लेखक: space4knews

अमेरिकी विदेश मन्त्री मार्को रुबियोले संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभामा इरानी प्रतिनिधिहरूसँग संवादका लागि अमेरिका तयार रहेको बताएका छन्। तर अहिलेसम्म वार्ताका लागि कुनै निश्चित मिति तय गरिएको छैन भन्ने उनले स्पष्ट पारेका छन्। रुबियोले यो कुरा एक टेलिभिजन अन्तरवार्तामा बताएका हुन्। ‘अहिले कुनै विशेष मिति तोकिएको छैन, तर हामी स्पष्ट रूपमा वार्ताका लागि खुलेका छौं,’ विदेश मन्त्री रुबियोले भने, ‘विशेष गरी यदि यसले सकारात्मक परिणाम ल्याउने र अन्ततः इरानले आणविक हतियार विकास नगर्ने सुनिश्चित गर्न सकिन्छ भने।’

इरानी विदेश मन्त्री अब्बास अराघची महासभामा सहभागी हुन न्युयोर्क पुगेका छन्। ट्रम्प प्रशासनले इरानको ‘मुख्य प्रतिनिधिमण्डल’लाई महासभामा भाग लिन स्वीकृति दिएको छ। उक्त प्रतिनिधिमण्डलमा इरानी राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियन पनि सहभागी हुनेछन्। रुबियोले मंगलबार बिहान फक्स न्यूजसँग कुरा गर्दै पेजेस्कियनसँग भेट एक उपयोगी कदम हुन सक्ने उल्लेख गरेका थिए। उनले थपे कि ट्रम्प पनि इरानी राष्ट्रपति पेजेस्कियनसँग भेट्न इच्छुक रहेको बताएका छन्। ‘राष्ट्रपति उहाँ (पेजेस्कियन) वा अन्यसँग भेट्न तयार छन्। यस किसिमको भेटले केही नकारात्मक नल्याउनेछ,’ उनले भने।

इरानमा सबै अन्तिम निर्णय सर्वोच्च नेता आयतोल्लाह अली खामेनीको हातमा रहेको भन्दै रुबियोले वार्ताबाट ठोस नतिजा आउने कि नआउने थाहा पाउन गाह्रो रहेको बताए। तर उनले सम्झौता वा कूटनीतिक वार्ताका लागि कहिल्यै ढोका बन्द गर्न नहुनेमा जोड दिए।

६ असोज, काठमाडौं । चीनमा पूँजीवादको विस्तारसँगै ओझेलमा परेको मार्क्सवादी अर्थशास्त्रलाई आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) क्रान्तिले पुनः सक्रिय बनाएको छ। ग्रिसका पूर्व अर्थमन्त्री तथा फुदान विश्वविद्यालयका वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ता यानिस भारोउफाकिसका अनुसार, केही वर्षअघिसम्म चीनका शीर्ष विश्वविद्यालयहरूमा मार्क्सवादलाई केवल औपचारिकतामा सीमित राखिएको थियो। तर अहिले एआई र रोबोटिक्सको तीव्र विकासले चिनियाँ मार्क्सवादी अर्थशास्त्रीहरूलाई नयाँ ऊर्जा र वैचारिक बल प्रदान गरेको छ।

