लेखक: space4knews

६ चैत, काठमाडौं । सम्पत्ति शुद्धीकरणको आरोपमा १५ चैत, २०८२ मा पूर्वमन्त्री दीपक खड्का पक्राउ परे। गैरकानुनी रूपमा पक्राउ गरिएको भन्दै बन्दीप्रत्यक्षीकरणको निवेदनपछि सर्वोच्च अदालतले खड्कालाई थुनामुक्त गर्न आदेश दियो। नयाँ सरकार गठन भइरहेकै बेला लुम्बिनी प्रदेशकी सांसद रेखाकुमारी शर्मालाई पनि घरमै बालश्रम राखेको आरोपमा परेको करिब २० महिनाअघि घटनामा सरकारले पक्राउ गरेको थियो। यद्यपि जिल्ला अदालतले उनीलाई रिहा गर्न आदेश दियो।

सरकार गठन भएको २४ घण्टाभित्र पूर्वप्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली र पूर्वगृहमन्त्री रमेश लेखक पक्राउ परे। जिल्ला अदालत काठमाडौंले पक्राउ म्याद पटक–पटक थप गर्यो, तर सर्वोच्च अदालतले दुवैलाई थुनामुक्त गर्न आदेश दियो। सर्वोच्च अदालतले ओलीको स्वास्थ्य अवस्थालाई जोड दिँदै, ओली र लेखक दुवैको मामिलामा मानवीय कारणहरूलाई स्रोत गर्दै रिहाइ आदेश जारी गरेको थियो।

यसैबीच अनुसन्धानका क्रममा पक्राउ परेका केही व्यक्तिहरू भने थुनामा छन्, तर केहीको मुद्दामा अदालतले प्रक्रियागत प्रश्न उठाउँदै थुनामुक्त गर्ने आदेश जारी गरेको देखिन्छ।

सरकार बन्नासाथ भीआईपी व्यक्तिहरूलाई निरन्तर पक्राउ गर्ने काम भइरहेको थियो, तर पछिल्ला दिनहरूमा यस प्रवृत्तिमा कमी आयो। यस सम्बन्धमा सञ्चारकर्मीहरूको सोधपुछमा गृहमन्त्री सुधन गुरुङले भने, ‘सुरुले हामीले हतारमा काम गर्दा न्यायपालिकाले रोकिदियो। अहिले मैले ऐन–कानूनको विस्तृत अध्ययन गरिरहेको छु। त्यसपछि मात्र न्यायपालिकालाई स्पष्टीकरण दिने योजना छ।’

काठमाडौंमा बैंकिङ कसुरको मुद्दा मिलाइदिन्छु भन्दै १ लाख ३० हजार रुपैयाँ लिने दीपक भनिने विश्वराम अधिकारी पक्राउ परेका छन्। उनलाई प्रहरी वृत्त बालाजुले पक्राउ गरी ठगीको कसुरमा काठमाडौं जिल्ला अदालतबाट ७ दिन म्याद लिएर अनुसन्धान अघि बढाइएको छ। उक्त बैंकिङ कसुरको मुद्दा प्रतिवादी ध्रुव विक्रम मल्लसँग सम्बन्धित रहेको छ जसलाई मिलाइदिने भन्दै उनले रकम असुलेको पाइएको छ। ४ वैशाख, काठमाडौं।

प्रहरीमा दर्ता बैंकिङ कसुरको मुद्दा मिलाइदिन्छु भनी रकम लिने व्यक्ति पक्राउ भएका छन्। पक्राउ पर्ने व्यक्तिको नाम विश्वराम अधिकारी हो, जो काठमाडौं बनस्थलीका ५२ वर्षीय दीपक भनेर परिचित छन्। उनलाई प्रहरी वृत्त बालाजुले पक्राउ गरेको हो। काठमाडौं जिल्ला प्रहरी परिसरका एसपी तथा प्रवक्ता पवनुकुमार भट्टराईका अनुसार, दीपकले प्रतिवादी ध्रुव विक्रम मल्लको बैंकिङ कसुर मिलाइदिने भन्दै १ लाख ३० हजार रुपैयाँ लिएको फेला परेको छ। पक्राउ परेका उनलाई ठगीको आरोपमा काठमाडौं जिल्ला अदालतबाट ७ दिनको म्याद लिएर अनुसन्धान प्रक्रिया अगाडि बढाइएको छ।

