४ वैशाख, काठमाडौं। सभामुख डोल प्रसाद (डीपी) अर्यालले संसद् र संसदीय समितिमा रिपोर्टिङ गर्न पत्रकारहरूको पहुँच सहज बनाउन प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्। संसदीय मामिला पत्रकार समाज र संसदीय रिपोर्टिङमा संलग्न पत्रकारहरूसँगको भेटमा उनले यस्तो प्रतिबद्धता जाहेर गरेका हुन्। पछिल्लो समय पत्रकारहरूलाई संसद भवनमा प्रवेश गर्न चुनौती भइरहेको छ। प्रतिनिधि सभा र राष्ट्रिय सभाका सभा कक्षमा पुग्ने गेट फरक-फरक रहेका कारण तथा प्राविधिक झन्झट र फोटो खिच्ने क्रममा कडाइ गरिँदा समाचार संकलनमा अवरोध देखिएको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यास र प्रेस स्वतन्त्रताको भावनाअनुसार संसद परिसरभित्र पत्रकारहरूका लागि सहज र मर्यादित कार्य वातावरण सुनिश्चित गर्न नसकिएका कारण पत्रकारहरूले सभामुखको ध्यानाकर्षण गराएका थिए। जवाफमा सभामुख अर्यालले भने, हालको संसद् भवन अस्थायी संरचनामा रहेकाले केही व्यावहारिक कठिनाइहरू उत्पन्न भएको बताए। नयाँ र स्थायी संसद् भवन निर्माण पूरा भएपछि भौतिक संरचनाबाट देखिएका समस्याहरू समाधान हुने विश्वास व्यक्त गरे। संसद् र प्रेसको सम्बन्ध लोकतन्त्रको सुदृढीकरणका लागि आवश्यक रहेको जनाउँदै उनले संसदीय गतिविधिहरूको पारदर्शी र प्रभावकारी रिपोर्टिङका लागि पत्रकारहरूको पहुँच सहज बनाउन र आवश्यक सहयोग उपलब्ध गराउन प्रतिबद्धता व्यक्त गरे।
अमेरिकी र इजरायली सैन्य कारबाहीपछि पर्शियन खाडीमा जारी तनावको बीचमा कच्चा तेल बोकेको पहिलो पाकिस्तानी ट्याङ्कर होर्मुज स्ट्रेटबाट सफलतापूर्वक बाहिरिएको छ। ‘शालमार’ नामक अफ्राम्याक्स ट्याङ्करले अमेरिकी नाकाबन्दी सुरु भएको केही दिनमै इरानको लारक टापु दक्षिण हुँदै ओमानको खाडीमा प्रवेश गरेको छ। यो जहाजले करिब ४ लाख ५० हजार ब्यारेल तेल लोड गरेर आइतबार कराँची बन्दरगाहमा अवतरण गर्ने योजना रहेको छ।
गत सोमबारदेखि सुरु भएको पूर्ण अमेरिकी नाकाबन्दीपछि यो रणनीतिक जलमार्ग पार गर्ने ‘शालमार’ नामको जहाज पहिलो वाहक बनेको हो। जहाज ट्रयाकिङ तथ्याङ्क अनुसार पाकिस्तानी झण्डावाहक यो अफ्राम्याक्स ट्याङ्कर बिहीबार ढिलो गरी इरानको लारक टापुको दक्षिण हुँदै ओमानको खाडीमा निस्किएको छ। संयुक्त अरब इमिरेट्सको दास टापुबाट करिब ४ लाख ५० हजार ब्यारेल कच्चा तेल लोड गरेर यो जहाज आगामी आइतबार कराँची बन्दरगाहमा अवतरण गर्ने योजना बनाइरहेको छ।
क्षमताको आधा मात्र तेल बोकेर निस्किएको यो जहाजको यात्रालाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा निकै चासोका साथ हेरिएको छ। फेब्रुअरीको अन्त्यमा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि हवाई आक्रमण सुरु गरेदेखि नै यो साँघुरो जलमार्गमा जहाजहरूको आवतजावत निकै कम भएको थियो। हाल लागू गरिएको अमेरिकी नौसेनाको नाकाबन्दीले पर्शियन खाडीबाट तेल वा अन्य सामग्री बाहिर लैजान इरानी र अमेरिकी दुवै अधिकारीहरूको अनुमति अनिवार्य बनाएको छ।
गएको हप्ता केही सुपरट्याङ्करहरू बाहिरिएका भए पनि पछिल्लो सात हप्तामा कच्चा तेल बोकेको जहाज होर्मुज पार गरेको यो घटना विरलै छ। यद्यपि इरानले केही पाकिस्तानी जहाजहरूलाई विशेष अनुमति दिएको देखिएको छ, तर अमेरिकी नाकाबन्दीको केही दिनमै ‘शालमार’ ले स्ट्रेट पार गर्नुलाई कूटनीतिक र रणनीतिक पक्षबाट असामान्य मानिएको छ। यस घटनाले विश्वको महत्वपूर्ण जलमार्गमा सीमित मात्रामा भए पनि तेलको आपूर्ति पुनः सुरु हुन सक्ने संकेत दिएको छ। तापनि तनावपूर्ण वातावरणका कारण जहाजहरूको संख्या अझै एकल अंकमै सिमित रहेको छ।
त्रिभुवन आर्मी क्लबले वीरगन्जमा सम्पन्न पीएम कप पुरुष राष्ट्रिय क्रिकेट प्रतियोगिताको फाइनलमा सुदूरपश्चिम प्रदेशलाई पराजित गर्दै उपाधि आफ्नो नाम गरेको छ। आर्मीले प्रतियोगिताभर एक पनि खेल गुमाएको छैन र लिग चरणका ९ मध्ये ८ खेल जितेको जनाएको छ। सुदूरले १६१ रन बनाएको अवस्थामा आर्मीका इमरान शेखले अविजित ४६ र बसिर अहमदले ४५ रन बनाए। ४ वैशाख, काठमाडौं।