चिनियाँ मार्क्सवादीहरू लामो समयदेखि देश पूँजीवादी दिशामा जाँदा उत्तर एटलान्टिक अर्थतन्त्रहरू जस्तै ‘रेन्ट ट्र्याप’ (लगानी उत्पादक क्षेत्रबाट हटेर घरजग्गा वा सम्पत्तिको मूल्य वृद्धिमा सीमित हुने अवस्था) मा फस्ने चिन्तामा थिए। उत्पादनमूलक क्षेत्रमा प्रतिस्पर्धा बढेर नाफाको दर घट्न थालेपछि लगानीकर्ताहरू कम जोखिममा बढी प्रतिफल पाइने घरजग्गा तथा वित्तीय क्षेत्रतर्फ आकर्षित हुन्छन्। यसले गर्दा उद्योगहरू सुक्दै जान्छन् र देशको औद्योगिक जग कमजोर बन्दै जान्छ। चीनको घरजग्गा क्षेत्रको विशाल कम्पनी एभरग्रान्डको पतनलाई धेरैले यस्तै ‘रेन्ट ट्र्याप’ को सङ्केतका रूपमा हेरिएको थियो। यद्यपि, चिनियाँ राज्य संयन्त्रले हरित ऊर्जा, विद्युतीय सवारी साधन, सेमिकन्डक्टर र एआई जस्ता क्षेत्रमा रणनीतिक लगानीमार्फत यस प्रकारको सङ्कट टार्दै आएको दाबी सरकारी विद्वानहरूले गर्दै आएका छन्।

तर, मार्क्सवादी अर्थशास्त्रीहरूको भने अझै छुट्टै चिन्ता थियो। सन् २०२५ को सुरुवातमा केही अर्थशास्त्रीहरूले चीनको विशाल व्यापार बचत (ट्रेड सर्प्लस) लाई चिनियाँ र पश्चिमी दुवै वर्गका श्रमिकहरूविरुद्धको वर्ग सङ्घर्षको परिणामका रूपमा विश्लेषण गरेका थिए। चीनसँग सञ्चित लगभग १७० खर्ब चिनियाँ युआन (लगभग २५ खर्ब अमेरिकी डलर) बचत यदि सम्पत्ति खरिदमा मात्र प्रयोग भयो भने चीन ‘रेन्ट ट्र्याप’बाट बाहिर निस्कन सक्दैन। अर्कोतर्फ, सो रकम विकासोन्मुख देशहरूमा लगानी गर्दा चीन पनि पश्चिमी देशहरू जस्तै अन्य देशबाट नाफा निचोर्ने ‘रेन्टियर’ राष्ट्र बन्ने खतरा रहन्छ।

मध्यपूर्वमा द्वन्द्व तीव्र बन्दै गर्दा अमेरिका र इरानबीच तनाब बढेको अवस्थामा, इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्डले सोमबार युद्धको भूगोल नै परिवर्तन गर्न सक्ने चेतावनी दिएको छ। बेलायती सेनाले जनाएको छ कि स्ट्रेट अफ होर्मुजमा सोमबार प्रवेश गर्ने क्रममा एउटा ट्यांकरमा अज्ञात प्रक्षेप्यास्त्रले आक्रमण गर्दा दुई चालकदल सदस्य घाइते भएका छन्। यही घटनाका बेला इजरायली सेनाले आफ्नो देशभरि उच्च सुरक्षा सतर्कता जारी राखेको छ। ६ असोज, तेहरान/लन्डन (रासस/एपी)।

इरानी रिभोलुसनरी गार्डले अमेरिकाले द्वन्द्वलाई अझै बढाएमा युद्धको भूगोल परिवर्तन गर्ने प्रतिवद्धता व्यक्त गरेको छ, यद्यपि तिनका लागि अपनाइने विकल्पका सम्बन्धमा विस्तृत जानकारी साझेदारी गरिएको छैन। अर्कोतर्फ, बेलायती सेनाले जानकारी दिए अनुसार, सोमबार स्ट्रेट अफ होर्मुजमा प्रवेश गर्ने क्रममा ट्यांकरमाथि अज्ञात प्रक्षेप्यास्त्रले आक्रमण गरेको थियो जसमा दुइ चालक दलका सदस्य घाइते भएका छन्।

स्ट्रेट अफ होर्मुज विश्वको महत्वपूर्ण ऊर्जा ढुवानी तथा समुद्री व्यापार मार्गहरूमध्ये एक हो। यहाँ कुनै पनि सुरक्षा घटना क्षेत्रीय समुद्री यातायात र पेट्रोलियम आपूर्तिमा नकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ, जसकारण यो घटनालाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले चासोका साथ निगरानी गरिरहेको छ। यसैबीच, इजरायली सेनाले देशभर उच्च सुरक्षा सतर्कता कायम गरेको छ। यहुदी धर्मावलम्बीहरूको सबैभन्दा पवित्र धार्मिक दिन योम किप्पुरमा, इजरायलका थुप्रै क्षेत्र बन्द र शान्त भएकाले पनि सुरक्षा निकायहरूले सतर्कता बढाएका छन्।