प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाह ‘बालेन’ले बिहीबार मुख्यमन्त्रीहरूसँग गरेको अनौपचारिक छलफलमा, प्रदेशमा सत्ता सम्हालेका नेपाली कांग्रेस र नेकपा एमालेका पाँचजना मुख्यमन्त्रीसँगको संवाद राजनीतिक परम्पराभन्दा फरक देखिएको छ। कर्णाली प्रदेशका मुख्यमन्त्री यामलाल कँडेलले भने, “मुख्य विषय प्रदेशको अवस्था र अनुभूति थियो, जसले राजनीतिक संवादलाई फरक बनाएको छ।” उनले थपे, “हामीले संवैधानिक र कानुनी अवस्थाबारे, प्रशासनिक सुधार र विकास निर्माणका विषयमा विचारहरू राख्यौं।”

एमालेका सचिव कँडेलले सरकारको पूर्वाग्रहपूर्ण व्यवहारको आरोप लगाउँदै भने, “पहिलो भेटमै भिन्न पार्टी र चुनावी नतिजालाई छोडेर खुला कुराकानी भयो।” मधेश प्रदेशका मुख्यमन्त्री कृष्णप्रसाद यादवले भने, “मलाई लाग्थ्यो उहाँ दुई मिनेट मात्र बोल्नुहुनेछ, तर उहाँले दुई घण्टा पचास मिनेटसम्म सुन्नुभयो।”

बागमती प्रदेशका मुख्यमन्त्री इन्द्रबहादुर बानियाँले पनि प्रधानमन्त्रीको प्रस्तुतिलाई सकारात्मक अनुभव गरेका छन्। उनले भने, “दुईदेखि पाँच मिनेट बोल्ने भनिएको थियो, तर उहाँले हामीसँग पर्याप्त छलफल गर्नुभयो।” प्रधानमन्त्री बालेनले प्रदेशका समस्याहरूलाई समाधान गर्न र प्राथमिकतामा केन्द्र सरकारले सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन्।

मुख्यमन्त्रीहरूले प्रदेशमा कर्मचारीहरूको बढुवा र व्यवस्थापनसम्बन्धी प्रश्न उठाएका छन्। बागमती प्रदेशका मुख्यमन्त्री बानियाँले भने, “मैले सचिवलाई एक आर्थिक वर्ष प्रदेशमै काम गर्नुपर्ने बताउँदा उहाँले दुई वर्ष पनि राम्रो हुन्छ भन्नुभयो।” प्रधानमन्त्रीले प्रदेश तहका विकास निर्माणका विषयमा तयारीका साथ प्रस्तुत भएका छन्।