आर्मीले अपराजित रहँदै पीएम कप पुरुष राष्ट्रिय क्रिकेट प्रतियोगिताको उपाधि जितेको हो। शुक्रबार वीरगन्जमा सम्पन्न फाइनल खेलमा सुदूरपश्चिम प्रदेशलाई पराजित गर्दै आर्मीले यो उपाधि तेस्रोपटक जितेको थियो। सुदूरले दिएको १६२ रनको लक्ष्य आर्मीले ३४.३ ओभरमा ५ विकेट गुमाएर पुरा गर्यो। आर्मीका लागि इमरान शेखले अविजित ४६ रन बनाए भने बसिर अहमदले ४५ रन थपे। शुरुमा ५६ रनमा ४ विकेट गुमाएपछि बसिर र इमरानले मिलेर इनिङ सम्हालेका थिए।
सुदूरका लागि हेमन्त धामीले २ विकेट लिए भने शेर मल्ल, अशोक धामी र विकास आग्रीले १-१ विकेट लिए। टस जितेर पहिले ब्याटिङ रोजेको सुदूरले ३९.४ ओभरमा अलआउट हुँदै १६१ रन बनाएको थियो। शीर्षक्रम र मध्यक्रम ब्याटिङ असफल भए पनि तल्लोक्रमका ब्याटरले संयमित खेलदेखाए। अशोक धामीले सर्वाधिक ४३ रन बनाए भने किरण ठगुन्नाले २५ र नारायण जोशीले २९ रन बनाएका थिए। आर्मीका आकाश चन्द र शाहब आलमले ३-३ विकेट लिए भने बसिर अहमदले २ र कुशल मल्लले १ विकेट लिए।
आर्मीले प्रतियोगिताभर कुनै खेल पनि हार्न भएन। लिग चरणका ९ मध्ये आर्मीले १ खेलमा अंक बाँड्यो भने बाँकी ८ खेल जित्यो। सुदूरले ९ खेलमा ६ खेल जितेर पहिलोपटक फाइनल खेलेको थियो। आर्मीले पहिलो संस्करण सन् २०१७ मा नेपाल पुलिस क्लबसँग उपाधि बाँडेको थियो र सन् २०२१ मा पनि उपाधि जितेको थियो। हरेक संस्करणको फाइनल खेलेको आर्मीले ५ पटक उपविजेतामा पनि रहको छ। नेपाल पुलिस क्लबले ४ पटक उपाधि जितेको छ भने एपीएफ क्लबले २ पटक उपाधि जितेको छ।
गर्मी महिनामा पसिना र ब्याक्टेरियाले मोजाबाट दुर्गन्ध आउँछ, जसले सामाजिक रूपमा लाजमर्दो स्थिति सिर्जना गर्न सक्छ। गर्मीको मौसम सुरु भइसकेको छ र प्रायः मानिसहरू गर्मीमा जुत्ता लगाएर हिँड्न रुचाउँछन्। जुत्ता संगै मोजा लगाउनु अनिवार्य मानिन्छ। गर्मीमा मोजा लगाउँदा दुर्गन्ध आउने समस्या सामान्य छ। यदि जुत्ता खोलेको अवस्था आयो भने दुर्गन्धले लाजमर्दो हुन सक्छ। केही व्यक्तिहरूले दिनभरिको प्रयोगपछि धोए पनि केही घण्टामै मोजाबाट दुर्गन्ध आउने समस्या भोग्नुपर्छ। तर, केही सरल र घरेलु उपाय अपनाएर यो समस्याबाट छुटकारा पाउन सकिन्छ।
मोजामा दुर्गन्ध आउनुको मुख्य कारण पसिना र ब्याक्टेरिया हुन्। खुट्टामा पसिना आउँदा ब्याक्टेरियाको संख्या बढ्न थाल्छ र ती ब्याक्टेरियाले फोहोरको मात्रा बढाएर दुर्गन्ध निम्त्याउँछन्। यदि मोजाहरू राम्ररी सफा नगरेर र सुकाएर राखिएन भने यो समस्या झनै बढ्न सक्छ। यहाँ मोजाको दुर्गन्ध हटाउने ५ प्रभावकारी घरेलु उपायहरू प्रस्तुत गरिएको छ:
१. नुनपानी प्रयोग: मोजा धुनुअघि नुनपानीमा भिजाउनुपर्छ। यसले ब्याक्टेरियालाई मार्छ र मोजाबाट दुर्गन्ध पुरै हटाउँछ।
२. सोडाको प्रयोग: मोजाको गन्धबाट छुटकारा पाउन बेकिङ सोडा प्रयोग गर्न सकिन्छ। मोजा धुनुहुँदा १ देखि २ चम्चा बेकिङ सोडा थप्नुहोस्। यसले मोजालाई राम्रोसँग सफा गर्छ।
३. गुलाबजल: गन्ध हटाउन गुलाबजल पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ। जुत्तामा गुलाबजल छर्केर लगाउन सकिन्छ, जसले गन्धलाई लामो समयसम्म रोक्छ।
४. दैनिक सफा मोजा लगाउने: गर्मी मौसममा हरेक दिन फरक मोजा लगाउनुपर्छ। कम्तीमा दुई जोडी मोजाको व्यवस्था गर्नुहोस् र दिनभर लगाएको मोजा बेलुकी धोई सुकाएर प्रयोग गर्नुहोस्।
५. जुत्ता सफा राख्ने: मोजा मात्र होइन, जुत्तालाई पनि सफा राख्नुपर्दछ। जुत्तामा भएको फोहोरले पनि मोजामा दुर्गन्ध फैलिन सक्छ।
समाचार सारांश सम्पादकीय समीक्षा पश्चात् तयार गरिएको। कविताले आङीको आँखामा हराएका सपनाहरू र समयसँगै नफेरिएको आँखा रङको कथा प्रस्तुत गरेको छ। आस्याङले छोडेको फूलबुट्टे झोला आँसु, अपहेलना र सङ्घर्षले भरिएको छ र आज चितामाथिको बाटो भएर बिदा भएको छ। नयाँ साल र ऋतु परिवर्तनले प्रकृतिमा नयाँ जीवन ल्याए पनि, आङीको आँखाको रङ फेरिएको छैन भन्ने भाव कवितामा व्यक्त गरिएको छ। आफ्नै उज्यालोभित्र गुमनाम, एउटा आशाको दीप– झ्याप्प निभेको कठ्याङ्ग्रिँदो रात!