योम किप्पुर यहुदी धर्ममा प्रायश्चित्त र उपवाससँग सम्बन्धित एक महत्वपूर्ण धार्मिक दिन हो। यस धार्मिक अवसरका कारण देशका विभिन्न क्षेत्रहरूमा दैनिक क्रियाकलापहरू सीमित रहेका बेला पनि क्षेत्रीय द्वन्द्वले सुरक्षा आवश्यकताहरूलाई चुनौती दिइरहेका छन्। मध्यपूर्वमा तनाव बढ्छे जसमा इरानको चेतावनी, स्ट्रेट अफ होर्मुजमाथि ट्यांकर आक्रमण र इजरायलमा उच्च सुरक्षा सतर्कताले यो क्षेत्र अहिले थप जटिल अवस्थामा पुगेको देखिन्छ। विशेष गरी स्ट्रेट अफ होर्मुजमाथि हुने कुनै पनि अवरोधले विश्वव्यापी ऊर्जा बजारमा प्रभाव पार्ने भएकाले समुद्री मार्गको सुरक्षा अन्तर्राष्ट्रिय समुदायका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण विषय बनेको छ। यी घटनाहरूको बीचमा सम्बन्धित पक्षहरूले थप सैन्य तनाव बढ्न नदिन कूटनीतिक र सुरक्षा उपायमा विशेष ध्यान दिनुपर्ने अवस्था आएको छ।

ढाका विश्वविद्यालयको सङ्ग्रहालयमा मोहम्मद अली जिन्नाको तस्वीर राखिएसँगै बङ्गलादेशमा इतिहास, राष्ट्रियता, धर्म र भाषासँग सम्बन्धित विवाद बढेको छ। विद्यार्थीहरूले तस्वीर हटाएर च्यातेपछि नयाँ बहस सुरु भएको छ। केहिले जिन्नालाई भाषासङ्घर्ष र शेख मुजीबको भूमिकालाई ओझेलमा पार्ने आरोप लगाएका छन्। डियुसिएसयुले तस्वीरलाई इतिहास सम्बन्धी प्रदर्शनीको अङ्ग भनेका छन्, तर आलोचक र विद्यार्थीहरूबीच यसको औचित्यबारे मतभिन्नता देखिएको छ। ६ असोज, ढाका (रासस/एएफपी)।

पाकिस्तानका संस्थापक मोहम्मद अली जिन्नाको तस्वीर ढाका विश्वविद्यालयको नयाँ सङ्ग्रहालयमा राखिएपछि बङ्गलादेशमा इतिहासको व्याख्या, राष्ट्रियता, धर्म र भाषासँग सम्बन्धित विवाद वृद्धि भएको छ। विश्वविद्यालयका विद्यार्थी अबु तैयब हाबिलदारले भने कि जिन्ना पाकिस्तानका संस्थापक भए पनि बङ्गाली भाषा र अधिकारको विरोध गरेकाले बङ्गलादेशमा उनको भूमिकालाई फरक दृष्टिले हेर्नुपर्ने बताइन्। सन् १९४७ मा भारतको विभाजनपछि पाकिस्तानको पूर्वी र पश्चिमी भागका रूपमा रहेको बङ्गलादेश र पाकिस्तान सन् १९७१ को युद्धपछि अलग भएका थिए। उक्त युद्धमा पाकिस्तानी सेनाद्वारा व्यापक अत्याचार भएको आरोप लगिरहेको छ।