सम्पदाले धनी कपिलवस्तु जिल्लामा १३६ वटा पुरातात्विक स्थलहरू छन्, जसमध्ये अधिकांश स्थलहरू सिद्धार्थ गौतम बुद्धको जीवनसँग सम्बन्धित छन्। गौतम बुद्धले आफ्नो बाल्यकाल र युवा अवस्था कपिलवस्तुको तिलौराकोटमा बिताएका थिए। बुद्धका पिता राजा शुद्धोधनको दरबार पनि त्यहीँ थियो। धेरै नजिकै करिब ३ किलोमिटर उत्तरतर्फ रहेको ऐतिहासिक स्थल सगरहवा, जसलाई स्थानीय भाषा लाम्बुसागर पनि भनिन्छ, बौद्ध इतिहासमा अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ। कोशल राज्यका नरेश प्रसेनजितका छोरा बिरुव्दकले निर्दयतापूर्वक हजारौं शाक्यहरूको हत्या गरी शाक्य वंशको विनाश गरेका थिए। किन बिरुव्दकले शाक्यहरूको यत्रो ठूलो नरसंहार गर्यो? त्यो समयमा शाक्य ग्रामका शाक्यहरूको प्रतिष्ठा अत्यन्त थियो, छिमेकी राजा र महाराजाहरू शाक्य परिवारसँग सम्बन्ध जोड्न चहान्थे। राजा प्रसेनजितले शाक्य पुत्रीसँग विवाह गर्ने इच्छा व्यक्त गरेपछि शाक्यहरू धर्म संकटमा परे। राजा प्रसेनजित त्यतिबेला धेरै शक्तिशाली मानिन्थे र प्रस्ताव अस्वीकार गरेमा कपिलवस्तु राज्यमा आक्रमण गर्न सक्ने खतरा थियो। यही डरले शाक्यहरूले दासी पुत्री वासव खत्तियाको विवाह राजा प्रसेनजितसँग गरिदिए। राजा प्रसेनजित र रानी वासिया खत्तियाबाट बिरुव्दक जन्मिए। बिरुव्दक युवा अवस्थाको क्रममा मामाघर कपिलवस्तुमा आए। केही दिनपछि फर्कने क्रममा बिरुव्दकले आफ्नो तरबार त्यहीं छुटाए। त्यसपछि उनले सैनिकहरूलाई तरबार ल्याउन पठाए। दासीहरूले बिरुद्दकको सैनिकलाई दूध र गोबरले लपेटिएको ठाउँ देखेर कारण सोधे। दासीहरूले उनीहरू बिरुद्दकका सैनिक हुन् भनी थाहा पाएनन् र वास्तविक कारण खुलाए कि बिरुव्दक दासी पुत्र भएकोले यो ठाउँ अपवित्र भए पनि तिनीहरूले यसलाई पवित्र बनाएको बताए। सैनिकले यो कुरा बिरुव्दकलाई बतायो। बिरुव्दकले आफ्नो घोर अपमान भएको महसुस गरे र प्रतिज्ञा गरे कि ‘आज दूधले धोएको ठाउँ भविष्यमा शाक्यहरूको रगतले धोएला।’ पिता प्रसेनजितको निधनपछि बिरुव्दक कोशलको राजा बने। उनले कपिलवस्तुमा तीन पटक आक्रमण प्रयास गरे तर गौतम बुद्धको मध्यस्थताले सफल भएन। चौथो प्रयासमा बिरुद्दकले भीषण आक्रमण गर्दै हजारौं शाक्यहरूको नरसंहार गर्‍यो, जुन पाली इतिहासमा उल्लेख छ। लडाइँमा धेरै शाक्यहरू तितरबितर भए, कोशल सेनाले नगर प्रवेश गरेपछि बाँकी शाक्यहरूलाई पनि मारिदियो। बिरुद्दकले प्रतिज्ञा अनुसार दूधले धोएको ठाउँलाई रगतले धोयो। यही सगरहवामा शाक्यहरूको शव दफन गरिएको थियो, जसकारण यो प्राचीन स्थल बौद्ध धर्ममा अत्यन्त धार्मिक महत्व राख्छ। यो सगरहवा स्थलको खोज सन् १८९७ मा डा. फुहरर र खड् गशम्शेरले गरेका थिए। त्यहाँ १७ वटा स्तुपा पाइएको थियो। सगरहवा क्षेत्रको लम्बाई १०५९ फिट र चौडाइ २२५ फिट रहेको पुरानो सागर पनि भेटियो। हाल उत्खनन नभएकोले स्तुपाहरू कहाँ-कहाँ छन् यकीन गर्न गाह्रो छ। यी १७ स्तुपाहरू नरसंहारमा मारिएका शाक्यहरूको स्मृतिमा बनाइएका विश्वास गरिन्छ र शाक्यहरूले यसलाई पितृस्थलको रूपमा समेट्छन्। चिनियाँ यात्री डा. ए.के. फुरहरले १८९७ डिसेम्बरदेखि १८९८ मार्चसम्म सगरहवामा पहिलो उत्खनन गरे, जुन इतिहासमा लेखिएको छ। फुरहरपछि भारतका पुरातत्वविद् पीसी मुखर्जीले पनि यस स्थलको थप अध्ययन गरे। मुखर्जीले १८९९ मा यस ठाउँको चित्रकलामा पक्की ईँटाबाट बनेको स्तूपा देखाएका छन्। उत्खननबाट अवशेष, सुन, चाँदीका टुक्रा र बहुमूल्य पत्थर भेटिएका थिए। सन् १९६२ मा भारतीय पुरातत्वविद् देवला मिश्रले यस क्षेत्रमा अझ अध्ययन गरेकी थिइन् र डा. फुरहर र पीसी मुखर्जीको अध्ययन पूर्ण नभएको बताइन्। स्तुपा बाहेक सगरहवा तालको उत्तर पश्चिम क्षेत्रमा सयौं साना स्तुपाहरू रहेको अनुमान छ, जुन शाक्यहरूको सम्झनामा पछि निर्माण गरिएको हुनसक्ने बताइएको छ। फुरहरले यसलाई “आम हत्या गरिएको ठाउँ” भनेर चिनाए, जुन चिनियाँ यात्री यूवानचाडगले सातौं शताब्दीमा भ्रमण गरेको बताए। सन् २०१६ मा गरिएको भौगोलिक सर्वेक्षणले जमिनमुनि ठूलो ढिस्को र इँटाका संरचनाहरू पहिचान गर्‍यो। सर्वेक्षणले यहाँ थुप्रै भवन, मञ्च, स्तुपा भएको पुष्टि गर्‍यो र विगतमा यो धार्मिक स्थल रहेको देखायो। २०१८ मा गरिएको अर्को सर्वेक्षणले पोखरी वरिपरि धेरै ऐतिहासिक संरचनाहरू रहेको देखायो। सन् १८९९ पछि यहाँ कुनै थप उत्खनन भएको छैन। यो ऐतिहासिक स्थलको विकास आवश्यक छ किनकि यो शाक्य वंशसँग सम्बन्धित र गौतम बुद्धको जन्मस्थल हो। नरसंहारमा मारिएका शाक्यहरूको सम्झनामा गत चैत १ गते सगरहवामा पहिलोपटक पितृ पूजा सम्पन्न भयो। समाजसेवी एवं जगदीशपुर व्यवस्थापन बहुसरोकार मञ्चका अध्यक्ष ललिल गुरुडको नेतृत्वमा १० शाक्य स्मरण पितृ व्यवस्थापन समिति गठन गरिएको थियो। यस समितिमा पाटन स्वर्ण बिहारका पुजारीहरूलाई बोलाएर लगभग ४ घण्टा पितृ पूजा गरियो। पितृपूजामा काठमाडौं, पोखरा, पाल्पा, बुटवल, भैरहवा, नेपालगन्ज, तौलिहवा लगायतका स्थानमा बसोबास गर्ने शाक्यहरूको उपस्थिती थियो। शाक्य वंशहरूको संहार भएको यस स्थलमा २५७० वर्षपछि पहिलोपटक पितृ पूजा गरिएको छ। आगामी दिनदेखि प्रत्येक वर्ष चैत्र १ गते सगरहवामा शाक्य पितृस्मरण दिवस मनाइने निर्णय भएको छ।