आङीको धमिलो आँखाभित्र नुनिला सपनाहरू, बादलभित्र हराएको एक्लो जूनझैँ, हराएर गयो अनकन्टार चिसा बस्तीहरूमा, छरिएर बतासका झोक्काहरूमा! हरेक वर्ष नयाँ साल, पृथ्वीको एक चक्कर काटेर आङीको आँगनको चौकोसमा आइपुग्छ। ऋतुहरू बदलिएर बारीका डिलहरूमा वसन्त आइझुल्छन्, आकाशका बादल लामो सुस्केरा हाल्दै धर्तीलाई भेट्न आउँछन्। दूधिलो र कुटमिरोका हाँगाहरूले पनि नयाँ पालुवा फेरिसके तर फेरिएन, फेरिएन आङीको आँखाको रङ!
कुन साल, के याम? धेरै समय भइसकेछ, आस्याङले– त्यो नासो एउटा फूलबुट्टे झोला छोडेर गएको! आँसु, अपहेलना र सङ्घर्षले भरिएको, निकै गरुङ्गो त्यो फूलबुट्टे झोला विश्राम नै नलिई–नलिई, उकाली ओराली गर्दै, बिसौँ कोस दूरी आइपुगिसकेछ र आज अनायासै, आङीलाई नै नसोधी– कहिल्यै नफर्किने चितामाथिको बाटो भएर, बिदा भएछ! आज आमाको मुख हेर्ने दिन रहेछ! (इलाका प्रहरी कार्यालय, सिजुवा का प्रमुख)
४ वैशाख, काठमाडौं । फ्रान्सका राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोनले लेबनानमा १० दिनको युद्धविराम लागू भएको कुरामा समर्थन व्यक्त गरेका छन्। साथै, उनले केही सावधानी अपनाउन पनि आग्रह गरेका छन्। ‘म यस विषयमा आफ्नो चिन्ता व्यक्त गर्दछु कि यदि सैन्य अभियान जारी रहयो भने युद्धविराम कमजोर हुन सक्छ,’ उनले बताएका छन्। उनले लेबनान र इजरायलको सीमामा रहेका दुबै पक्षका सर्वसाधारणहरूको सुरक्षाको अपील पनि गरेका छन्। उनले थपे, ‘हिजबुल्लाहले आफ्ना हतियारहरू छोड्नुपर्छ। इजरायलले लेबनानको सम्प्रभुताको सम्मान गर्नुपर्छ र युद्ध रोकिनुपर्छ।’ शुक्रबार फ्रान्सको राजधानी पेरिसमा बेलायतका प्रधानमन्त्री कियर स्टार्मर र फ्रान्सेली राष्ट्रपति म्याक्रोनले ४० देशको भर्चुअल बैठकको अध्यक्षता गर्नेछन्। उक्त बैठकको उद्देश्य स्ट्रेट अफ होर्मुज क्षेत्रमा सुरक्षित आवतजावत कायम राख्न बहुपक्षीय मिसन स्थापना गर्नु रहेको छ।
४ वैशाख, काठमाडौंः पूर्व स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्री प्रदीप पौडेलले पाठेघर मुखको क्यान्सरका कारण हुने आमाहरु र महिलाहरुको अकालमृत्यु रोक्न आफूले थालिएको कार्यक्रम अझ परिस्कृत र निरन्तरता दिने गरी अगाडि बढाउन सरकारसँग आग्रह गरेका छन्। सामाजिक सञ्जालमार्फत सार्वजनिक गर्दै उनले समयमै परीक्षण नहुँदा धेरै आमाहरु र महिलाहरुले मृत्यु भोग्नुपरेको अवस्था अन्त्य गर्न निःशुल्क क्यान्सर परीक्षण स्क्रिनिङ कार्यक्रम सुरु गरेको स्मरण गराएका छन्। मातातीर्थ औंसीको अवसरमा आमाहरुलाई शुभकामना दिँदै उनले सरकारलाई यस्तो अनुरोध गरेका छन्।
‘समाजमा महिलाको स्वास्थ्य दोस्रो प्राथमिकतामा पर्ने अवस्थालाई मध्यनजर गर्दै, हामीले स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयमा हुँदा थालिएको निःशुल्क क्यान्सर परीक्षण स्क्रिनिङ सेवा समयमै परीक्षण नहुँदा मृत्यु हुने आमाहरु र महिलाहरुको त्रासदी अन्त्य गर्न उद्धेश्यले स्थापना गरिएको थियौं। आजको महत्वपूर्ण दिनमा यसलाई अझ परिस्कृत र निरन्तरता दिने वर्तमान सरकारप्रति म पूर्ण विश्वास व्यक्त गर्दछु,’ उनले भने।
पौडेल मन्त्री हुँदा सबैभन्दा बढी महिलाको मृत्यु हुने कारण पाठेघरको मुखको क्यान्सरबाट किशोरीहरुको सुरक्षा गर्न एचपीभी खोप अभियान तथा महिलाहरुको पाठेघर परीक्षणका लागि स्क्रिनिङ राष्ट्रिय कार्यक्रममा समावेश गरी अभियान सुरु गरिएको थियो। दुवै अभियानको मुख्य उद्देश्य क्यान्सरका कारण बढ्दै गएको महिला मृत्युलाई रोक्नु थियो। मातातीर्थ औंसीको अवसरमा त्यस निर्णयलाई स्मरण गर्दै पौडेलले यसलाई वर्तमान सरकारको प्राथमिकतामा राख्न सुझाव दिएका छन्। ‘स्वस्थ महिलाबाट स्वस्थ परिवार र समृद्ध राष्ट्र निर्माणको जिम्मेवारी पूरा गर्न हामी सदैव प्रतिबद्ध छौं,’ पूर्व मन्त्री पौडेलले आफ्नो सन्देशमा बताएका छन्।