जिन्नाको मुस्लिम राष्ट्र निर्माण अभियानका कारण उनको विरासत बङ्गलादेशमा विवादास्पद रहँदै आएको छ। राजनीतिक विश्लेषक अल्ताफ परवेजले इस्लामवादी राजनीतिमा नयाँ प्रतीक खोज्ने प्रयासले जिन्नाको चर्चा बढी भएको बताएका छन्। ढाका विश्वविद्यालय केन्द्रीय विद्यार्थी सङ्घ (डियुसिएसयु) ले भने जिन्नाको तस्वीर विश्वविद्यालय इतिहासका विभिन्न घटनाहरूलाई समयअनुसार देखाउने प्रदर्शनीको भाग भएको जनाएका छन्। सङ्घका नेता एसएम फरहादले इतिहासका घटनाहरू देखाउनु गलत नभएको भन्दै तस्वीर तोडफोडको आलोचना गरेका छन्।

जापान, अमेरिका र दक्षिण कोरियाका विदेशमन्त्रीहरूले न्युयोर्कमा भेंटघाट गरी उत्तर कोरियाको पूर्ण आणविक निशस्त्रीकरणमा आफ्नो प्रतिबद्धता पुनः पुष्टि गरेका छन्। तीन देशले इन्डो–प्यासिफिक क्षेत्रमा शान्ति र स्थायित्व कायम राख्न त्रिपक्षीय सहकार्यलाई अझ प्रभावकारी बनाउन सहमत भएका छन्। उनीहरूले अपहरण गरिएका व्यक्ति समस्याहरूको समाधान, साइबर गतिविधिहरूको नियन्त्रण, र ताइवान जलडमरूमध्यमा शान्ति कायम राख्ने विषयहरूमा पनि जोड दिएका छन्।

सोमबारको बैठकमा जापानी विदेशमन्त्री तोशिमित्सु मोतेगी, अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियो र दक्षिण कोरियाका विदेशमन्त्री चो ह्युनले आफ्नो प्रतिबद्धता दोहोर्याएका थिए। संयुक्त राष्ट्रसंघ महासभा बैठकको अवसरमा सम्पन्न यस भेंटघाटमा तीन देशबीच सहकार्यलाई अझ प्रभावकारी बनाउने विषयमा सहमति भएको थियो। बैठकपछि जारी संयुक्त वक्तव्यअनुसार, तीन देशले इन्डो–प्यासिफिक क्षेत्रमा शान्ति र स्थायित्व कायम राख्न त्रिपक्षीय सहकार्यलाई महत्वपूर्ण आधार मान्दै ठोस सहकार्य जारी राख्ने बताएका छन्।

उनीहरूले अन्तर्राष्ट्रिय विपद् उद्धार तथा राहत प्रयासको सहयोग बढाउने र दक्षिण–पूर्वी एसियामा सीमापार हुने अपराध नियन्त्रणका लागि छलफल गरी सहमत भएका छन्। त्यसैगरी, इन्डो–प्यासिफिक क्षेत्रमा आगामी पुस्ताका आणविक रिएक्टरहरू, अर्थात् स्मल मोड्युलर रिएक्टर (एसएमआर) स्थापना गर्ने योजनालाई तीव्रता दिने प्रतिबद्धता पनि व्यक्त गरिएको छ।

उत्तर कोरियाको विषयमा, तीन विदेशमन्त्रीहरूले संयुक्त राष्ट्रसंघ सुरक्षा परिषद्को प्रस्ताव अनुसार पूर्ण आणविक निशस्त्रीकरणका लागि सहकार्य निरन्तरता दिने बताएका छन्। साथै, उत्तर कोरियाले अपहरण गरेका व्यक्तिहरूसँग सम्बन्धित समस्याको शीघ्र समाधान आवश्यक भएकोमा जोड दिएका छन्। बैठकमा चीनको अवस्थालाई ध्यानमा राखेर क्षेत्रीय सुरक्षा परिवेशबारे पनि छलफल गरिएको थियो। ताइवान जलडमरूमध्यमा शान्ति र स्थायित्व कायम राख्न विशेष महत्त्व दिइएको छ।