंगहरूमा भएको ट्याटू विशेष भूमिका खेलेको थियो। २५० किलोमिटर बगेको शव ट्याटूको कारण चिनियो। रसुवाको स्याफ्रुबेँसीभन्दा एक किलोमिटर माथि निर्माणाधीन जलविद्युत आयोजना अन्तर्गत सवारी चालकको रूपमा कार्यरत मकवानपुरको भीमफेदीका २८ वर्षीय सबिन रानाको शव पनि बाढीको पाँचौँ दिनमा पश्चिम नवलपरासीमा भेटिएपछि ट्याटूको माध्यमबाट चिनिएको प्रहरीले जनाएको छ।

बाढीमा परेका पाँच हजारभन्दा बढी मानिसमध्ये हालसम्म १,४५४ जनाको शव मात्र भेटिएको छ भन्ने राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणकी प्रवक्ता शान्ति महतले जानकारी दिइन्। त्यसमध्ये मात्रै ११२ शवहरूको मात्रै पहिचान भएको छ र अधिकांश शव पहिचान नभएका छन्। सरकारले पहिचान नभएका शवको डिएनए नमुना सङ्कलन गरी भविष्यमा उत्खननको लागि सुरक्षित गर्ने काम गरिरहेको छ।

नेपाली कांग्रेसका सभापति गगन थापाले “संसद खुला छैन, संसद बन्द छ” भनी प्रधानमन्त्रीको पछिल्ला सहभागिताप्रति चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। आइतबार काठमाडौँमा सुरु भएको कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनको उद्घाटन सत्रमा प्रमुख दलका नेताहरुले बोलेपछि थापाले उक्त कुरा बताएका हुन्। उनले भने, “व्यवस्थाका लागि र जनताको गरिमाका लागि जबसम्म सम्मानपूर्वक प्रधानमन्त्रीको उपस्थित हुँदैन, तबसम्म संसद खुला भएको हुँदैन।” महाधिवेशनले अहिलेको समयका चुनौतीहरुको सामना गर्नुपर्ने अवस्था आएको उनले बताए र भने, “हाम्रा समस्याहरु सहज रूपमा समाधान हुँदैनन्।”

थापाले कांग्रेसको टिकाउ हुनुका कारणको रूपमा “पहिलेको सबैभन्दा ठूलो प्रश्नको उत्तर” दिनु भएको उल्लेख गर्दै भने, “हिजोका प्रश्नहरुको उत्तर दिएर कांग्रेस टिक्दैन। आजका प्रश्नहरुको उत्तर दिने हो।” उनले देशमा बढ्दै गएको “राजनीतिविरोधी” भावनाले “अतिराजनीति” फैलिएको र त्यो भित्रभित्रै पेट्रोलको आगो झैँ सल्किएको बताए। महाधिवेशन उद्घाटनमा पूर्वसभापति शेरबहादुर देउवालाई निम्तो दिइएको थियो, तर उनी उपस्थित भएनन्।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का सभापति रवि लामिछानेले सरकारको भविष्यबारे उठेका विभिन्न प्रश्नको सन्दर्भमा “सरकार टिक्नेछ” भनी दाबी गरे। उनले भने, “लोकतन्त्रलाई कुनै खतरा छैन। खतरा छ भने जनता त्यसलाई बचाउँछन्।” लामिछानेले लोकतन्त्रको मूल्य र मान्यताबाट सम्झौता नगर्ने स्पष्ट पारे। उनले रास्वपामा कामको स्पष्ट बाँडफाँट भएको र प्रधानमन्त्री महत्त्वपूर्ण पार्टी गतिविधिमा नभएसँगै त्यसलाई असामान्य रूपमा नहेर्न आग्रह गरे।

नेकपा (एमाले) का महासचिव शङ्कर पोखरेलले भोटेकोशी-त्रिशूली क्षेत्रमा आएको विनाशकारी विपत्तिमा देश परेर पनि सरकार चुनौतीहरु सामना गर्न तयार हुनु पर्नेमा अग्रसर नभएको भन्दै सरकारको आलोचना गरे। उनले भने, “आज सुशासन अघि बढ्न सकेको छैन, सेवा प्रवाह अझै ढिलाइ भएको छ।” नेकपा अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डले भने, “देश संकटमा छ, लोकतन्त्र संकटमा छ।” उनले सबै दल एकत्रित भएर काम गर्न आवश्यक रहेको बताए।

राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) का अध्यक्ष राजेन्द्र लिङदेनले हाल देश सही मार्गबाट बाहिरिएको बताए। उनले भने, “पात्र त फेरिएको छ, प्रवृत्ति भने फेरिएको छैन।” श्रम संस्कृति पार्टीका नेता आरन राईले दलहरुले सत्ता सञ्चालन गरेको समय नहेरी, गरेको राम्रा कामहरुबाट मूल्याङ्कन हुनुपर्ने बताए।