नेपाल क्रिकेट संघले यूएईसँग हुने टी-२०आई शृंखलाका लागि दीपेन्द्रसिंह ऐरीको कप्तानीमा १५ सदस्यीय टोली घोषणा गरेको छ। आगामी सोमबार र मंगलबार त्रिवि क्रिकेट मैदानमा यूएआईसँग हुने टी-२०आई शृंखला खेल्न नेपाली टोली गठन गरिएको हो।
टी-२०आई टोलीमा कुशल मल्ल र अर्जुन साउद फिर्ता भएका छन् भने सन्तोष यादव र हेमन्त धामीले डेब्यू गर्ने मौका पाएका छन्। मल्लले टी-२० विश्वकप एसिया छनोटमा अन्तिम पटक प्रतिस्पर्धा गरेका थिए भने साउदले सन् २०२२ मा केन्याविरुद्ध खेलेका थिए।
क्रिकेट एसोसिएसन अफ नेपालले टी-२०आई टोलीको कप्तानी दीपेन्द्रलाई दिने र वनडे टोलीको कप्तानी रोहित पौडेललाई दिने जानकारी दिएको छ। नेपाली टोलीमा दीपेन्द्रसिंह ऐरी (कप्तान), कुशल भुर्तेल, कुशल मल्ल, सन्दीप जोरा, आरिफ शेख, बसिर अहमद, गुलशन झा, लोकेस बम, सन्दीप लामिछाने, नन्दन यादव, सन्तोष यादव, अर्जुन साउद, हेमन्त धामी, साहब आलम, र शेर मल्ल रहेका छन्।
कमेडी कलाकार सुन्दर खनालले टिभी शो ‘कमेडी दरबार’को तेस्रो सिजनपछि अलग्गै नयाँ शो ‘कमेडी बाज’ लिएर आएका छन्। ‘कमेडी बाज’ एक रोस्टिङ शो हुनेछ र यसको प्रमुख अवधारणा ‘ब्याटल’ फम्र्याटमा आधारित छ, जुन इमेज टिभी तथा युट्युब मार्फत प्रसारण हुनेछ। शो वैशाख दोस्रो सातादेखि सुरु हुने छ र सुन्दर खनालसहित आरती थापा, पवन खतिवडा लगायतका कलाकारहरू सहभागी हुनेछन्।
काठमाडौं । टिभी शो ‘कमेडी दरबार’को तेस्रो सिजनबाट बाहिरिएका कमेडियन सुन्दर खनालले नयाँ कमेडी शो लिएर दर्शकमाझ आएका छन्। उनले शुक्रबार यसको टिजर सार्वजनिक गरेका छन्। नयाँ कार्यक्रमको नाम ‘कमेडी बाज’ राखिएको छ। सार्वजनिक टिजरमा यस शोमा एक्सनलाइ विशेष महत्व दिइएको देखिन्छ, तर कार्यक्रमको विस्तृत संरचनाबारे विस्तृत जानकारी भने प्राप्त भएको छैन।
जानकारी अनुसार ‘कमेडी बाज’ एक रोस्टिङ शो हुनेछ, जुन विभिन्न क्षेत्रका पाहुनाहरुलाई निम्तो दिइ हास्य प्रस्तुत गर्ने कार्यक्रम हुनेछ। खनालका अनुसार, यस शोको मूल अवधारणा ‘ब्याटल’ फम्र्याटमा आधारित छ र बाँकी सबै पूर्ण एपिसोडमा प्रष्ट रुपमा देखाइनेछ। यो कार्यक्रम इमेज टिभी र सुन्दर खनालको युट्युब च्यानल मार्फत प्रसारण गरिनेछ।
टिजरमा देखाइए अनुसार शोका होस्टहरू सुन्दर खनाल र आरती थापा औपचारिक रुपमा सार्वजनिक भएका छन्। अन्य सहभागी कमेडियनहरूमा पवन खतिवडा (म्याकुरी), विश्वास तिमल्सिना (बिटी कान्छा), सरोज भण्डारी, सीता न्यौपाने, सुशान्त बस्याल, आशिष न्यौपाने, निश्चल अर्याल लगायतका कलाकारहरू रहेका छन्। कार्यक्रम वैशाख दोस्रो सातादेखि प्रसारण सुरु हुने जनाइएको छ। अधिकांश कमेडियनहरू ‘कमेडी दरबार’को टिमका सदस्य हुन् र उनीहरूले दुवै कार्यक्रममा सक्रिय हुने बताएका छन्।
संयुक्त राष्ट्रसंघले वनलाई राष्ट्रिय आर्थिक विकास र रोजगार वृद्धि सँग जोड्दै वन व्यवस्थापनलाई प्राथमिकता दिन आग्रह गरेको छ। नेपालको कुल भूभागको ४६ प्रतिशत भाग वनले ओगटेको छ, तर यसको योगदान देशको जीडीपीमा केवल २ प्रतिशत मात्रै छ भने घरेलु काठ आवश्यकतालाई पूरा गर्न पनि वन उत्पादन अपर्याप्त छ। वैज्ञानिक वन व्यवस्थापनमार्फत वार्षिक १५ देखि ३५ करोड घनफिट काठ उत्पादन गर्न तथा १० लाख स्थायी रोजगार सिर्जना गर्न सकिने सम्भावना छ। अमेरिकी राष्ट्रपति फ्र्याङ्कलिन डी. रुजवेल्टले भनेका थिएः ‘हाम्रो प्रकृति र रूखबिरुवालाई मानिसजत्तिकै सम्मान दिनुपर्छ।’ उनका शब्दहरूले प्रकृति र वनको दिगो संरक्षण र पुनर्स्थापना सबै देशहरूको उच्च प्राथमिकता हुनुपर्ने कुरालाई प्रष्ट पार्दछन्।