पछिल्ला ६ महिनामा काठमाडौंमा ९८ पुरुषहरूले घरेलु हिंसामा परेका भए पनि उजुरी दिएका छन्। जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौंका एसपी पवनकुमार भट्टराईले पुरुषहरूमाझ घरेलु हिंसा सम्बन्धी उजुरीहरूको वृद्धि भएको जानकारी दिएका छन्। यसै अवधिमा ६२९ महिलाहरूले पनि घरेलु हिंसाको उजुरी दिएका छन् र केहीलाई मनोसामाजिक परामर्श सेवा प्रदान गरिएको छ।

प्रहरीको भनाइ अनुसार घरेलु हिंसामा परेका पुरुषहरूको संख्या बढ्दो छ। पछिल्ला ६ महिनामा मात्रै काठमाडौंमा ९८ पुरुषहरूले आफू घरेलु हिंसामा परेका बताउँदै उजुरी दिएका छन् भन्ने जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौंका प्रवक्ता तथा एसपी पवनकुमार भट्टराईले बताएका छन्। उनका अनुसार हाल पुरुषहरूबाट यस्तो उजुरीहरूको संख्या बढिरहेको छ।

‘पहिले त केवल महिलाहरूले मात्र घरेलु हिंसाको उजुरी दिने गरेका थिए। तर अहिले पुरुषहरूले पनि घरेलु हिंसामा परेको भन्दै उजुरी दिन थालेका छन्,’ एसपी भट्टराईले भने। ९८ उजुरीमध्ये १३ पुरुषहरूले ठाडो उजुरी निवेदनसमेत दिएका छन्।