परम्परागत अर्थशास्त्रले वन उत्पादनलाई मात्र रूख वा काठको रूपमा हेर्छ, तर वनले प्रदान गर्ने अन्य वातावरणीय वस्तु र सेवाहरूले पनि अर्थतन्त्रमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउँछन्। हाल वातावरणीय वस्तु तथा सेवाहरूको बजार मूल्य पनि जीडीपीमा गणना गर्न थालिएको छ। संयुक्त राष्ट्रसंघका तथ्याङ्क अनुसार विश्वमा ४.१ बिलियन हेक्टर वन क्षेत्र छ, जुन समग्र भूमिको ३२ प्रतिशत हो। यद्यपि, उष्णकटिबन्धीय वनहरू कटानले उच्च जोखिममा छन्। वन क्षेत्रले खाद्य उत्पादन, पानी आपूर्ति, जलवायु स्थिरता र कार्बन शोषण जस्ता महत्त्वपूर्ण सामाजिक सेवाहरू प्रदान गर्ने भएकाले सामाजिक हितमा वन क्षेत्र विस्तार गर्नु आवश्यक छ।
नेपालका लागि साल, सल्ला, सिसौ, खयर, अस्नाजस्ता काठ उत्पादनका लागि पर्याप्त सम्भावना छ, तर हाल वार्षिक काठ उत्पादन केवल २ करोड घनफिट मात्रै छ, जुन घरेलु माग पूरा गर्न अपुग छ। यदि वैज्ञानिक र सघन वन व्यवस्थापन गरियो भने वार्षिक १५ देखि ३५ करोड घनफिट काठ उत्पादन गर्न र १० लाख स्थायी रोजगार सिर्जना गर्न सकिनेछ। यसले देशको जीडीपीमा न्यूनतम १५ प्रतिशतसम्म योगदान पुर्याउन सम्भव छ। वर्तमान सरकारको नीति नयाँ, रूपान्तरणमुखी र उत्पादनमुखी भएको देखिन्छ र बायो-इकोनोमीलाई पूर्ण समर्थन गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
(लेखक: घिमिरे – वन, वातावरण, जलवायु तथा पर्यावरणमैत्री विकास विशेषज्ञ)
वरिष्ठ मेकअप कलाकार अशोक रोकाको बिहीबार साँझ घट्टेकुलोस्थित आफ्नै घरमा निधन भएको छ। चलचित्र प्राविधिक संघ र चलचित्र विकास बोर्डले रोकाको निधनमा गहिरो दुःख व्यक्त गरेका छन्। उनका पार्थिव शरीर शुक्रबार दिउँसो १२ बजे देखि १ बजेर ३० मिनेटसम्म पशुपतिनाथ आर्यघाटमा राखिने छ।
अशोक रोकाको निधनले सम्पूर्ण नेपाली चलचित्र परिवारलाई स्तब्ध, मर्माहत र शोकाकुल बनाएको बताइएको छ। उनले २०४० सालदेखि नेपाली चलचित्र क्षेत्रमा सक्रिय भई चार दशकभन्दा बढी समय योगदान दिएका थिए। उहाँले कलाकारलाई चरित्रअनुसारको जीवित पोशाक, भावना र रुप प्रदान गर्दै पर्दापछि एक महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्नुभएको थियो।
रोकाले ‘ज्वाला’, ‘उत्ताल’, ‘अल्लारे’, ‘आफ्नो मान्छे’, ‘चाँदनी’, ‘अर्जुन’, ‘देवता’, ‘आदिकवि भानुभक्त’, ‘नासो’, ‘नाईं नभन्नू ल’, ‘चिनो’, ‘धर्मसङ्कट’, ‘मायाजबार’ लगायत एक सयभन्दा बढी चलचित्रमा काम गरेर नेपाली चलचित्र उद्योगको विकासमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याएका थिए। उहाँको अनुशासन, समर्पण र सिनेमा प्रतिको निष्ठाले नयाँ पुस्तालाई सधैं प्रेरित गर्दै आएको जनाइएको छ।
उनको निधनले नेपाली चलचित्र क्षेत्रमा अनुभवी, सादगीपूर्ण र कर्तव्यनिष्ठ कलाकार गुमाएको उल्लेख गर्दै यसलाई अपूरणीय क्षति मानिएको छ। नेफ्टा अध्यक्ष पुष्कर लामाका अनुसार शुक्रबार दिउँसो १२ बजेदेखि १ बजेर ३० मिनेटसम्म अन्तिम श्रद्धाञ्जलीका लागि रोकाको पार्थिव शरीर पशुपतिनाथ आर्यघाटमा राखिनेछ।
रोल्पाको त्रिवेणी गाउँपालिका-६ सानो भुर्तीमा ५ वर्षे बालक शंकर ओली आँगनमा खेल्दा लडेपछि घाइते भएर मृत्यु भएका छन्। शंकरले घरको आँगनमा खरमा खेल्दै गर्दा लडेर चोट पाएका थिए र उनलाई उपचारका लागि नेर्पा स्वास्थ्य चौकी पुर्याइएको थियो। स्वास्थ्य चौकीमा चिकित्सकले उनलाई मृत घोषणा गरेका छन् भने प्रहरीले घटनाको थप अनुसन्धान गरिरहेको छ। ४ वैशाख, रोल्पा।
रोल्पामा एक बालक लडेर घाइते भएपछि मृत्यु भएको छ। त्रिवेणी गाउँपालिका-६ सानो भुर्तीका बालाराम ओलीका ५ वर्षे छोरा शंकरको मृत्यु भएको प्रहरीले जनाएको छ। घरको आँगनमा गरेको खरमा खेल्दा उनी लडेर चोट पाएका थिए। खेल्ने क्रममा घाइते भएका शंकरलाई उपचारका लागि नेर्पा स्वास्थ्य चौकी जुगार पुर्याइएको थियो। स्वास्थ्य चौकी पुर्याएपछि चिकित्सकले उनलाई मृत घोषणा गरेका छन्, जानकारी जिल्ला प्रहरी कार्यालय रोल्पाका प्रहरी उपरीक्षक तथा सूचना अधिकारी सुनिल थापा नेपालीले दिएका छन्। घटनाको थप अनुसन्धान भइरहेको बताए।
४ वैशाख, धनकुटा। पूर्वी पहाडमा सांस्कृतिक तथा कलात्मक गतिविधिहरू तीव्र गतिमा फैलिएको छ। यस विकासलाई थप प्रवर्द्धन गर्न धनकुटामा यस वर्ष पनि प्रतिभा खोज कार्यक्रम अन्तर्गत ‘पूर्वाञ्चल गट ट्यालेन्ट २०८२’ आयोजना गरिने भएको छ। टिन्स क्रु डान्स ट्रेनिङ सेन्टर धनकुटाले शुक्रबार पत्रकार सम्मेलन गरी प्रतियोगिताको फाइनल प्रतिस्पर्धा यही वैशाख ५ गते धनकुटा जिल्लाको तल्लो टुडिखेलमा आयोजना गरिने जानकारी दिएको छ। स्थानीय कला, संस्कृति र युवाहरूको प्रतिभा उजागर गर्ने उद्देश्यले सुरु गरिएको यो प्रतियोगिता यसपटक अझ व्यवस्थित र व्यापक रूपमा सञ्चालन गरिने आयोजकले बताएका छन्।
विशेष गरी ग्रामीण क्षेत्रमा रहेका प्रतिभाहरूलाई पहिचान गरी राष्ट्रिय स्तरसम्म पुर्याउने लक्ष्य कार्यक्रमले राखेको छ। आयोजकका अनुसार, प्रतियोगिता केवल प्रतिस्पर्धा मात्र नभई प्रतिभा विकास, नयाँ अवसर सिर्जना र सांस्कृतिक संरक्षणसँग जोडिएको अभियानको रूपमा अगाडि बढाइँदैछ। नृत्य, गायन लगायत विभिन्न विधामा सहभागीहरूले आफ्नो कला प्रस्तुत गर्ने अवसर पाउने कार्यक्रम संयोजक सुमन योगीले बताए।
प्रतियोगिताको निर्णायक मण्डलमा नृत्यतर्फ युसिन यस्माली मगर, सुशान्त लिम्बु र दिपेश मगर रहनेछन् भने गायनतर्फ जुनी खालिङ राई, दिनेश भारती र महेश राइले मूल्यांकन गर्नेछन्। यस वर्षको प्रतियोगितामा विशेष आकर्षणको रूपमा कलाकार डिजी राज पौडेल र ‘द भ्वाइस अफ नेपाल सिजन–६’ का प्रतिस्पर्धी विराट तामाङको प्रस्तुति रहनेछ। प्रतियोगिताको पुरस्कार राशिले यसलाई अझ आकर्षक बनाएको आयोजकको भनाइ छ। गायनतर्फ पहिलो स्थान हासिल गर्नेले ५ लाख रुपैयाँ नगदसहित सोही बराबरको जीवन बीमा प्रिमियम, म्युजिक रेकर्डिङको अवसर, गिफ्ट ह्याम्पर, ट्रफी, मेडल र प्रमाणपत्र प्राप्त गर्नेछन्।
प्रतियोगितामा १२ वर्षभन्दा मुनिका र माथिका समूहमा विभाजन गरिएको छ। प्रत्येक समूहको पहिलो स्थानले २ लाख ५० हजार र दोस्रो स्थानले ५० हजार रुपैयाँ पुरस्कार पाउनेछन्। यसपटकको प्रतियोगिता गत असार २० गतेदेखि सुरु भएको थियो, जसमा कोशी प्रदेशका १४ जिल्लाबाट ६ सय जना सहभागी भएका थिए। प्रारम्भिक चरणमा ४३० जनाले भाग लिएका थिए। मेघा अडिसनपछि ३१ जना प्रतिभा अन्तिम चरणमा चयन भएका छन्, जसमा गायनतर्फ १४, नृत्य सिनियरतर्फ ९ र जुनियरतर्फ ८ जना प्रतिस्पर्धी रहेका छन्।
चन्द्रागिरि नगरपालिका-६ स्थित मातातीर्थमा दिवङ्गत आमाको सम्झनामा तर्पण, श्राद्ध र पूजा गर्नेहरूको बाक्लो भीड लागेको छ। आमा नभएका व्यक्तिहरू मातातीर्थ कुण्डमा स्नान गरी दिवङ्गत आमाको आत्मा शान्ति पाओस् भनी विश्वास व्यक्त गर्दछन्। तीर्थ परिसरमा मूर्तिकार रामकृष्ण भण्डारीद्वारा निर्मित ‘साझा आमा’ मूर्ति स्थापना गरिएको छ।
४ वैशाख, काठमाडौं। दिवङ्गत आमाको सम्झनामा चन्द्रागिरि नगरपालिका-६ स्थित मातातीर्थमा तर्पण, श्राद्ध र पूजा गर्न मानिसहरूको भीड लागेको छ। बिहानैदेखि स्नान, दान, श्राद्ध, तर्पण र पूजा गर्दै मेला भर्नेहरूको घुइँचो देखिन्छ। आमा नभएका पुरुष तथा महिला आज बिहानै तीर्थमा स्नान गरी हरिहर (विष्णु र शिव) को दर्शन र पूजा गर्छन्। मातातीर्थ कुण्डमा स्नान गरेमा दिवङ्गत आमाको आत्मालाई शान्ति मिल्ने जनविश्वास रहेको छ।
सो तीर्थको परिसरमा मूर्तिकार रामकृष्ण भण्डारीले निर्मित सबैकी आमाको प्रतीक ‘साझा आमा’ को मूर्ति स्थापना गरिएको छ। प्रत्येक वर्ष आमा नभएका व्यक्तिहरू त्यहाँ गएर कुण्डमा नुहाएर मीठा खाद्य सामग्री चढाएर मातृ दिवस मनाउने परम्परा छ।