त्यसै अवधिमा ६२९ महिलाहरूले पनि घरेलु हिंसामा परेको भन्दै उजुरी दिएका छन् भने ठाडो निवेदनको संख्या २९९ पुगेको छ। प्रहरीले ती उजुरीहरूमध्ये कतिपयलाई मनोसामाजिक परामर्श सेवा प्रदान गरेका छन् भने केहीलाई सुरक्षित आवास गृहहरूमा पठाइएका छन्।

काठमाडौं । अभिनेत्री स्वस्तिमा खड्काले आफ्नो आगामी चलचित्र ‘लालीबजार’लाई आफ्नो करिअरको एक अत्यन्त विशेष चरणको रूपमा स्वीकार गरेकी छिन् । शुक्रबार आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा उनले यो चलचित्रलाई जीवनभर स्मरण गर्ने अनुभव भएको बताइन् । उनले भनिन्, ‘मेरो लागि यो चलचित्र अत्यन्तै विशेष छ । धेरै वर्षपछि पनि जब म यसलाई सम्झनेछु, यो सदैव मेरो मनमा रहनेछ । परिणाम जे भए पनि, यो मेरो लागि…

भदौ २३ र २४ गते जेनजी आन्दोलनमा मृत्यु भएका ४९ मध्ये ७ शवको पहिचान अझै खुल्न सकेको छैन। जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौंका एसपी पवनकुमार भट्टराईले ४२ शव पहिचान गरी परिवारलाई बुझाइएको र ७ शवको डीएनएको प्रक्रियामा रहेको जानकारी दिनुभएको छ। ती ७ शव जलेको अवस्थामा कंकाल बनेका कारण पहिचान गर्न सकिएको छैन। ४ वैशाख, काठमाडौं।

जेनजी आन्दोलनको क्रममा मात्रै काठमाडौंमा ४९ जनाको मृत्यु भएको थियो। तीमध्ये ७ शवको पहिचान अझै हुन सकेको छैन। जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौंका एसपी तथा प्रवक्ता पवनकुमार भट्टराईले ४२ शवको पहिचान गरी सम्बन्धित परिवारलाई बुझाइएको र ७ शवको पहिचान हुनु बाँकी रहेको जानकारी दिनुभएको छ। “हामी डीएनएको प्रक्रियामा छौं,” उहाँले भन्नुभयो। ती सातै शव जलेर कंकालमा परिणत भएकाले पहिचान गर्न कठिनाइ भइरहेको छ।

काठमाडौं जिल्लाका विभिन्न सरकारी कार्यालय वरिपरि उपस्थिति रहेका ३०९ जना बिचौलियालाई प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएको छ। उनीहरूमाथि ६१ थान मुद्दा दर्ता गरिएको छ, जसमा दुख हैरानी, गुण्डागर्दी र यौनजन्य अपराधहरू पनि समावेश छन्। प्रहरीले कार्यालय क्षेत्रहरूलाई बिचौलियामुक्त बनाउन विशेष अभियान सञ्चालन गरिरहेको छ।

४ वैशाख, काठमाडौं। सरकारी तथा सार्वजनिक कार्यालयहरूमा सेवाग्राहीहरूलाई हुने दुख हैरानी नियन्त्रण गर्न प्रहरीले काठमाडौंका विभिन्न स्थानहरूबाट ३०९ जना बिचौलियालाई पक्राउ गरेको छ। यससम्बन्धी जानकारी जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौंका एसपी तथा प्रवक्ता पवनकुमार भट्टराईले प्रदान गर्नुभयो। जिल्ला प्रहरी स्रोतका अनुसार, बिचौलियाविरुद्ध सञ्चालन भइरहेको अभियानअन्तर्गत विभिन्न समयमा पक्राउ परेका ती ३०९ जनामाथि कुल ६१ वटा आपराधिक मुद्दा दर्ता गरिएको छ। ती मुद्दाहरूमा बिचौलियाबाट हुने दुख हैरानी, गुण्डागर्दी, र यौनजन्य क्रियाकलापहरू पनि समेटिएका छन्। काठमाडौंको सार्वजनिक कार्यालयहरूलाई बिचौलियामुक्त बनाउने प्रहरीको यो अभियान आगामी दिनहरूमा अझ सशक्त पारिने बताइएको छ।