समाचार सारांश नेपालले तीन दशकपछि आशाजनक सरकार पाएको छ र जनस्वास्थ्यलाई प्रमुख प्राथमिकता दिनुपर्ने जोड दिइएको छ। गर्भवती महिलाको स्वास्थ्य सुधारका लागि मिडवाइफ कार्यक्रम सञ्चालन गरी आवश्यक सल्लाह र उपचार व्यवस्था गर्नुपर्ने भनिएको छ। प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रहरूमा नसर्ने रोग रोकथाम केन्द्र स्थापना गरी रोग नियन्त्रण र आकस्मिक सेवाको सुनिश्चितता आवश्यक रहेको सुझाव छ। तीन दशकभन्दा लामो निराशयपछि नेपालले आशा गर्न सकिने सरकार पाएको छ। सरकारले विभिन्न प्राथमिकताहरू राख्न सक्छ, तर जनस्वास्थ्य र स्वास्थ्य प्रणालीलाई सबैभन्दा ठूलो प्राथमिकता बनाउँदैनौं भने देशको विकास सम्भव छैन भन्ने मेरो विश्वास छ। हाम्रो समाजमा हामी धेरै समय धनी र गरिबको विषयमा ख्याल गर्छौं। तर वास्तवमा धनी हुनुको अर्थ के हो? कहिले हामीले बाटो, बिजुली जस्ता भौतिक वस्तुहरूलाई नै समृद्धि मान्दै आएका छौं। तर विकसित राष्ट्रहरूलाई अध्ययन गर्दा यस्तो देखिन्छ कि भौतिक पक्षभन्दा पनि शिक्षा, स्वास्थ्य र सामाजिक प्रणालीले देशको धनीपन निर्धारण गर्छ। यी तीनवटै क्षेत्र पूरा रूपमा विकसित हुनु महत्वपूर्ण हुन्छ। जब सम्म शिक्षा प्रणाली बलियो हुँदैन, राम्रो शिक्षा प्राप्त हुँदैन, जसले नागरिकहरूलाई आत्मनिर्भर बनाउछ र आफ्नो स्वास्थ्यतर्फ सचेत बनाउँछ। सामाजिक सुरक्षा प्रणालीले नागरिकलाई स्वतन्त्र र सम्मानजनक जीवन सुनिश्चित गर्नेछ र आवश्यक परेमा आर्थिक र मानसिक सहयोग पनि प्रदान गर्नेछ। रोजगार सृजना, अपाङ्ग र अनाथहरूको समर्थता आदि सामाजिक प्रणालीका अंश हुन्। अघिल्लो अनुसन्धानहरूले देखाएको छ कि सामाजिक सुरक्षा नहुँदा मानिसहरूको मानसिक तथा शारीरिक स्वास्थ्य कमजोर हुन्छ। धेरै बेरोजगार र आर्थिक समस्याले डिप्रेसन र आत्महत्या बढाएको छ, जुन चिन्ताको विषय हो। दीर्घकालीन सोच किन आवश्यक छ? गत दुई दशकमा प्रविधिमा भएको विकास, विशेष गरी जेनेरेटिभ एआईले ३०-४० वर्षमा हुने परिवर्तनको झल्को दिएको छ। यसको असर जनस्वास्थ्यमा पनि पर्नसक्छ। तसर्थ अहिलेबाट दीर्घकालीन दृष्टिकोणले स्वस्थ नागरिक र समुन्नत समाजको परिकल्पना गर्न आवश्यक छ। विशेष गरी नसर्ने रोगहरूको बढ्दो प्रकोप, कम व्यायाम र अस्वस्थ खानापीनले नेपालमा मुटु रोग, मधुमेहजस्ता रोगहरूको संख्या बढाउन थालेको छ। अचेल सानै उमेरका बालबालिकामा जीवनशैली परिवर्तन भएको पनि चिन्ताको विषय हो। सरकारले बिरामीलाई उपचारमै मात्र नभएर भविष्यको पुस्ताको स्वास्थ्य स्थितिलाई सुधार गर्ने दिशामा रोग नियन्त्रण र स्वास्थ्य प्रवर्द्धनको दीर्घकालीन योजना ल्याउनुपर्छ। गर्भवती महिलाको लागि स्वास्थ्य प्रवर्द्धन योजना स्वस्थ बच्चा जन्माउनका लागि महिलाको स्वास्थ्य र गर्भ स्वस्थ रहन आवश्यक छ। नेपालमा गर्भवती महिलाको स्वास्थ्य व्यवस्थापनप्रति उचित ध्यान नदिएको पाइन्छ। परम्परागत अन्धविश्वास र सांस्कृतिक बाध्यताले समस्याहरू सिर्जना गर्छ। गर्भवती महिलालाई नजिकैको स्वास्थ्य चौकीमा प्राथमिक उपचार दिई स्वास्थ्य जाँच र शिक्षा प्रदान गरिनु पर्दछ। आवश्यक परेमा उपचारको पनि व्यवस्था हुनुपर्छ जसले महिलाको र गर्भमा रहेको शिशुको स्वास्थ्य दुवैलाई सुनिश्चित गर्छ। मादक पदार्थ, खैनी, बिंडी चुरोट जस्ता वस्तुको १८ वर्ष मुनिका बालबालिकाले खरीद र सेवन गर्न पूर्ण प्रतिबन्ध हुनुपर्दछ। बिक्री तथा वितरणमा सरकारले कडाईका साथ नियत्रण गर्नु आवश्यक छ, र केवल लाइसेन्सप्राप्त विक्रेताबाट अनुमति दिनुपर्छ। बालबालिकालाई शारीरिक अभ्यास र खेलकुदमा प्रोत्साहन गर्न वातावरण सिर्जना गर्न आवश्यक छ। सरकारले प्रत्येक प्राथमिक उपचार केन्द्रमा एकजनासम्म मिडवाइफ आवश्यक हुने व्यवस्था गर्नुपर्छ। देशभरिका विश्वविद्यालयहरूबाट मिडवाइफ पेशामा उच्च मात्रामा व्यक्तिहरू उत्पादन गरिनुपर्छ। यी स्वास्थ्यकर्मीहरूले गर्भवती महिलालाई सल्लाह दिने, बालक जन्मिएपछि २-३ वर्षसम्म स्वास्थ्य परीक्षण र सल्लाह प्रदान गर्ने काम गर्न सक्नेछन्। खासगरी, कुपोषण तथा संक्रमणबाट बचाउन र सही पोषण तथा भिटामिनयुक्त खानपिन बढाउन मिडवाइफहरूको भूमिका महत्वपूर्ण हुनेछ। बालबालिकाको खेल र शारीरिक व्यायामलाई सुनिश्चित गर्न सरकारको दायित्व हो। बालबालिकाहरूलाई शिक्षामा मात्र होइन, खेलकुदमा पनि पूर्ण अवसर दिनुपर्छ। साना उमेरका बालबालिकाहरूलाई खेलकुदका अवसर दिन विद्यालयका पाठ्यक्रममा शारीरिक शिक्षा नियमित राख्न जरूरी छ। भौतिक र मानसिक विकासका लागि खेलकुदको महत्वलाई बुझ्दै हरेक वडा र गाउँमा खेलकुदका लागि खुला पार्कहरू निर्माण गर्नुपर्छ। विद्यालयमा पनि विशेषज्ञ नर्सहरूको उपस्थिति अनिवार्य गरिनुपर्छ। जीवनशैलीमा अभिवृद्धि आवश्यक छ बालबालिका अभिभावक तथा समाजका व्यवहारबाट प्रभावित हुन्छन्। अभिभावकसहित समाजमा मादक पदार्थ र लागूऔषध सेवन बढेमा बालबालिकामा पनि यस्तो प्रवृत्ति देखिन सक्छ। यसर्थ अभिभावकहरूको जीवनशैली सकारात्मक हुन अत्यावश्यक छ। धेरै मानिस कम व्यायाम गर्छन् र अत्याधिक क्यालोरीयुक्त जंक फूड तथा चिनीजन्य पदार्थहरू सेवन गर्छन्। यसका कारण मुटु रोग, मधुमेहजस्ता रोगहरू बढ्दैछन् जसले अकाल मृत्युको जोखिम बढाउँछन्। यस्ता अभ्यास तुरुन्त रोक्न सुरक्षा पैदल र साइकल मार्ग बनाउने, जिम सञ्चालन गर्ने र प्रोत्साहन दिने कार्यक्रम ल्याउन आवश्यक छ। ग्रामीण क्षेत्रका मादक पदार्थ उत्पादनलाई व्यवसायीकरण गरी कडाइका साथ नियन्त्रित गर्नुपर्छ। मादक पदार्थ, धूम्रपान र लागूऔषध विरुद्ध जनचेतना र स्वास्थ्य शिक्षामा जोड दिनुपर्छ। बालबालिकामा जंक फूड र चिनीयुक्त पेय पदार्थको बानी बढिरहेको छ। यसलाई रोक्न यस्ता पदार्थहरूमा भारी कर लगाएर बिक्री घटाउने नीति लागू हुनुपर्छ। त्यसैगरी १८ वर्ष मुनिका बालबालिकालाई मादक पदार्थ र सुर्तिजन्य पदार्थ सेवनमा पूर्ण रोक लगाउन कडाइ गर्नुपर्छ। प्राथमिक उपचार केन्द्रमा नसर्ने रोग रोकथाम र प्रत्येक पालिकामा आकस्मिक सेवा आवश्यक प्रायः बढ्दो मुटु, फोक्सो, मधुमेह, क्यान्सर जस्ता रोगहरूको रोकथामका लागि प्रत्येक प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रमा रोकथाम केन्द्रहरू स्थापना गर्नुपर्छ। ती केंद्रहरूले स्वस्थ, जोखिममा रहेका र रोग सुरु भइसकेका सबैलाई स्वास्थ्य सल्लाह, व्यायाम र जीवनशैली सुधारका विषयमा सेवा दिन सक्षम हुनेछन्। अवश्य पनि आकस्मिक सेवाहरू विशेष महत्व राख्छन् – सुत्केरीका कठिनाइ, सडक दुर्घटना, मुटु अवरुद्ध अवस्थाहरूलाई तत्काल उपचार गर्नुपर्छ। प्रत्येक अस्पतालमा आकस्मिक सेवा सुनिश्चित गर्नुपर्छ जसले गर्दा मानिसहरूलाई काठमाडौं आउन नपर्ने र अकाल मृत्युबाट जोगिने अवसर मिल्दछ। हरेक जिल्लामा कम्तीमा एक राष्ट्रियस्तरीय विशेषज्ञ अस्पताल आवश्यक छ। सरकारले यस्तो ग्यारेन्टी नगरे देश फेरि उपचारका लागि सबैलाई उपत्यका तर्फ लाग्नु पर्ने स्थिति आउन सक्छ। सडक सुरक्षा र सुरक्षित सवारीसाधनको लागि विशेष तालिम, सुरक्षित सडक संरचना निर्माण पनि अत्यन्त आवश्यक छ। वातावरणीय स्वास्थ्य अन्त्यमा, वातावरणीय स्वास्थ्य सबैभन्दा महत्वपूर्ण छ। प्रदूषण रोक्न, गाउँ र शहरलाई सफा र प्रदूषणरहित बनाउने काम सरकारले प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ। प्लास्टिक, कागज, सिसा लगायत रिसाइक्लिङ प्रणाली सञ्चालन गरी हरियाली गाउँ तथा शहर निर्माणमा जोड दिनुपर्छ। यसले प्रदूषणजन्य रोगहरूको नियन्त्रणमा मद्दत पुग्नेछ। (प्रा.डा. थापा स्वीडेनस्थित दुई विश्वविद्यालयका प्राध्यापक एवं अनुसन्धानकर्ता हुन्। उनी नेपालस्थित निरिक्षण संस्था निरी नेपालको बोर्ड सदस्य र युरोपस्थित सोसाइटी अफ नेपलिज हेल्थकेयर प्रोफेसनल्स इन युरोपका उपाध्यक्ष पनि छन्।)
